ଵିନିଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଧୈର୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଫୁରତସ୍ ସହ ପଲ୍ଲଵୈଃ । ମମ ଦୁଃଖାତିଦୈର୍ଘ୍ଯେଣ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ
ଘୁମ ନ ଆସି, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ମୋ ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା; ମୋ ଦୁଃଖର ଅତ୍ୟଧିକ ଦୀର୍ଘତାରେ ସେ ରାତି ଖୁବ ଦେରେ କଟିଗଲା।
ତତସ୍ ତିମିରଲେଖାସୁ ସହ ତାରେନ୍ଦୁକୈରଵୈଃ । ମଯୀଵାପଦ୍ଯମାନାସୁ ମ୍ଲାନତାମ୍ ଅଲସାନନୈଃ
ତାପରେ, ଅନ୍ଧାରର ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ହରାଉଥିବା ବେଳେ, ମୋ ମୁହଁ ମଧ୍ୟ ଅଳସ ଓ ମ୍ଲାନ ହେଉଥିଲା।
ଶାମ୍ଯନ୍ତୀଷୁ ଚ ଵେତାଲକ୍ଷ୍ଵେଡାସ୍ଵ୍ ଅଜନଜଙ୍ଗଲେ । ସହ ଶୀତାର୍ତିମଦ୍ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିଟାଙ୍କାରସୀତ୍କୃତୈଃ
ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା, ଏହି ସହ ଥରଥର କମ୍ପୁଥିବା ଦୁଃଖିତ ମୁହଁମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଚଟକୁଥିଲା ଠଣ୍ଡାରେ।
ମାମ୍ ଅବନ୍ତରନିର୍ମଗ୍ନଂ ହସନ୍ତୀମ୍ ଇଵ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ଅହଂ ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରାତର୍ ମଧୁପାନାରୁଣାମ୍ ଇଵ
ମୁଁ ନିଜ ମନରେ ଡୁବି ଯାଇଥିଲି, ସେଉଁଠି ସେ ମୋତେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେବେଳେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ପୂର୍ବ ଦିଗ ମଧୁପାନ କରି ଲାଲ ହୋଇଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
କ୍ଷଣାଦ୍ ଅଜ୍ଞ ଇଵ ଜ୍ଞାନଂ ଦରିଦ୍ର ଇଵ କାଞ୍ଚନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଅହମ୍ ଅର୍କଂ ଖଵାରଣାରୋହଣୋନ୍ମୁଖମ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ପାଖରେ ଜ୍ଞାନ ଆସେ କିମ୍ବା ଗରିବ ଲୋକ ଶୁଣା ଦେଖେ, ସେପରି ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଶ ଦ୍ୱାର ଦିଗକୁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲି।
ଉତ୍ଥାଯ ଵାରଵାଣଂ ଚ ତତ ଆସ୍ଫୋଟିତଂ ମଯା । ହସ୍ତିଚର୍ମ ହରେଣେଵ ସନ୍ଧ୍ଯାନୃତ୍ତାନୁରାଗିଣା
ତାପରେ ମୁଁ ଉଠି, ମୋର ଢାଲକୁ ମାଡ଼ିଲି, ଯେପରି ସଂଧ୍ୟା ନୃତ୍ୟରେ ମନ ଲାଗିଥିବା ଜଣେ ହାତୀ ଚର୍ମକୁ ଛଡ଼ି ମାଡ଼େ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ ତାମ୍ ଅହଂ ସ୍ଫାରାଂ ଵିହର୍ତୁଂ ଜଙ୍ଗଲସ୍ଥଲୀମ୍ । କାଲୋ ଜଗତ୍କୁଟୀଂ କଲ୍ପଦଗ୍ଧଭୂତଗଣାମ୍ ଇଵ
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ଅପାର ଜଙ୍ଗଲ ମାଝି ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଚାଲିଲି, ଯେପରି ସମୟ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗৃহରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କାଳାଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ଭୂତଂ ଜରଢଜଙ୍ଗଲେ । ଅଭିଜାତୋ ଗୁଣଲଵୋ ଯଥା ମୂର୍ଖଶରୀରକେ
ସେଠାରେ, ସେ ପୁରୁଣା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମିରେ କିଛି ଜୀବନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ—ଏହା ଏକ ମୂର୍ଖ ଶରୀରରେ ଗୁଣର କେବଳ ଏକ ଅନ୍ଶ ରହିଥିବା ପରି।
କେଵଲଂ ଵିଗତାଶଙ୍କଂ ଷଣ୍ଡଭ୍ରମଣଚଞ୍ଚଲାଃ । ଚୀଚୀକୂଚୀଚୀଵଚନା ଵିହରନ୍ତି ଵିହଙ୍ଗମାଃ
କେବଳ ଭୟ ହୀନ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ତାଙ୍କର 'ଚିଚି' ଏବଂ 'କୁଚି' ଶବ୍ଦ କରି, ସେଠାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଅଥାଷ୍ଟଭାଗମ୍ ଆପନ୍ନେ ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଦିଵସନାଯକେ । ଶୁଷ୍କାଵଶ୍ଯାଯଲେଶାସୁ ସ୍ନାତାସ୍ଵ୍ ଇଵ ଲତାସୁ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଉପରେ ଉଠିଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଲତାମାନେ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଏମିତି ନିର୍ମଳ ହୋଇଥିବା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କରେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଶୁଖି ଶିତଳ ତୁଷା ରହିଥିଲା।
ଭ୍ରମତାତ୍ର ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ଦାରିକୌଦନଧାରିଣୀ । ଗୃହୀତାମୃତସତ୍କୁମ୍ଭା ଦାନଵେନେଵ ମାଧଵୀ
ମୁଁ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ଜିଉଁ ଚାଲିଥିବା ଝିଅ, ତାହା ଚାଉଳ ନେଇଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଅମୃତର ସୁନା ଘଡ଼ା ଥିଲା—ମାଧବୀକୁ ଏକ ଦାନବ ଧରିଥିବା ପରି।
ତରତ୍ତାରକନେତ୍ରାଂ ତାଂ ଶ୍ଯାମାମ୍ ଅଧଵଲାମ୍ବରାମ୍ । ଅହମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତସ୍ ତତ୍ର ଶର୍ଵରୀମ୍ ଇଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କର ତିନିଟି ତାରା ପରି ଚକ୍ଷୁ, ଗାଁଢା କଳା ଚାମର ଉପରେ ଫିକା ଜମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିକୁ ଆସି ମିଶିଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।
ମହ୍ଯମ୍ ଓଦନମ୍ ଆଶ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ବାଲେ ବଲଵଦାପଦେ । ଦେହି ଦୀନାର୍ତିହରଣାତ୍ ସ୍ଫାରତାଂ ଯାନ୍ତି ସମ୍ପଦଃ
ଏଇ ଝିଅ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦେ। ଦୁଃଖିତଙ୍କର କଷ୍ଟ ଦୂର କଲେ ସମ୍ପଦ ବଢେ।
କ୍ଷୁଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଦହତୀଯଂ ମାଂ ବାଲେ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଉପେଯୁଷୀ । କୃଷ୍ଣସର୍ପୀ ପ୍ରସୂତେଵ କୋଟରସ୍ଥା ଜରଦ୍ଦ୍ରୁମମ୍
ଏଇ ଝିଅ, ମୋ ଭିତରେ ଭୋକ ଏମିତି ଜାଳି ଦେଉଛି, ଯେପରି ଜରା ପଡିଥିବା ଗଛର ଗୁହାରେ କଳା ସାପ ଘୁଞ୍ଚି ରହିଛି।
ଯାଚ୍ଞଯାପି ତଯା ମହ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଥଂ ଦତ୍ତଂ ନ କିଞ୍ଚନ । ଯତ୍ନପ୍ରାର୍ଥିତଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଯଥା ଦୁଷ୍କୃତିନେ ଧନମ୍
ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲି ମଧ୍ୟ ସେ ମୋତେ କିଛି ଦେଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯଥେଷ୍ଟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥାଏ।
କେଵଲଂ ଚିରକାଲେନ ମଯ୍ଯ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତାନୁଗାମିନି । ଷଣ୍ଡାତ୍ ଷଣ୍ଡଂ ନିପତତି ଚ୍ଛାଯାଭୂତେ ପୁରସ୍ସ୍ଥିତେ
ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ପରେ, ଏକ ଛାୟା ଯେପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡ ଭାଗରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ତାହା ପରି ମୋ ପାଖରେ ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଆସିଲା।
ତଯୋକ୍ତୋ ହାରକେଯୂରିଂଶ୍ ଚଣ୍ଡାଲୀଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମ୍ ଇତି । ରାକ୍ଷସୀମ୍ ଇଵ ସୁକ୍ରୂରାଂ ପୁରୁଷାଶ୍ଵଗଜାନନାମ୍
ସେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ହାରା ଓ କେୟୁର ପିନ୍ଧିଥିବା ଚଣ୍ଡାଳି ଅଟୁ, ଦେଖିବାକୁ ଦେଉଳି ଭଳି କ୍ରୂର, ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ମୁହଁ ଥିବା।'
ରାଜନ୍ ଯାଚନମାତ୍ରେଣ ମତ୍ତୋ ନାପ୍ନୋଷି ଭୋଜନମ୍ । ଗ୍ରାମ୍ଯାଦ୍ ଅନଭିଜାତେହାତ୍ ସୌଜନ୍ଯମ୍ ଇଵ ସୁନ୍ଦର
ରାଜା, କେବଳ ଚାହିଲେ ମୋଠୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇବା ଯାଉନି, ଯେପରି ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମ ନହେଲେ ଏକ ସତ୍ତ୍ୱ ଲୋକର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ମିଳେନାହିଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯା ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ସ୍ଖଲନ୍ତ୍ଯେଵ ପଦେ ପଦେ । କୁଞ୍ଜକେଷୁ ନିମଜ୍ଜନ୍ତ୍ଯା ଲୀଲାଵନତଯୋଦିତମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ଚାଲିଗଲେ; ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ଠେସ ଖାଇ, କୁଞ୍ଜରେ ଡୁବିଯାଉଥିବା, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଖେଳିବା ଭଳି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଉଥିଲା।
ଦଦାନି ଭୋଜନମ୍ ଇଦଂ ଭର୍ତା ଭଵସି ଚେନ୍ ମମ । ଲୋକୋ ନୋପକରୋତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥଂ ସାମାନ୍ଯସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧତାଂ ଵିନା
ମୁଁ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି, ତୁମେ ଯଦି ମୋର ପତି ହେବା; ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ବେଦନା ଛଡ଼ା କେହି କିଛି ଉପକାର କରେନି।
ଵାହଯତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ମେ ଦାନ୍ତାନ୍ ଉଡ୍ଡାରେ ପୁକ୍କସଃ ପିତା । ଶ୍ମଶାନ ଇଵ ଵେତାଲଃ କ୍ଷୁଧିତୋ ଧୂଲିଧୂସରଃ
ଏଠାରେ, ମୋର ପିତା ଏକ ପୁକ୍କସ, ସେ ଶାନ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ହଂକାଇ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି; ସେ ଶ୍ମଶାନରେ ଭୂତ ପରି ଭୂଲି ଧୂଳି ଲଗି ଖାଲି ହୋଇଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯେଦମ୍ ଅନ୍ନଂ ଭଵତି ଭର୍ତୃତ୍ଵେ ଦୀଯତେ ସ୍ଥିତେ । ପ୍ରାଣୈର୍ ଅପି ହି ସମ୍ପୂଜ୍ଯା ଵଲ୍ଲଭାଃ ପୁରୁଷା ଯତଃ
ଏହି ଖାଦ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ସେ ପତି ଭାବରେ ରହନ୍ତି; ପ୍ରିୟ ପୁରୁଷମାନେ ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ।
ଅଥୋକ୍ତା ସା ମଯା ଭର୍ତା ଭଵାମି ତଵ ସୁଵ୍ରତେ । କେନାପଦି ଵିଚାର୍ଯନ୍ତେ ଵର୍ଣଧର୍ମକୁଲକ୍ରମାଃ
ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, 'ମୁଁ ତୁମର ପତି ହେବି, ଓ ସୁବ୍ରତେ; ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ବର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମ ଓ କୁଳର ଭେଦବାଦ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ।'
ତତସ୍ ତଯୌଦନାଦ୍ ଅର୍ଧଂ ମହ୍ଯମ୍ ଏକଂ ସମର୍ପିତମ୍ । ମାଧଵୀଵାମୃତାଦ୍ ଅର୍ଧମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରାଯାଗ୍ନିମତେ ପୁରା
ତାପରେ ସେ ମୋତେ ଚାଉଳର ଅର୍ଧାଂଶ ଦେଲା, ଯେପରି ମାଧବୀର ଅମୃତର ଅର୍ଧାଂଶ ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଜମ୍ବୂଫଲରସଃ ପୀତସ୍ ସ ଭୁକ୍ତଃ ପୁକ୍କସୌଦନଃ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଚ ମଯା ତତ୍ର ମୋହାପହୃତଚେତସା
ଜାମୁ ଫଳର ରସ ପିଇ ମୁଁ ପୁକ୍କସର ଚାଉଳ ଖାଇଲି, ଏବଂ ସେଠାରେ ମୋ ମନ ଭ୍ରମରେ ବିଲିନ ହୋଇ ବିଶ୍ରାମ କରିଲି।
ମାଂ ତଡାକମ୍ ଇଵାପୂର୍ଯ ସା ପ୍ରାଵୃଟ୍ଶ୍ଯାମଲା ଗତା । ହସ୍ତେନ ସମୁପାଦାଯ ପ୍ରାଣଂ ବହିର୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ବର୍ଷା ମେଘର ପରି କଳା ସେ ମୋତେ ଝିଲିକା ପରି ପୂରିଦେଲା, ଏବଂ ମୋ ହାତ ଧରି ମୋ ପ୍ରାଣକୁ ବାହାରକୁ ଉଠାଇ ନେଲା।
ଦୁରାକୃତିଂ ଦୁରାରମ୍ଭମ୍ ଆସସାଦ ଭଯପ୍ରଦମ୍ । ପିତରଂ ପୀଵରାକାରମ୍ ଅଵୀଚିମ୍ ଇଵ ଶାସନା
ସେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ କଷ୍ଟଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟର ମାଳିକ, ଭୟ ଦେଇଥିବା, ଅଭୀଚି ନରକର ପରି ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କଲା।
ତଯା ମଦନୁଷଙ୍ଗିଣ୍ଯା ସ୍ଵାର୍ଥସ୍ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦିତଃ । ମାତଙ୍ଗାଯ ଭ୍ରମର୍ଯେଵ ନିସ୍ସ୍ଵନେନାଲିଲଗ୍ନଯା
ସେ ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ମୌମାଛି ନିରବ ଭାବେ ଏବଂ ଚିପି ଧରି ରହି, ହାତୀଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଦେଇଦିଏ।
ସ ତସ୍ଯା ବାଢମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଦିନାନ୍ତେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । ମୁମୋଚ ଦାନ୍ତାଵ୍ ଆବଦ୍ଧୌ କୃତାନ୍ତଃ କିଙ୍କରାଵ୍ ଇଵ
ସେ ତାଙ୍କୁ 'ନିଶ୍ଚିତ' ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ଦିନ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ସେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଇଟି ଦାସ ଦାନ୍ତରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ନୀହାରାଭ୍ରକଡାରାସୁ ଦିକ୍ଷୁ ପ୍ରୋଦ୍ଧୂଲିତାସ୍ଵ୍ ଇଵ । ଵେତାଲଵଦ୍ ଵନାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଦିନାନ୍ତେ ଚଲିତା ଵଯମ୍
ଦିନ ଶେଷରେ, ଆମେ ସେଇ ଅରଣ୍ୟରୁ ବେରିଗଲୁ, ଯେପରି ଧୂଆଁ ଓ ମେଘ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଉଡ଼ିଯାଏ, କିମ୍ବା ଭୂତମାନେ ଅରଣ୍ୟରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି।