ନିଷ୍ପକ୍ଷି କ୍ଷାରନୀହାରଂ ନିର୍ଵୃକ୍ଷମ୍ ଅଜଲଂ ମହତ୍ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽହମ୍ ଅପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଅରଣ୍ଯଂ ତାନ୍ତଵାହନଃ
ମୁଁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ, ସୀମାନାହୀନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶରୀରରେ କ୍ଲାନ୍ତି ନେଇ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପକ୍ଷୀ ନଥିଲେ, ଲୁଣ ଧୁଆଁ ଛାଇଥିଲା, ଗଛ ନଥିଲେ ଏବଂ ପାଣି ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।
ତଦ୍ ଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ଇଵାକାଶଂ ତଥାଷ୍ଟମମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଧିମ୍ । ପଞ୍ଚମଂ ସାଗରମ୍ ଇଵ ସଂଶୁଷ୍କଂ ଶୂନ୍ଯକୋଟରମ୍
ସେଠା ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କିମ୍ବା ଏକ ଅଷ୍ଟମ ସମୁଦ୍ର ପରି, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚମ ସାଗର ପରି; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଷ୍କ ଓ ଶୂନ୍ୟ ଗୁହା ପରି ଥିଲା।
ଜ୍ଞସ୍ଯେଵ ଵିତତଂ ଚେତୋ ମୂର୍ଖସ୍ଯେଵ ରୁଷୋ ଽଜଵମ୍ । ଅଦୃଷ୍ଟଜନସଂସର୍ଗମ୍ ଅଜାତତୃଣପଲ୍ଲଵମ୍
ସେଠା ଏମିତି ଛିଟାଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମନ ହୁଏ, ଏବଂ ମୂର୍ଖଙ୍କ ରୋଷ ପରି ତିବ୍ର ଥିଲା; ସେଠା କୌଣସି ଲୋକଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ନଥିଲା, ଏବଂ କେବେ ଘାସ କିମ୍ବା ଅଙ୍କୁର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲା।
ଅରଣ୍ଯଂ ମହଦ୍ ଆସାଦ୍ଯ ମତିର୍ ମେ ଖେଦମ୍ ଆଗତା । ଲଲନେଵୈତ୍ଯ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନିରନ୍ନଫଲବାନ୍ଧଵମ୍
ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ମୋ ମନ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଇଗଲା; ଯେପରିକି ଜଣେ ଜିଅ ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପଡ଼ି, ଖାଇବାକୁ କିଛି ନାହିଁ, ଫଳ ନାହିଁ, ନିଜ ଜଣା ମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
କଚନ୍ମରୁମରୀଚ୍ଯମ୍ବୁପୂରପ୍ଲୁତକକୁବ୍ମୁଖେ । ଆସୂର୍ଯାନ୍ତଂ ଦିନଂ ତତ୍ର ପ୍ରକ୍ରାନ୍ତଂ ସୀଦତା ମଯା
ସେଠାରେ, ମରୁଭୂମିର ମୃଗମରୀଚିକା ଓ ଜଳର ଭ୍ରମରେ ଭରିଥିବା ଦିଗବାସି, ମୁଁ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିବା ଦିନଟିକୁ କେମିତିବି ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲି।
ତଦ୍ ଅରଣ୍ଯଂ ମଯାତୀତମ୍ ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଖେଦିନା । ଵିଵେକିନେଵ ସଂସାରୋ ମଧ୍ଯଶୂନ୍ଯାତତାକୃତିଃ
ମୁଁ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ବଡ଼ ଅସୁବିଧା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲି; ଯେପରିକି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥହୀନ ସଂସାର ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯାଉଛି।
ତଦ୍ଦିନେନାତିଵାହ୍ଯାହଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାଞ୍ ଜଙ୍ଗଲଂ ମହତ୍ । ଅସ୍ତାଦ୍ରିସାନୁଂ ଖିନ୍ନଃ ଖଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଵେଵ ଭାସ୍କରଃ
ସେ ଦିନଟିକୁ କେମିତିବି ଅତିକ୍ରମ କରି, ମୁଁ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ଯେପରିକି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଜମ୍ବୂକଦମ୍ବପ୍ରାଯେଷୁ କଲାଲାପାଃ ପତତ୍ରିଣଃ । ଯତ୍ର ସ୍ଫୁରନ୍ତି ଷଣ୍ଡେଷୁ ପାନ୍ଥାନାମ୍ ଇଵ ବନ୍ଧଵଃ
ଜମ୍ବୁ ଓ କଦମ୍ବ ଗଛର ଘନ ଝାଡିରେ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଚଞ୍ଚଳ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଛନ୍ତି, ସେହି କଥାମାନେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ହସିକି ଆଲୋଚନା କରିବା ପରି ଶୁଣାଯାଏ।
ଯତ୍ର ଶଷ୍ପଶିଖାଶ୍ରେଣ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଽଵିରଲାସ୍ ସ୍ଥଲେ । କଦର୍ଥଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଜିହ୍ମସ୍ଯ ହୃଦୀଵାନନ୍ଦଵୃତ୍ତଯଃ
ସେଠାରେ ମାଟି ଉପରେ ଘାସର ସଜା ଶିଖାମାନେ ଅଟୁଟ ଧାରାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଚଞ୍ଚଳ ଭାଗ୍ୟରେ ଅସ୍ତିର ହୃଦୟର ଅଳ୍ପ ସୁଖ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଆସିଯାଏ।
ପୂର୍ଵାଦ୍ ଅରଣ୍ଯାଦ୍ ଅରସାତ୍ ତଦ୍ ଧି କିଞ୍ଚିତ୍ ସୁଖାଵହମ୍ । ଅତ୍ଯନ୍ତଦୁଃଖାନ୍ ମରଣାଦ୍ ଵରଂ ଵ୍ଯାଧିର୍ ହି ଜନ୍ତୁଷୁ
ପୂର୍ବର ଅରଣ୍ୟ ଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ କିଛି ଅଧିକ ସୁଖଦାୟକ ଲାଗିଲା; କାରଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ତୁଳନାରେ ରୋଗ ଅଧିକ ଭଲ।
ତତ୍ର ଜମ୍ବୀରଷଣ୍ଡସ୍ଯ ତଲଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ ଅହମ୍ । ମାର୍କାଣ୍ଡେଯ ଇଵାଗେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଏକାର୍ଣଵଵିହାରତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଜମ୍ବୀର ଗଛର ଛାୟା ତଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେପରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏକମାତ୍ର ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଏକାକି ଭ୍ରମଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ଆଲମ୍ବିତା ମଯା ତତ୍ର ସ୍କନ୍ଧସଂସଙ୍ଗିନୀ ଲତା । ନୀଲା ଜଲଦମାଲେଵ ତାପତପ୍ତେନ ଭୂଭୃତା
ସେଠାରେ ମୁଁ ଗଛର ଡାଳିକୁ ଜଡି ରହିଥିବା ଏକ ଲତାକୁ ଧରିଲି, ଯେପରି ତୀବ୍ର ତାପରେ ପିଡିତ ପାହାଡ଼ ନୀଳ ମେଘକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ।
ମଯି ପ୍ରଲମ୍ବମାନେ ଽସ୍ଯାଂ ପ୍ରଯାତସ୍ ସ ତୁରଙ୍ଗମଃ । ଗଙ୍ଗାଵଲମ୍ବିନି ଜନେ ଯଥା ଦୁଷ୍କୃତସଞ୍ଚଯଃ
ମୁଁ ସେଇ ଲତାକୁ ଧରି ଝୁଲୁଥିବା ବେଳେ, ଘୋଡ଼ାଟି ଚାଲିଗଲା, ଯେପରି ଗଙ୍ଗାରେ ଶରଣ ନେଲେ ଦୁଷ୍କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ି ଯାଏ।
ଚିରଦୀର୍ଘାଧ୍ଵଗଃ ଖିନ୍ନସ୍ ତତ୍ର ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାନ୍ ଅହମ୍ । ଭାନୁର୍ ଅସ୍ତାଚଲୋତ୍ସଙ୍ଗେ ତଲେ କଲ୍ପତରୋର୍ ଇଵ
ଦୀର୍ଘ ଏବଂ କଠିନ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ କଲି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ତଳେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଅବସ୍ଥାନ କରେ।
ଯାଵତ୍ ସମସ୍ତସଂସାରଵ୍ଯଵହାରଭରୈସ୍ ସମମ୍ । ରଵିର୍ ଵିଶ୍ରମଣାଯେଵ ନିଵିଷ୍ଟୋ ଽସ୍ତାଚଲାଙ୍ଗନେ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ଭାର ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ଢାଳେ ବିଶ୍ରାମ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲି।
ଶନୈଶ୍ ଶ୍ଯାମିକଯା ଗ୍ରସ୍ତେ ସମସ୍ତେ ଭୁଵନୋଦରେ । ରାତ୍ରିସଂଵ୍ଯଵହାରେଷୁ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ଜଙ୍ଗଲେ
ଧୀରେ ଧୀରେ ରାତିର ଅନ୍ଧାର ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଢାକି ନେଲା, ଜଙ୍ଗଲରେ ରାତିର କାମକାଜ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅହଂ ତନୁତୃଣେ ତସ୍ମିନ୍ ପେଲଵେ ଷଣ୍ଡକୋଦରେ । ନିଲୀନୋ ଽଵିରଲାଲସ୍ଯସ୍ ସ୍ଵନୀଡେ ଵିହଗୋ ଯଥା
ମୁଁ ସେ ଛିଟିକି ଘାସର ଖୋଲିଆ ଭିତରେ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ଲାନ୍ତିରେ, ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଲୁଚି ରହିଲି।
ଵିପଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟଵିଵେକସ୍ଯ ଚ୍ଛିନ୍ନାଶସ୍ଯ ଗଲତ୍ସ୍ମୃତେଃ । ଵିକ୍ରୀତସ୍ଯେଵ ଦୀନସ୍ଯ ମଗ୍ନସ୍ଯେଵାନ୍ଧକୂପକେ
ଦୁଃଖରେ ବିବେକ ହରାଇ, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା, ସ୍ମୃତି ମୁଝିଯିବା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ବନ୍ଧନରେ ବେଚାଯାଇଥିବା ଦୁଃଖୀ ମନୁଷ୍ୟ ବା ଅନ୍ଧାର ଗହ୍ୱରରେ ଡୁବିଥିବା ଲୋକ ପରି ହେଇଯାଇଥିଲି।
ତତ୍ର କଲ୍ପସମା ରାତ୍ରିର୍ ମୋହମଗ୍ନସ୍ଯ ମେ ଗତା । ଏକାର୍ଣଵୋହ୍ଯମାନସ୍ଯ ମାର୍କାଣ୍ଡେଯମୁନେର୍ ଇଵ
ସେଠାରେ ମୋହରେ ଡୁବିଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ରାତି କଳ୍ପ ସମାନ ଲମ୍ବା ଲାଗିଲା, ଯେପରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ଭାସୁଥିଲେ।
ନ ସ୍ନାତଵାନ୍ ନ ସ୍ଥିତଵାନ୍ ନ ତଦା ଭୁକ୍ତଵାନ୍ ଅହମ୍ । କେଵଲଂ ମେ ଗତା ରାତ୍ରିସ୍ ସାପଦାଂ ଧୁରି ତିଷ୍ଠତଃ
ସେବେ ମୁଁ ସ୍ନାନ କରିନଥିଲି, ଉଠି ଦାଁଡି ରହିନଥିଲି, ଖାଇବି ମଧ୍ୟ ନଥିଲି; ମୋ ଦୁଃଖର ଭାର ବହିବା ସମୟରେ ରାତି ଏଭଳି ଚୁପଚାପ କଟିଗଲା।
ଵିନିଦ୍ରସ୍ଯ ଵିଧୈର୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଫୁରତସ୍ ସହ ପଲ୍ଲଵୈଃ । ମମ ଦୁଃଖାତିଦୈର୍ଘ୍ଯେଣ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ
ଘୁମ ନ ଆସି, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ମୋ ଦେହ କମ୍ପିଥିଲା; ମୋ ଦୁଃଖର ଅତ୍ୟଧିକ ଦୀର୍ଘତାରେ ସେ ରାତି ଖୁବ ଦେରେ କଟିଗଲା।
ତତସ୍ ତିମିରଲେଖାସୁ ସହ ତାରେନ୍ଦୁକୈରଵୈଃ । ମଯୀଵାପଦ୍ଯମାନାସୁ ମ୍ଲାନତାମ୍ ଅଲସାନନୈଃ
ତାପରେ, ଅନ୍ଧାରର ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ହରାଉଥିବା ବେଳେ, ମୋ ମୁହଁ ମଧ୍ୟ ଅଳସ ଓ ମ୍ଲାନ ହେଉଥିଲା।
ଶାମ୍ଯନ୍ତୀଷୁ ଚ ଵେତାଲକ୍ଷ୍ଵେଡାସ୍ଵ୍ ଅଜନଜଙ୍ଗଲେ । ସହ ଶୀତାର୍ତିମଦ୍ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିଟାଙ୍କାରସୀତ୍କୃତୈଃ
ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିଆଳର ଚିତ୍କାର ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା, ଏହି ସହ ଥରଥର କମ୍ପୁଥିବା ଦୁଃଖିତ ମୁହଁମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଚଟକୁଥିଲା ଠଣ୍ଡାରେ।
ମାମ୍ ଅବନ୍ତରନିର୍ମଗ୍ନଂ ହସନ୍ତୀମ୍ ଇଵ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ । ଅହଂ ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରାତର୍ ମଧୁପାନାରୁଣାମ୍ ଇଵ
ମୁଁ ନିଜ ମନରେ ଡୁବି ଯାଇଥିଲି, ସେଉଁଠି ସେ ମୋତେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେବେଳେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ପୂର୍ବ ଦିଗ ମଧୁପାନ କରି ଲାଲ ହୋଇଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
କ୍ଷଣାଦ୍ ଅଜ୍ଞ ଇଵ ଜ୍ଞାନଂ ଦରିଦ୍ର ଇଵ କାଞ୍ଚନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଅହମ୍ ଅର୍କଂ ଖଵାରଣାରୋହଣୋନ୍ମୁଖମ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ପାଖରେ ଜ୍ଞାନ ଆସେ କିମ୍ବା ଗରିବ ଲୋକ ଶୁଣା ଦେଖେ, ସେପରି ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକାଶ ଦ୍ୱାର ଦିଗକୁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲି।
ଉତ୍ଥାଯ ଵାରଵାଣଂ ଚ ତତ ଆସ୍ଫୋଟିତଂ ମଯା । ହସ୍ତିଚର୍ମ ହରେଣେଵ ସନ୍ଧ୍ଯାନୃତ୍ତାନୁରାଗିଣା
ତାପରେ ମୁଁ ଉଠି, ମୋର ଢାଲକୁ ମାଡ଼ିଲି, ଯେପରି ସଂଧ୍ୟା ନୃତ୍ୟରେ ମନ ଲାଗିଥିବା ଜଣେ ହାତୀ ଚର୍ମକୁ ଛଡ଼ି ମାଡ଼େ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ ତାମ୍ ଅହଂ ସ୍ଫାରାଂ ଵିହର୍ତୁଂ ଜଙ୍ଗଲସ୍ଥଲୀମ୍ । କାଲୋ ଜଗତ୍କୁଟୀଂ କଲ୍ପଦଗ୍ଧଭୂତଗଣାମ୍ ଇଵ
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ଅପାର ଜଙ୍ଗଲ ମାଝି ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଚାଲିଲି, ଯେପରି ସମୟ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗৃহରେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କାଳାଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ତତ୍ର ଭୂତଂ ଜରଢଜଙ୍ଗଲେ । ଅଭିଜାତୋ ଗୁଣଲଵୋ ଯଥା ମୂର୍ଖଶରୀରକେ
ସେଠାରେ, ସେ ପୁରୁଣା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମିରେ କିଛି ଜୀବନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ—ଏହା ଏକ ମୂର୍ଖ ଶରୀରରେ ଗୁଣର କେବଳ ଏକ ଅନ୍ଶ ରହିଥିବା ପରି।
କେଵଲଂ ଵିଗତାଶଙ୍କଂ ଷଣ୍ଡଭ୍ରମଣଚଞ୍ଚଲାଃ । ଚୀଚୀକୂଚୀଚୀଵଚନା ଵିହରନ୍ତି ଵିହଙ୍ଗମାଃ
କେବଳ ଭୟ ହୀନ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ତାଙ୍କର 'ଚିଚି' ଏବଂ 'କୁଚି' ଶବ୍ଦ କରି, ସେଠାରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଅଥାଷ୍ଟଭାଗମ୍ ଆପନ୍ନେ ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଦିଵସନାଯକେ । ଶୁଷ୍କାଵଶ୍ଯାଯଲେଶାସୁ ସ୍ନାତାସ୍ଵ୍ ଇଵ ଲତାସୁ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଉପରେ ଉଠିଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଲତାମାନେ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଏମିତି ନିର୍ମଳ ହୋଇଥିବା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କରେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଶୁଖି ଶିତଳ ତୁଷା ରହିଥିଲା।