କଲତ୍ରଚିନ୍ତାହତଯା ଧିଯା ସନ୍ଦହ୍ଯମାନଯା । ଦୃଷ୍ଟାଃ କଷ୍ଟସମାରମ୍ଭା ଦିଶଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତା ଇଵ
ଘରବାଳିଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ମୋର ମନ ଜଳୁଥିଲା; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଲାଗିଲା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ରହିଛି।
କ୍ଷୌମାନେକସମାକ୍ଷୀଣପଟଖଣ୍ଡକଧାରିଣା । କାଷ୍ଠଭାରୋ ଵନେ ଵ୍ଯୂଢୋ ଯୋ ମୂର୍ତମ୍ ଇଵ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ଅନେକ ଜଗାରେ ଝିଣ୍ଡି ଲଗାଇଥିବା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି, ଜଙ୍ଗଲରେ କାଠ ଭରି ଚାଲୁଥିବା ସେ ମଣିଷ, ଦୁଃଖର ଦେହରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯୌକକୀର୍ଣଜରକ୍ଲିନ୍ନଗନ୍ଧିକୌପୀନଵାସସା । ଆଢ୍ଯାସ୍ପଦଵଲୀକାନାଂ ତଲେ ନୀତା ଘନାଗମାଃ
ବୟସ ଓ ମଳରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ମାଡ଼ୁଥିବା କଉପିନ ପିନ୍ଧି, ସେ ଧନୀମାନେ ଥିବା ଘର ତଳେ, ଘନ ମେଘ ଜମାହେଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ।
କଲତ୍ରାପୂରଣୋତ୍କେନ ଜର୍ଜରେଣ ହିମାନିଲୈଃ । ହେମନ୍ତେ ଦୁର୍ଦୁରେଣେଵ ନିଲୀନଂ ଵନକୁକ୍ଷିଷୁ
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ, ଶୀତଳ ପବନରେ କମ୍ପିଥିବା, ଶୀତକାଳର କଷ୍ଟରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲର ଗଭୀର ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଉଜଡ଼ ସ୍ଥାନରେ।
ନାନାକଲହକଲ୍ଲୋଲତାପପ୍ରସରଵିଦ୍ରୁତାଃ । ବାଷ୍ପଵ୍ଯାଜେନ ନିର୍ମୁକ୍ତା ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ତବିନ୍ଦଵଃ
ବିଭିନ୍ନ ଝଗଡ଼ା ଓ ଦ୍ୱେଷର ତାପରେ ଚିତ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଲୁଚି ଲୁଚି କାନ୍ଦିବା ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ରକ୍ତର ବିନ୍ଦୁ ଝରିପଡ଼ୁଥିଲା।
ଯାମିନ୍ଯୋ ଵିପିନେ କ୍ଲିନ୍ନଵରାହାମିଷଭୋଜିନା । ଶିଲାତଲକୁଟୀକୋଣେ ନୀତା ଜଲଦଵିପ୍ଲୁତାଃ
ଅରଣ୍ୟରେ, ଭେଜା ଶରୀର ନିଆଁବା ମହିଳାମାନେ ବନ୍ୟ ଶୁଅ ମାଂସ ଖାଇ ଥିଲେ । ପାହାଡ଼ ପଥର ଉପରେ ଥିବା ଝୋପଡ଼ିର କୋଣାକୁ, ବର୍ଷା ମେଘରେ ଭିଜି ଯାଇଥିବା ଏହି ମହିଳାମାନେ ନେଇଯାଯିଥିଲେ ।
କାଲେ କ୍ଷଯଂ ଗତେ ସ୍ନେହେ କଲତ୍ରେ ଽଘନତାଂ ଗତେ । ଅସୌହାର୍ଦେନ ବନ୍ଧୂନାଂ କଲହୈଶ୍ ଚାତିସନ୍ତତୈଃ
ସମୟ ଗତି କରିବା ସହିତ ମୋର ଜୀବନସାଥୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଶୁନ୍ୟ ହେଇଗଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଅନୁତ୍ସୁକ ହେଲା । ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମିଳନ ଭାବ ହରାଇଦେଲେ, ଦିନରେ ଦିନ ଝଗଡା ହେଉଥିଲା ।
ସର୍ଵତ୍ର ଜାତଶଙ୍କେନ କୁଲୀଲାମୁଖରାର୍ଭକେ । ମଯା କୃପଣଚିତ୍ତେନ ନୀତାଃ ପରଗୃହେ ସମାଃ
ସବୁଠାରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ଛୁଆମାନେ ଚିଁଚିଆଁ କୁହୁକୁହୁ କରୁଥିଲେ । ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟ ନେଇ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରେ ବର୍ଷାବର୍ଷ ରହିଥିଲି ।
ଚଣ୍ଡାଲୀକଲହୋଦ୍ଵିଗ୍ନଚଣ୍ଡଚଣ୍ଡାଲତର୍ଜନୈଃ । ମୁଖଂ ଜର୍ଜରତାଂ ଯାତମ୍ ଇନ୍ଦୂ ରାହୁରଦୈର୍ ଇଵ
ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ଝଗଡା ଓ ତାଙ୍କର କ୍ଷୁବ୍ଧ ଚିତ୍କାରରେ ମୋ ମୁହଁ ଅତି ଶିର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା । ରାହୁଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଚିହ୍ନିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ମୋ ମୁହଁ ଅନେକ ଦୁଃଖର ଚିହ୍ନ ଭରିଗଲା ।
ଚର୍ଵିତାଃ ଖର୍ଵିତୋଷ୍ଠେନ ଦ୍ଵୀପୀପିଶିତପେଶଯଃ । ନରକାହୃତଵିକ୍ରୀତା ନାରକ୍ଯୋ ରସନା ଇଵ
ଭଙ୍ଗା ଓଠରେ ଚିବା ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ତା ମାଂସର ଚୁରୁଣି, ନରକରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଜିହ୍ବା ପରି, ନରକରୁ କିଣି ଖାଇଯାଉଛି।
ହିମଵତ୍କନ୍ଦରୋଦ୍ଗୀର୍ଣାଶ୍ ଚଣ୍ଡା ହେମନ୍ତଵାଯଵଃ । ଅଙ୍ଗେ ନିରମ୍ବରେ ସୋଢା ମୃତ୍ଯୁମୁକ୍ତା ଇଵେଷଵଃ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରୁ ବାହାରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶୀତଳ ପବନ, ନିରାବରଣ ଦେହରେ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି, ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ତୀର ପରି।
ଜରଜ୍ଜରଢମୂଢେନ ମୂଲାନି କ୍ଷୀଣଭୂରୁହାମ୍ । ସୁକୃତାନାମ୍ ଇଵୈକେନ ସମୁତ୍ଖାତାନି ଭୂରିଶଃ
ବୁଢ଼ା, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅବୁଝ ମଣିଷ, ଶୁଷ୍କ ଗଛର ମୂଳ ବାରମ୍ବାର ଖୋଡ଼ୁଛି, ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନଙ୍କର ସୁକୃତ୍ୟ ଏକ ଏକ କରି ଉଠାଯାଉଛି।
ଶରାଵକେଷ୍ଵ୍ ଅଟଵ୍ଯାଂ ଚ ପଲଲଂ ପକ୍ଵମ୍ ଆଦରାତ୍ । ଅମୃଷ୍ଟେନ ଜନୈର୍ ଭୁକ୍ତଂ କୁକଲତ୍ରଵତା ମଯା
ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ ଭାଣ୍ଡାରେ ରାନ୍ଧା ମାଟିକୁ ଆଗ୍ରହରେ ଖାଇଛି, ଯାହା ଅପରିଷ୍କୃତ ଲୋକମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଥିବା ପରି।
ଗ୍ରହୀତୃତେଜଃକ୍ଷତଯେ ବହୁଵକ୍ତ୍ରଵିକାରିଣା । ଭାଗଧେଯମ୍ ଇଵାତ୍ମୀଯଂ ଵିକ୍ରୀତଂ ପଣ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯତଃ
ଖାଇବାର ଶକ୍ତି କମିବା ପାଇଁ, ମୋର ନିଜର ଭାଗ୍ୟ, ଏକ ନିଜର ସଞ୍ଚୟ ଭଳି, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ଅନେକ ମୁହଁ ଓ ବିକୃତ ଚେହେରା ଥିବା ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ହେଇଛି।
ପ୍ରାଣ୍ଯଙ୍ଗଵପୁଷସ୍ ସ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରୋତ୍କୃତ୍ଯୋତ୍କୃତ୍ଯ ପେଶଯଃ । ଆଯୁଷଃ ପରି ଵିକ୍ରୀତା ଵିନ୍ଧ୍ଯପକ୍କଣଭୂମିଷୁ
ମୋ ଜୀବନ୍ତ ଶରୀରର ମାଂସ, ବାରମ୍ବାର କାଟିକାଟି, ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପରିଆ ଭୂମିରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟ ଭଳି।
ଜନ୍ମାନ୍ତରସହସ୍ରୋତ୍ଥଂ ସ୍ଵଂ ପାପମ୍ ଇଵ ଵୃଦ୍ଧଯେ । ଅଵକୀର୍ଣଂ ଚ ସଙ୍କୀର୍ଣଂ ମଣ୍ଡଲାରାମଭୂମିଷୁ
ହଜାର ଜନ୍ମରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ମୋର ପାପ, ତାହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମଣ୍ଡଳ ଆରାମ ଭୂମିରେ ଚିଁଡାଯାଇ ଓ ମିଶିଯାଇଛି।
ଦୃଷ୍ଟଂ କୁଦ୍ଦାଲକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଋଜ୍ଵ୍ଯା ସ୍ନେହସମୁତ୍କଯା । ରୌରଵାପତିତେନେଵ ତତ୍କାକସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧତାଂ ଗତଃ
ମୁଁ କୁଦାଳକୁ ସିଧା, ସ୍ନେହଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲି; ରୌରବ ନରକକୁ ପଡିଥିବା ଜଣେ ଭଳି, ସେ କାକ ସ୍ନିଗ୍ଧତାରେ ଭରିଯାଇଲା।
ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରଗୁଲ୍ମାନାଂ ବନ୍ଧୁତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଗଚ୍ଛତା । ପୁଲିନ୍ଦଵପୁଷା ପତ୍ତ୍ରପଙ୍କ୍ତଯୋ ଽଙ୍ଗେ ସମର୍ପିତାଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପତ୍ରର ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯେପରିକି ଜଙ୍ଗଲ ଜନଜାତି ସହ ଏକ ନିକଟତା ହେଉଥିଲା।
ତର୍ପିତା ଲଗୁଡାସ୍ଫାଲଜିତକୌଲେଯରଂହସା । ପୁତ୍ରଦାରାଃ କଦନ୍ନେନ ଗ୍ରାମ୍ଯକାଦ୍ ଯାଚିତେନ ଚ
ସେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ମାଗିଥିବା କିମ୍ବା ଲଠିର ଜୋରରେ ନେଇଥିବା ମୋଟା ଓ ଅପରିଷ୍କୃତ ଖାଦ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ପିଲାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ଧାରାସାରରଣତ୍ପତ୍ତ୍ରଶୁଷ୍କତାଲତଲେ ନିଶାଃ । ନୀତା ରଣିତଦନ୍ତେନ ସାର୍ଧଂ ଵିପିନଵାନରୈଃ
ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ବନର କୋଳିମାନେ ସହିତ, ଠଣ୍ଡାରେ କମ୍ପିଥିବା ଦାନ୍ତ ସହିତ, ଶୁଖିଲା ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ରାତିଗୁଡ଼ିକ କଟାଯାଉଥିଲା।
ରୋମଭିଃ କୋଟିଷୁ ପ୍ରୋଚ୍ଚୈଶ୍ ଶୀତେନୋଦ୍ଧୃଷିତସ୍ଯ ମେ । ଵର୍ଷାସୁ ମୁକ୍ତାକଣଵଦ୍ ଧୃତାସ୍ ସଲିଲବିନ୍ଦଵଃ
ବର୍ଷାକାଳର ଭୟଙ୍କର ଠଣ୍ଡାରେ ମୋ ଶରୀରରେ ଲୋମ ଉଠିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତାହାରେ ପାଣିର ଫୁଲିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଲଗି ରହିଥିଲା।
ଅଜାଜିମୂଲଖଣ୍ଡାର୍ଥଂ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷୋଭକ୍ଷୀଣକୁକ୍ଷିଣା । କଲତ୍ରେଣ ମହାଟଵ୍ଯାଂ କୃତଃ କଲହ ଆକୁଲଃ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୋକରେ ପେଟ ଛୋଟ ହୋଇଥିବା ମୋର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହ ଏକ ଟୁକୁଡ଼ି ଅଜୱାଇନ କିମ୍ବା ଅଦା ନେଇ ଭୟଙ୍କର ଝଗଡ଼ା ହୋଇଗଲା।
ଵନେ ରଣିତଦନ୍ତେନ ଶୀତକେକରଚକ୍ଷୁଷା । ମଷୀମଲିନଗାତ୍ରେଣ ଵେତାଲସ୍ଵଜନାଯିତମ୍
ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୀତରେ କମ୍ପିଥିବା ଦାନ୍ତ, ଆତଙ୍କରେ ଫାଟିଯାଇଥିବା ଆଖି, ମସିରେ ମଲିନ ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ନିଜ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ଏକ ଭୂତ ପରି ଦେଖାଉଥିଲି।
ସରିତ୍ତୀରେଷୁ ମତ୍ସ୍ଯାର୍ଥଂ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ବଡିଶଧାରିଣା । କଲ୍ପେ ଜଗତ୍ସୁ ଭୂତାର୍ଥଂ କୃତାନ୍ତେନେଵ ପାଶିନା
ନଦୀ କୂଳରେ ମାଛ ଧରିବା ଆଶାରେ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ହାତରେ ଚାଉଁ ଧରି, ଯେପରି ଯମ ନିଜ ପାଶ ନେଇ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଧରିବାକୁ ଘୁଞ୍ଚେ।
ପୀତଂ ବହୂପଵାସେନ ସମ୍ଯକ୍କୃତ୍ତାନ୍ ମୃଗୋରସଃ । ତତ୍କାଲକୋଷ୍ଣଂ ରୁଧିରଂ ମାତୁସ୍ ସ୍ତନପଯୋ ଯଥା
ବହୁ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ମୁଁ ଏକ ମୃଗକୁ ମାରି ତାହାର ତାଜା ଉଷ୍ଣ ରକ୍ତ ପିଇଥିଲି, ଯେପରି ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ମାଆର ଦୁଧ ପିଏ।
ଶ୍ମଶାନସଂସ୍ଥିତାନ୍ ମତ୍ତୋ ରକ୍ତରକ୍ତାତ୍ ପଲାଶିନଃ । ଵିଦ୍ରୁତା ଵନଵେତାଲାଶ୍ ଚଣ୍ଡିକାଭିଦ୍ରୁତା ଇଵ
ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥିବା, ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ହୋଇ ମଦମସ୍ତ ଏବଂ ପଲାଶ ପତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ଭୟରେ ଦାନବମାନେ ଯେପରି ଅତି ଦୂରକୁ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଵାଗୁରା ଵିପିନେ ଵ୍ଯୁପ୍ତା ବନ୍ଧାର୍ଥଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍ । ଆଶା ଇଵ ଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପୁତ୍ରଦାରକଲତ୍ରଜାଃ
ଅରଣ୍ୟରେ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଧରିବା ପାଇଁ ଯେପରି ଜାଲ ପତିଯାଏ, ସେପରି ପୁଅ, ଝିଅ, ଜଣାଣୀ ଓ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଆଶା ବଢିବାକୁ ଲୋକ ଆଶା ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି।
ମଯା ମାଯାମଯୈର୍ ଲୋକାସ୍ ସୂତ୍ରଜାଲମଯୈଃ ଖଗାଃ । ଜାଲୈର୍ ଜର୍ଜରତାଂ ନୀତା ଦିଶଶ୍ ଚ ସୁକୃତାଯୁଷାମ୍
ମୁଁ ମାୟାରେ ଗଢା ଏହି ସଂସାର, ସୂତ୍ରରେ ଗଠିତ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଏବଂ ଜାଲମାନେ—ଏସବୁକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲି, ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦିଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରାତିଦତ୍ତପ୍ରସରେ ମନସୋ ଦୁଷ୍କୃତୋଦଯେ । ଆଶା ପ୍ରସାରିତା ଦୂରଂ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ତରଙ୍ଗିଣୀ
ଯେଉଁଠି ମନ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ସେଠି ଆଶା ଏମିତି ଦୂରକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ବର୍ଷାକାଳରେ ନଦୀ ଉଫାନି ଚାଲିଯାଏ।
କରଭ୍ଯା ଇଵ ସର୍ପେଣ ଵିଦ୍ରୁତଂ ଦୂରତୋ ହ୍ରିଯା । ଦୂରେ ତ୍ଯକ୍ତା ଦଯା ଦେହାଦ୍ ଭୁଜଙ୍ଗେନେଵ କଞ୍ଚୁକମ୍
ଯେପରି ସାପ ନିଜ ଚମଡ଼ିକୁ ହାତରୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ଲଜ୍ଜାରେ ଦୟା ମଧ୍ୟ ଦେହରୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ।