ନିରଭ୍ରାମ୍ବରନକ୍ଷତ୍ରେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିନ୍ ଦିଵସେ ତତଃ । ତୈସ୍ ତୈର୍ ଆରମ୍ଭସଂରମ୍ଭୈସ୍ ତୈର୍ ଵସ୍ତ୍ରଵିଭଵାର୍ପଣୈଃ
ତାପରେ, ଏକ ଦିନ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଓ ତାରା ଭରିଥିବା ରାତିରେ, ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସବ, ହତାଶ ହସ୍ତଚାଳନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମାରୋହ ହେଲା।
ଦତ୍ତାଥ ତେନ ସା ମହ୍ଯଂ କୁମାରୀ ଭଯଦାଯିନୀ । ସୁକୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣଵର୍ଣେନ ଦୁଷ୍କୃତେନେଵ ଶାସନା
ସେ ପୁରୁଷ ତାହାପରେ ମୋତେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଦେଲେ, ଏକ ଯୁବତୀ ଯାହା ଭୟ ଜନମାଇଥିଲା, ତାହାର ଚମଡ଼ କଳା ଥିଲା, ଏପରି ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମର ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ସରଭସମ୍ ଅଭିତୋ ଵିନେଦୁର୍ ଅତ୍ର ପ୍ରସୃତମହାମଦିରାସଵାଶ୍ ଶ୍ଵପାକାଃ । ହତପଟୁପଟହା ଵିଲାସଵନ୍ତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଇଵ ଦୁଷ୍କୃତରାଶଯୋ ମହାନ୍ତଃ
ସେଠାରେ, ଚୁତିଆ ଲୋକମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଦରେ ମତାଳ ହୋଇ, ଚାରିପାଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ମହାନ ଲୋକମାନେ, ତାଙ୍କର ମନ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଲଗିଥିଲା, ସେମାନେ ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେ ସଂକଳିତ ଅପକର୍ମର ଅବତାର ଅଟୁଟ ଅଛି, ଡ଼ାକର ମାରିବା ଓ ଅସଭ୍ୟ ଉତ୍ସବରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ସ୍ଵୋତ୍ସଵାଵର୍ଜିତାଶଯଃ । ତତଃପ୍ରଭୃତି ତତ୍ରାହଂ ସମ୍ପନ୍ନଃ ପୁଷ୍ଟପୁକ୍କସଃ
ଏଠାରେ ବହୁତ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ସେଇ ସମୟରୁ ମୋ ମନରେ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ରହିଲା ନାହିଁ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇଥିବା ଏକ ଅପରିଚିତ ଦୁଃଖୀ ହୋଇଗଲି।
ସପ୍ତରାତ୍ରୋତ୍ସଵସ୍ଯାନ୍ତେ କ୍ରମାନ୍ ମାସାଷ୍ଟକଂ ଗତମ୍ । ପୁଷ୍ପିତା ସାଥ ସମ୍ପନ୍ନା ସ୍ଥିତା ଗର୍ଭଵତୀ ତତଃ
ସାତ ଦିନର ଉତ୍ସବ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଦେଖିଦେଖି ଆଠ ମାସ କଟିଗଲା। ତାପରେ ସେ ଫଳଦାୟିନୀ ହେଲା, ଗର୍ଭବତୀ ହୋଇ ଦଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ ହେଇ ରହିଲା।
ପ୍ରାସୂତ ଦୁଃଖଦାଂ କନ୍ଯାଂ ଵିପଦ୍ ଦୁଃଖକ୍ରିଯାମ୍ ଇଵ । ସା କନ୍ଯା ଵଵୃଧେ ଶୀଘ୍ରଂ ମୂର୍ଖଚିନ୍ତେଵ ପୀଵରୀ
ସେ ଏକ ଝିଅ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲା, ଯେପରିକି ଅପରାଧ ଦୁଃଖ ଆଣେ। ସେଇ ଝିଅ ତଡ଼େ ତଡ଼େ ବଡ଼ ହେଲା, ମୂର୍ଖ ଚିନ୍ତା ପରି ମଜବୁତ ଓ ଭାରି ହେଇଗଲା।
ପୁନଃ ପ୍ରାସୂତ ସା ଵର୍ଷୈସ୍ ତ୍ରିଭିଃ ପୁତ୍ରମ୍ ଅଶୋଭନମ୍ । ଅନର୍ଥମ୍ ଇଵ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ ଆଶାପାଶଵିଧାଯକମ୍
ପୁଣି ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ସେ ଏକ ପୁଅ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା, ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ଅପ୍ରିୟ ଥିଲା, ଅନର୍ଥ ପରି ମୂଢ଼ ଓ ଆଶାର ଜଞ୍ଜାଳରେ ବନ୍ଧା ଥିଲା।
ପୁନଃ ପ୍ରାସୂତ କନ୍ଯାଂ ଚ ପୁନର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅର୍ଭକଂ ତତଃ । କଲତ୍ରଵାନ୍ ଅହଂ ଜାତୋ ଵନେ ଜରଢପୁକ୍କସଃ
ପୁଣି ସେ ଜଣେ ଝିଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ତାପରେ ଆଉ ଜଣେ ଶିଶୁ ହେଲା; ଏଭଳି ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅପମାନିତ ମଣିଷ ଭାବେ ଘରସ୍ଥ ହେଲି।
ତଯା ସହ ସମାସ୍ ତତ୍ର ମଯା ବହ୍ଵ୍ଯୋ ଽତିଵାହିତାଃ । ନରକେ ଚିନ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନେନେଵ ନଶ୍ଯତା
ତାଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ କଟାଇଲି; ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମନେ ହେଲା ଯେଉଁପରି ନରକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଦୋଷରେ ଦେହ ଶେଷ ହେଉଛି।
ଶୀତଵାତାତପକ୍ଲେଶଵିଵଶେନ ଵନାନ୍ତରେ । ଚିରଂ ଵିଲୁଲିତଂ ଵୃଦ୍ଧକଚ୍ଛପେନେଵ ପଲ୍ଵଲେ
ଠଣ୍ଡା, ପବନ ଓ ତାପର କଷ୍ଟରେ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ପାଇଲି; ଏହା ଏମିତି ଲାଗିଲା, ଯେପରି ଏକ ବୃଦ୍ଧ କୁମିର ପୋଖରୀରେ ଭାସୁଛି।
କଲତ୍ରଚିନ୍ତାହତଯା ଧିଯା ସନ୍ଦହ୍ଯମାନଯା । ଦୃଷ୍ଟାଃ କଷ୍ଟସମାରମ୍ଭା ଦିଶଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତା ଇଵ
ଘରବାଳିଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ମୋର ମନ ଜଳୁଥିଲା; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋତେ ଲାଗିଲା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ କଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ରହିଛି।
କ୍ଷୌମାନେକସମାକ୍ଷୀଣପଟଖଣ୍ଡକଧାରିଣା । କାଷ୍ଠଭାରୋ ଵନେ ଵ୍ଯୂଢୋ ଯୋ ମୂର୍ତମ୍ ଇଵ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ଅନେକ ଜଗାରେ ଝିଣ୍ଡି ଲଗାଇଥିବା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧି, ଜଙ୍ଗଲରେ କାଠ ଭରି ଚାଲୁଥିବା ସେ ମଣିଷ, ଦୁଃଖର ଦେହରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯୌକକୀର୍ଣଜରକ୍ଲିନ୍ନଗନ୍ଧିକୌପୀନଵାସସା । ଆଢ୍ଯାସ୍ପଦଵଲୀକାନାଂ ତଲେ ନୀତା ଘନାଗମାଃ
ବୟସ ଓ ମଳରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ମାଡ଼ୁଥିବା କଉପିନ ପିନ୍ଧି, ସେ ଧନୀମାନେ ଥିବା ଘର ତଳେ, ଘନ ମେଘ ଜମାହେଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ।
କଲତ୍ରାପୂରଣୋତ୍କେନ ଜର୍ଜରେଣ ହିମାନିଲୈଃ । ହେମନ୍ତେ ଦୁର୍ଦୁରେଣେଵ ନିଲୀନଂ ଵନକୁକ୍ଷିଷୁ
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ, ଶୀତଳ ପବନରେ କମ୍ପିଥିବା, ଶୀତକାଳର କଷ୍ଟରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲର ଗଭୀର ଭିତରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଉଜଡ଼ ସ୍ଥାନରେ।
ନାନାକଲହକଲ୍ଲୋଲତାପପ୍ରସରଵିଦ୍ରୁତାଃ । ବାଷ୍ପଵ୍ଯାଜେନ ନିର୍ମୁକ୍ତା ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ରକ୍ତବିନ୍ଦଵଃ
ବିଭିନ୍ନ ଝଗଡ଼ା ଓ ଦ୍ୱେଷର ତାପରେ ଚିତ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଲୁଚି ଲୁଚି କାନ୍ଦିବା ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ରକ୍ତର ବିନ୍ଦୁ ଝରିପଡ଼ୁଥିଲା।
ଯାମିନ୍ଯୋ ଵିପିନେ କ୍ଲିନ୍ନଵରାହାମିଷଭୋଜିନା । ଶିଲାତଲକୁଟୀକୋଣେ ନୀତା ଜଲଦଵିପ୍ଲୁତାଃ
ଅରଣ୍ୟରେ, ଭେଜା ଶରୀର ନିଆଁବା ମହିଳାମାନେ ବନ୍ୟ ଶୁଅ ମାଂସ ଖାଇ ଥିଲେ । ପାହାଡ଼ ପଥର ଉପରେ ଥିବା ଝୋପଡ଼ିର କୋଣାକୁ, ବର୍ଷା ମେଘରେ ଭିଜି ଯାଇଥିବା ଏହି ମହିଳାମାନେ ନେଇଯାଯିଥିଲେ ।
କାଲେ କ୍ଷଯଂ ଗତେ ସ୍ନେହେ କଲତ୍ରେ ଽଘନତାଂ ଗତେ । ଅସୌହାର୍ଦେନ ବନ୍ଧୂନାଂ କଲହୈଶ୍ ଚାତିସନ୍ତତୈଃ
ସମୟ ଗତି କରିବା ସହିତ ମୋର ଜୀବନସାଥୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଶୁନ୍ୟ ହେଇଗଲା, ତାଙ୍କର ମନ ଅନୁତ୍ସୁକ ହେଲା । ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମିଳନ ଭାବ ହରାଇଦେଲେ, ଦିନରେ ଦିନ ଝଗଡା ହେଉଥିଲା ।
ସର୍ଵତ୍ର ଜାତଶଙ୍କେନ କୁଲୀଲାମୁଖରାର୍ଭକେ । ମଯା କୃପଣଚିତ୍ତେନ ନୀତାଃ ପରଗୃହେ ସମାଃ
ସବୁଠାରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ଛୁଆମାନେ ଚିଁଚିଆଁ କୁହୁକୁହୁ କରୁଥିଲେ । ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭରା ହୃଦୟ ନେଇ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରେ ବର୍ଷାବର୍ଷ ରହିଥିଲି ।
ଚଣ୍ଡାଲୀକଲହୋଦ୍ଵିଗ୍ନଚଣ୍ଡଚଣ୍ଡାଲତର୍ଜନୈଃ । ମୁଖଂ ଜର୍ଜରତାଂ ଯାତମ୍ ଇନ୍ଦୂ ରାହୁରଦୈର୍ ଇଵ
ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ଝଗଡା ଓ ତାଙ୍କର କ୍ଷୁବ୍ଧ ଚିତ୍କାରରେ ମୋ ମୁହଁ ଅତି ଶିର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲା । ରାହୁଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଚିହ୍ନିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ମୋ ମୁହଁ ଅନେକ ଦୁଃଖର ଚିହ୍ନ ଭରିଗଲା ।
ଚର୍ଵିତାଃ ଖର୍ଵିତୋଷ୍ଠେନ ଦ୍ଵୀପୀପିଶିତପେଶଯଃ । ନରକାହୃତଵିକ୍ରୀତା ନାରକ୍ଯୋ ରସନା ଇଵ
ଭଙ୍ଗା ଓଠରେ ଚିବା ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ତା ମାଂସର ଚୁରୁଣି, ନରକରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଜିହ୍ବା ପରି, ନରକରୁ କିଣି ଖାଇଯାଉଛି।
ହିମଵତ୍କନ୍ଦରୋଦ୍ଗୀର୍ଣାଶ୍ ଚଣ୍ଡା ହେମନ୍ତଵାଯଵଃ । ଅଙ୍ଗେ ନିରମ୍ବରେ ସୋଢା ମୃତ୍ଯୁମୁକ୍ତା ଇଵେଷଵଃ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରୁ ବାହାରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶୀତଳ ପବନ, ନିରାବରଣ ଦେହରେ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି, ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ତୀର ପରି।
ଜରଜ୍ଜରଢମୂଢେନ ମୂଲାନି କ୍ଷୀଣଭୂରୁହାମ୍ । ସୁକୃତାନାମ୍ ଇଵୈକେନ ସମୁତ୍ଖାତାନି ଭୂରିଶଃ
ବୁଢ଼ା, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅବୁଝ ମଣିଷ, ଶୁଷ୍କ ଗଛର ମୂଳ ବାରମ୍ବାର ଖୋଡ଼ୁଛି, ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନଙ୍କର ସୁକୃତ୍ୟ ଏକ ଏକ କରି ଉଠାଯାଉଛି।
ଶରାଵକେଷ୍ଵ୍ ଅଟଵ୍ଯାଂ ଚ ପଲଲଂ ପକ୍ଵମ୍ ଆଦରାତ୍ । ଅମୃଷ୍ଟେନ ଜନୈର୍ ଭୁକ୍ତଂ କୁକଲତ୍ରଵତା ମଯା
ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ ଭାଣ୍ଡାରେ ରାନ୍ଧା ମାଟିକୁ ଆଗ୍ରହରେ ଖାଇଛି, ଯାହା ଅପରିଷ୍କୃତ ଲୋକମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଥିବା ପରି।
ଗ୍ରହୀତୃତେଜଃକ୍ଷତଯେ ବହୁଵକ୍ତ୍ରଵିକାରିଣା । ଭାଗଧେଯମ୍ ଇଵାତ୍ମୀଯଂ ଵିକ୍ରୀତଂ ପଣ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯତଃ
ଖାଇବାର ଶକ୍ତି କମିବା ପାଇଁ, ମୋର ନିଜର ଭାଗ୍ୟ, ଏକ ନିଜର ସଞ୍ଚୟ ଭଳି, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ଅନେକ ମୁହଁ ଓ ବିକୃତ ଚେହେରା ଥିବା ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ହେଇଛି।
ପ୍ରାଣ୍ଯଙ୍ଗଵପୁଷସ୍ ସ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରୋତ୍କୃତ୍ଯୋତ୍କୃତ୍ଯ ପେଶଯଃ । ଆଯୁଷଃ ପରି ଵିକ୍ରୀତା ଵିନ୍ଧ୍ଯପକ୍କଣଭୂମିଷୁ
ମୋ ଜୀବନ୍ତ ଶରୀରର ମାଂସ, ବାରମ୍ବାର କାଟିକାଟି, ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପରିଆ ଭୂମିରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟ ଭଳି।
ଜନ୍ମାନ୍ତରସହସ୍ରୋତ୍ଥଂ ସ୍ଵଂ ପାପମ୍ ଇଵ ଵୃଦ୍ଧଯେ । ଅଵକୀର୍ଣଂ ଚ ସଙ୍କୀର୍ଣଂ ମଣ୍ଡଲାରାମଭୂମିଷୁ
ହଜାର ଜନ୍ମରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ମୋର ପାପ, ତାହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମଣ୍ଡଳ ଆରାମ ଭୂମିରେ ଚିଁଡାଯାଇ ଓ ମିଶିଯାଇଛି।
ଦୃଷ୍ଟଂ କୁଦ୍ଦାଲକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଋଜ୍ଵ୍ଯା ସ୍ନେହସମୁତ୍କଯା । ରୌରଵାପତିତେନେଵ ତତ୍କାକସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧତାଂ ଗତଃ
ମୁଁ କୁଦାଳକୁ ସିଧା, ସ୍ନେହଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲି; ରୌରବ ନରକକୁ ପଡିଥିବା ଜଣେ ଭଳି, ସେ କାକ ସ୍ନିଗ୍ଧତାରେ ଭରିଯାଇଲା।
ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରଗୁଲ୍ମାନାଂ ବନ୍ଧୁତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଗଚ୍ଛତା । ପୁଲିନ୍ଦଵପୁଷା ପତ୍ତ୍ରପଙ୍କ୍ତଯୋ ଽଙ୍ଗେ ସମର୍ପିତାଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପତ୍ରର ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯେପରିକି ଜଙ୍ଗଲ ଜନଜାତି ସହ ଏକ ନିକଟତା ହେଉଥିଲା।
ତର୍ପିତା ଲଗୁଡାସ୍ଫାଲଜିତକୌଲେଯରଂହସା । ପୁତ୍ରଦାରାଃ କଦନ୍ନେନ ଗ୍ରାମ୍ଯକାଦ୍ ଯାଚିତେନ ଚ
ସେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ମାଗିଥିବା କିମ୍ବା ଲଠିର ଜୋରରେ ନେଇଥିବା ମୋଟା ଓ ଅପରିଷ୍କୃତ ଖାଦ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ପିଲାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ଧାରାସାରରଣତ୍ପତ୍ତ୍ରଶୁଷ୍କତାଲତଲେ ନିଶାଃ । ନୀତା ରଣିତଦନ୍ତେନ ସାର୍ଧଂ ଵିପିନଵାନରୈଃ
ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ବନର କୋଳିମାନେ ସହିତ, ଠଣ୍ଡାରେ କମ୍ପିଥିବା ଦାନ୍ତ ସହିତ, ଶୁଖିଲା ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ରାତିଗୁଡ଼ିକ କଟାଯାଉଥିଲା।