ତତ୍ର ଜମ୍ବୀରଷଣ୍ଡସ୍ଯ ତଲଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ଅହମ୍ । ମାର୍କାଣ୍ଡେଯ ଇଵାଗେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଏକାର୍ଣଵଵିହାରତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଜମ୍ବୀର ଗଛର ଛାୟା ତଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେପରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏକମାତ୍ର ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଏକାକି ଭ୍ରମଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଆଲମ୍ବିତା ମଯା ତତ୍ର ସ୍କନ୍ଧସଂସଙ୍ଗିନୀ ଲତା । ନୀଲା ଜଲଦମାଲେଵ ତାପତପ୍ତେନ ଭୂଭୃତା
ସେଠାରେ ମୁଁ ଗଛର ଡାଳିକୁ ଜଡି ରହିଥିବା ଏକ ଲତାକୁ ଧରିଲି, ଯେପରି ତୀବ୍ର ତାପରେ ପିଡିତ ପାହାଡ଼ ନୀଳ ମେଘକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ।
ମଯି ପ୍ରଲମ୍ବମାନେ ଽସ୍ଯାଂ ପ୍ରଯାତସ୍ ସ ତୁରଙ୍ଗମଃ । ଗଙ୍ଗାଵଲମ୍ବିନି ଜନେ ଯଥା ଦୁଷ୍କୃତସଞ୍ଚଯଃ
ମୁଁ ସେଇ ଲତାକୁ ଧରି ଝୁଲୁଥିବା ବେଳେ, ଘୋଡ଼ାଟି ଚାଲିଗଲା, ଯେପରି ଗଙ୍ଗାରେ ଶରଣ ନେଲେ ଦୁଷ୍କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ଚିରଦୀର୍ଘାଧ୍ଵଗଃ ଖିନ୍ନସ୍ ତତ୍ର ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଅହମ୍ । ଭାନୁର୍ ଅସ୍ତାଚଲୋତ୍ସଙ୍ଗେ ତଲେ କଲ୍ପତରୋର୍ ଇଵ
ଦୀର୍ଘ ଏବଂ କଠିନ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ କଲି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ତଳେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଅବସ୍ଥାନ କରେ।
ଯାଵତ୍ ସମସ୍ତସଂସାରଵ୍ଯଵହାରଭରୈସ୍ ସମମ୍ । ରଵିର୍ ଵିଶ୍ରମଣାଯେଵ ନିଵିଷ୍ଟୋ ଽସ୍ତାଚଲାଙ୍ଗନେ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ଭାର ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ଢାଳେ ବିଶ୍ରାମ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲି।
ଶନୈଶ୍ ଶ୍ଯାମିକଯା ଗ୍ରସ୍ତେ ସମସ୍ତେ ଭୁଵନୋଦରେ । ରାତ୍ରିସଂଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ଜଙ୍ଗଲେ
ଧୀରେ ଧୀରେ ରାତିର ଅନ୍ଧାର ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଢାକି ନେଲା, ଜଙ୍ଗଲରେ ରାତିର କାମକାଜ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅହଂ ତନୁତୃଣେ ତସ୍ମିନ୍ ପେଲଵେ ଷଣ୍ଡକୋଦରେ । ନିଲୀନୋ ଽଵିରଲାଲସ୍ଯସ୍ ସ୍ଵନୀଡେ ଵିହଗୋ ଯଥା
ମୁଁ ସେ ଛିଟିକି ଘାସର ଖୋଲିଆ ଭିତରେ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ଲାନ୍ତିରେ, ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଲୁଚି ରହିଲି।
ଵିପଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟଵିଵେକସ୍ଯ ଚ୍ଛିନ୍ନାଶସ୍ଯ ଗଲତ୍ସ୍ମୃତେଃ । ଵିକ୍ରୀତସ୍ଯେଵ ଦୀନସ୍ଯ ମଗ୍ନସ୍ଯେଵାନ୍ଧକୂପକେ
ଦୁଃଖରେ ବିବେକ ହରାଇ, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା, ସ୍ମୃତି ମୁଝିଯିବା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ବନ୍ଧନରେ ବେଚାଯାଇଥିବା ଦୁଃଖୀ ମନୁଷ୍ୟ ବା ଅନ୍ଧାର ଗହ୍ୱରରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକ ପରି ହେଇଯାଇଥିଲି।
ତତ୍ର କଲ୍ପସମା ରାତ୍ରିର୍ ମୋହମଗ୍ନସ୍ଯ ମେ ଗତା । ଏକାର୍ଣଵୋହ୍ଯମାନସ୍ଯ ମାର୍କାଣ୍ଡେଯମୁନେର୍ ଇଵ
ସେଠାରେ ମୋହରେ ଡୁବିଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ରାତି କଳ୍ପ ସମାନ ଲମ୍ବା ଲାଗିଲା, ଯେପରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ଭାସୁଥିଲେ।
ନ ସ୍ନାତଵାନ୍ ନ ସ୍ଥିତଵାନ୍ ନ ତଦା ଭୁକ୍ତଵାନ୍ ଅହମ୍ । କେଵଲଂ ମେ ଗତା ରାତ୍ରିସ୍ ସାପଦାଂ ଧୁରି ତିଷ୍ଠତଃ
ସେବେ ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିନଥିଲି, ଉଠି ଦାଁଡି ରହିନଥିଲି, ଖାଇବି ମଧ୍ୟ ନଥିଲି; ମୋ ଦୁଃଖର ଭାର ବହିବା ସମୟରେ ରାତି ଏଭଳି ଚୁପଚାପ କଟିଗଲା।
ଵିନିଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଧୈର୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଫୁରତସ୍ ସହ ପଲ୍ଲଵୈଃ । ମମ ଦୁଃଖାତିଦୈର୍ଘ୍ଯେଣ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ
ଘୁମ ନ ଆସି, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ମୋ ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା; ମୋ ଦୁଃଖର ଅତ୍ୟଧିକ ଦୀର୍ଘତାରେ ସେ ରାତି ଖୁବ ଦେରେ କଟିଗଲା।
ତତସ୍ ତିମିରଲେଖାସୁ ସହ ତାରେନ୍ଦୁକୈରଵୈଃ । ମଯୀଵାପଦ୍ଯମାନାସୁ ମ୍ଲାନତାମ୍ ଅଲସାନନୈଃ
ତାପରେ, ଅନ୍ଧାରର ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ହରାଉଥିବା ବେଳେ, ମୋ ମୁହଁ ମଧ୍ୟ ଅଳସ ଓ ମ୍ଲାନ ହେଉଥିଲା।
ଶାମ୍ଯନ୍ତୀଷୁ ଚ ଵେତାଲକ୍ଷ୍ଵେଡାସ୍ଵ୍ ଅଜନଜଙ୍ଗଲେ । ସହ ଶୀତାର୍ତିମଦ୍ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିଟାଙ୍କାରସୀତ୍କୃତୈଃ
ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା, ଏହି ସହ ଥରଥର କମ୍ପୁଥିବା ଦୁଃଖିତ ମୁହଁମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଚଟକୁଥିଲା ଠଣ୍ଡାରେ।
ମାମ୍ ଅବନ୍ତରନିର୍ମଗ୍ନଂ ହସନ୍ତୀମ୍ ଇଵ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ଅହଂ ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରାତର୍ ମଧୁପାନାରୁଣାମ୍ ଇଵ
ମୁଁ ନିଜ ମନରେ ଡୁବି ଯାଇଥିଲି, ସେଉଁଠି ସେ ମୋତେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେବେଳେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ପୂର୍ବ ଦିଗ ମଧୁପାନ କରି ଲାଲ ହୋଇଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
କ୍ଷଣାଦ୍ ଅଜ୍ଞ ଇଵ ଜ୍ଞାନଂ ଦରିଦ୍ର ଇଵ କାଞ୍ଚନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଅହମ୍ ଅର୍କଂ ଖଵାରଣାରୋହଣୋନ୍ମୁଖମ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ପାଖରେ ଜ୍ଞାନ ଆସେ କିମ୍ବା ଗରିବ ଲୋକ ଶୁଣା ଦେଖେ, ସେପରି ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଶ ଦ୍ୱାର ଦିଗକୁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲି।
ଉତ୍ଥାଯ ଵାରଵାଣଂ ଚ ତତ ଆସ୍ଫୋଟିତଂ ମଯା । ହସ୍ତିଚର୍ମ ହରେଣେଵ ସନ୍ଧ୍ଯାନୃତ୍ତାନୁରାଗିଣା
ତାପରେ ମୁଁ ଉଠି, ମୋର ଢାଲକୁ ମାଡ଼ିଲି, ଯେପରି ସଂଧ୍ୟା ନୃତ୍ୟରେ ମନ ଲାଗିଥିବା ଜଣେ ହାତୀ ଚର୍ମକୁ ଛଡ଼ି ମାଡ଼େ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ ତାମ୍ ଅହଂ ସ୍ଫାରାଂ ଵିହର୍ତୁଂ ଜଙ୍ଗଲସ୍ଥଲୀମ୍ । କାଲୋ ଜଗତ୍କୁଟୀଂ କଲ୍ପଦଗ୍ଧଭୂତଗଣାମ୍ ଇଵ
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ଅପାର ଜଙ୍ଗଲ ମାଝି ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଚାଲିଲି, ଯେପରି ସମୟ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗৃহରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କାଳାଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ଭୂତଂ ଜରଢଜଙ୍ଗଲେ । ଅଭିଜାତୋ ଗୁଣଲଵୋ ଯଥା ମୂର୍ଖଶରୀରକେ
ସେଠାରେ, ସେ ପୁରୁଣା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମିରେ କିଛି ଜୀବନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ—ଏହା ଏକ ମୂର୍ଖ ଶରୀରରେ ଗୁଣର କେବଳ ଏକ ଅନ୍ଶ ରହିଥିବା ପରି।
କେଵଲଂ ଵିଗତାଶଙ୍କଂ ଷଣ୍ଡଭ୍ରମଣଚଞ୍ଚଲାଃ । ଚୀଚୀକୂଚୀଚୀଵଚନା ଵିହରନ୍ତି ଵିହଙ୍ଗମାଃ
କେବଳ ଭୟ ହୀନ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ତାଙ୍କର 'ଚିଚି' ଏବଂ 'କୁଚି' ଶବ୍ଦ କରି, ସେଠାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଅଥାଷ୍ଟଭାଗମ୍ ଆପନ୍ନେ ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଦିଵସନାଯକେ । ଶୁଷ୍କାଵଶ୍ଯାଯଲେଶାସୁ ସ୍ନାତାସ୍ଵ୍ ଇଵ ଲତାସୁ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଉପରେ ଉଠିଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଲତାମାନେ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଏମିତି ନିର୍ମଳ ହୋଇଥିବା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କରେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଶୁଖି ଶିତଳ ତୁଷା ରହିଥିଲା।
ଭ୍ରମତାତ୍ର ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ଦାରିକୌଦନଧାରିଣୀ । ଗୃହୀତାମୃତସତ୍କୁମ୍ଭା ଦାନଵେନେଵ ମାଧଵୀ
ମୁଁ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଏକ ଜିଉଁ ଚାଲିଥିବା ଝିଅ, ତାହା ଚାଉଳ ନେଇଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଅମୃତର ସୁନା ଘଡ଼ା ଥିଲା—ମାଧବୀକୁ ଏକ ଦାନବ ଧରିଥିବା ପରି।
ତରତ୍ତାରକନେତ୍ରାଂ ତାଂ ଶ୍ଯାମାମ୍ ଅଧଵଲାମ୍ବରାମ୍ । ଅହମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତସ୍ ତତ୍ର ଶର୍ଵରୀମ୍ ଇଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କର ତିନିଟି ତାରା ପରି ଚକ୍ଷୁ, ଗାଁଢା କଳା ଚାମର ଉପରେ ଫିକା ଜମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାତିକୁ ଆସି ମିଶିଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି।
ମହ୍ଯମ୍ ଓଦନମ୍ ଆଶ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ବାଲେ ବଲଵଦାପଦେ । ଦେହି ଦୀନାର୍ତିହରଣାତ୍ ସ୍ଫାରତାଂ ଯାନ୍ତି ସମ୍ପଦଃ
ଏଇ ଝିଅ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ଦେ। ଦୁଃଖିତଙ୍କର କଷ୍ଟ ଦୂର କଲେ ସମ୍ପଦ ବଢେ।
କ୍ଷୁଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଦହତୀଯଂ ମାଂ ବାଲେ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଉପେଯୁଷୀ । କୃଷ୍ଣସର୍ପୀ ପ୍ରସୂତେଵ କୋଟରସ୍ଥା ଜରଦ୍ଦ୍ରୁମମ୍
ଏଇ ଝିଅ, ମୋ ଭିତରେ ଭୋକ ଏମିତି ଜାଳି ଦେଉଛି, ଯେପରି ଜରା ପଡିଥିବା ଗଛର ଗୁହାରେ କଳା ସାପ ଘୁଞ୍ଚି ରହିଛି।
ଯାଚ୍ଞଯାପି ତଯା ମହ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଥଂ ଦତ୍ତଂ ନ କିଞ୍ଚନ । ଯତ୍ନପ୍ରାର୍ଥିତଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଯଥା ଦୁଷ୍କୃତିନେ ଧନମ୍
ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କଲି ମଧ୍ୟ ସେ ମୋତେ କିଛି ଦେଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯଥେଷ୍ଟ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଥାଏ।
କେଵଲଂ ଚିରକାଲେନ ମଯ୍ଯ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତାନୁଗାମିନି । ଷଣ୍ଡାତ୍ ଷଣ୍ଡଂ ନିପତତି ଚ୍ଛାଯାଭୂତେ ପୁରସ୍ସ୍ଥିତେ
ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ପରେ, ଏକ ଛାୟା ଯେପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡ ଭାଗରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ତାହା ପରି ମୋ ପାଖରେ ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଆସିଲା।
ତଯୋକ୍ତୋ ହାରକେଯୂରିଂଶ୍ ଚଣ୍ଡାଲୀଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମ୍ ଇତି । ରାକ୍ଷସୀମ୍ ଇଵ ସୁକ୍ରୂରାଂ ପୁରୁଷାଶ୍ଵଗଜାନନାମ୍
ସେ ମୋତେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ହାରା ଓ କେୟୁର ପିନ୍ଧିଥିବା ଚଣ୍ଡାଳି ଅଟୁ, ଦେଖିବାକୁ ଦେଉଳି ଭଳି କ୍ରୂର, ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ମୁହଁ ଥିବା।'
ରାଜନ୍ ଯାଚନମାତ୍ରେଣ ମତ୍ତୋ ନାପ୍ନୋଷି ଭୋଜନମ୍ । ଗ୍ରାମ୍ଯାଦ୍ ଅନଭିଜାତେହାତ୍ ସୌଜନ୍ଯମ୍ ଇଵ ସୁନ୍ଦର
ରାଜା, କେବଳ ଚାହିଲେ ମୋଠୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇବା ଯାଉନି, ଯେପରି ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମ ନହେଲେ ଏକ ସତ୍ତ୍ୱ ଲୋକର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ମିଳେନାହିଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯା ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ସ୍ଖଲନ୍ତ୍ଯେଵ ପଦେ ପଦେ । କୁଞ୍ଜକେଷୁ ନିମଜ୍ଜନ୍ତ୍ଯା ଲୀଲାଵନତଯୋଦିତମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ଚାଲିଗଲେ; ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ଠେସ ଖାଇ, କୁଞ୍ଜରେ ଡୁବିଯାଉଥିବା, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଖେଳିବା ଭଳି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଉଥିଲା।
ଦଦାନି ଭୋଜନମ୍ ଇଦଂ ଭର୍ତା ଭଵସି ଚେନ୍ ମମ । ଲୋକୋ ନୋପକରୋତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥଂ ସାମାନ୍ଯସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧତାଂ ଵିନା
ମୁଁ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛି, ତୁମେ ଯଦି ମୋର ପତି ହେବା; ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ବେଦନା ଛଡ଼ା କେହି କିଛି ଉପକାର କରେନି।