ଅଥୈନଂ ପରିପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପୁରୋଗା ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ ତଥା । ପ୍ରଲଯୋଲ୍ଲାସସନ୍ତ୍ରସ୍ତଂ ମାର୍କାଣ୍ଡେଯମ୍ ଇଵାମରାଃ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ପଚାରିଲେ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବିନାଶର ଭୟରେ ଅତି ଭୟଭୀତ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ।
ତ୍ଵଯୀତ୍ଥଂ ସଂସ୍ଥିତେ ଦେଵ ଵଯମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଆକୁଲାଃ । ଅଭେଦ୍ଯମ୍ ଅପି ଭିନ୍ଦନ୍ତି ନିର୍ନିମିତ୍ତଭ୍ରମା ମନଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଆମେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛୁ। ଯେଉଁମାନେ ମନ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଟୁଟ ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ଅକାରଣ ଭ୍ରମରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ଆପାତରମଣୀଯେଷୁ ପର୍ଯନ୍ତଵିରସେଷୁ ଚ । ଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଵିକଲ୍ପେଷୁ କେଷୁ ତେ ଲୁଠିତଂ ମନଃ
ଆରମ୍ଭରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ରୁଚିହୀନ ହୋଇଯାଉଥିବା ଭୋଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ, ଆପଣଙ୍କର ମନ କେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଛି?
ସତତୋଦାରଵୃତ୍ତାସୁ କଥାସୁ ପରିଶୀଲିତମ୍ । ମନସ୍ ତେ ନିର୍ମଲଂ କସ୍ମାତ୍ ସମ୍ଭ୍ରମେଷୁ ନିମଜ୍ଜତି
ସଦା ଉତ୍ତମ କଥାରେ ଲିନ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଥିବା ଆପଣଙ୍କର ମନ କାହିଁକି ଏବେ ଏହି ଅସ୍ଥିରତାରେ ଡୁବିଯାଉଛି?
ତୁଚ୍ଛାଲମ୍ବନମ୍ ଆଲୂନଵିଶୀର୍ଣଂ ଲୋକଵୃତ୍ତିଷୁ । ମନୋ ମୋହମ୍ ଉପାଦତ୍ତେ ନ ମହତ୍ତ୍ଵଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍
ସାଧାରଣ ଓ ଭଙ୍ଗୁର ଜଗତୀୟ ଆଶ୍ରୟ ଉପରେ ଭରସା କଲେ, ମନ ମୂଢ଼ତାରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ଏହା କେବେ ମହତ୍ତ୍ୱରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏନା।
ସାତତ୍ଯେନ ହି ଯୈଵାସ୍ଯ ମନସୋ ଵୃତ୍ତିର୍ ଉତ୍ଥିତା । ଶରୀରମଦମତ୍ତାସୁ ତାମ୍ ଏଵାନୁଵିଧାଵତି
ଯେଉଁ ମନର ଧାରା ଲଗାତାର ଉଠେ, ଦେହ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେଇ ଧାରାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ଅତୁଚ୍ଛାଲମ୍ବନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଂ ଗୁଣହାରି ଚ । ତଵାପି ହି ମନଶ୍ ଚିତ୍ରମ୍ ଆଲୂନମ୍ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ତୁମର ମନ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଏ—ଏହା କୌଣସି ତୁଚ୍ଛ ଜିନିଷରେ ଆଶ୍ରୟ କରେନାହିଁ, ସଫା, ପବିତ୍ର, ଜାଗୃତ ଏବଂ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷକ।
ଅନଭ୍ଯସ୍ତଵିଵେକଂ ହି ଦେଶକାଲଵଶାନୁଗମ୍ । ମନ୍ତ୍ରୌଷଧଵଶଂ ଯାତି ମନୋ ନୋଦାରଵୃତ୍ତିମତ୍
ଯେଉଁ ମନ ଚିନ୍ତାର ସଠିକ୍ ଅଭ୍ୟାସ କରିନାହିଁ, ସେହି ଦେଶ ଓ ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ଚାଲିଥାଏ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧିର ଅଧୀନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧାରା ଥିବା ମନ ଏମିତି ହୁଏନାହିଁ।
ନିତ୍ଯମ୍ ଆତ୍ତଵିଵେକସ୍ଯ କଥମ୍ ଆଲୂନଶୀର୍ଣତା । ଦୁନୋତି ଵିତତଂ ଚେତୋ ଵାତ୍ଯେଵ ଵିବୁଧାଚଲମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ବିବେକ ରହିଛି, ସେଠାରେ କେଉଁସି ଦୋଷ କିମ୍ବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା କିପରି ହେବ? ଏକ ବିସ୍ତୃତ ମନ ପବନରେ ପର୍ବତ ଯେପରି ଅଚଳ ରହେ, ସେପରି ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ।
ଇତି ଜାତାସୁ ଗୀର୍ଷ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ଭୂପତେଃ କାନ୍ତିର୍ ଆନନମ୍ । ଭୂଷଯାମ୍ ଆସ ଶୀତାଂଶୁଂ ମାସାନ୍ତ ଇଵ ପୂର୍ଣତା
ଏହି ପରି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ସହିତ, ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଏମିତି ଜ୍ୟୋତି ଖିଳିଉଠିଲା, ଯେପରି ମାସର ଶେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ ।
ରରାଜ ରାଜା ସାଶ୍ଚର୍ଯମ୍ ଉନ୍ମୀଲିତଵିଲୋଚନଃ । ଗତେ ହିମର୍ତୌ ପ୍ରୋଲ୍ଲାସିପୁଷ୍ପୌଘ ଇଵ ମାଧଵଃ
ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଲି ରହିଲେ, ଯେପରି ଶୀତ ଋତୁ ସରିଯିବା ପରେ ବସନ୍ତ ଆସି ଅନେକ ଫୁଲ ଖିଳିଯାଏ ।
ଅଥାତିସମ୍ଭ୍ରମାଶ୍ଚର୍ଯଖିନ୍ନସ୍ମିତମୁଖୋ ବଭୌ । ଆସନ୍ନମୃତ୍ଯୁମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ରାହୁମ୍ ଇନ୍ଦୁର୍ ଇଵାମ୍ବରେ
ତାପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ହସୁଥିବା ଚେହେରାରେ, ସେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ରାହୁଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୁଏ ।
ଐନ୍ଦ୍ରଜାଲିକମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚାଥ ହସନ୍ନ୍ ଇଵ । ବଭ୍ରୁଂ ହିଂସାତ୍ମକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ପରୂପୀଵ ତକ୍ଷକଃ
ଏହି ମାୟା ଦେଖି, ସେ ହସୁଥିବା ପରି କହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ସର୍ପ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟ ଭାଇ ସର୍ପକୁ ଦେଖି କଥା ହୁଏ ।
ଜାଲ୍ମ ଜାଲଂ ଜଟାଲେନ କିମ୍ ଏତଦ୍ ଭଵତା କୃତମ୍ । ମୀନସ୍ପନ୍ଦାପ୍ରସନ୍ନୋ ଽବ୍ଧିଃ କ୍ଷଣାଦ୍ ଏତି ପ୍ରସନ୍ନତାମ୍
ହେ ଦୁଃଖୀ, ତୁମ ଜଟାରେ ଏହି ଜାଲ କଣ ତୁମେ ତିଆରି କରିଛ? ମାଛର ଚପଳତାରେ ଉତ୍ତଳ ହୋଇଥିବା ସାଗର ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଚିତ୍ରଂ ଚିତ୍ରା ହି ଦେଵସ୍ଯ ପଦାର୍ଥଶତଶକ୍ତଯଃ । ସୁଶକ୍ତମ୍ ଅପି ମେ ଚିତ୍ତମ୍ ଆଭିର୍ ମୋହେ ନିଵେଶିତମ୍
କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଶକ୍ତି ରହିଛି! ମୋ ମନ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛି।
କ୍ଵ ଵଯଂ ଲୋକପର୍ଯାଯଵୃତ୍ତାନ୍ତପରିଦେଵିନଃ । କ୍ଵ ମନୋମୋହଦାଯିନ୍ଯୋ ଵିତତାଃ ପ୍ରାକୃତାପଦଃ
ଆମେ କେଉଁଠି, ଏହି ଜଗତର ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଦୁଃଖ କରୁଛୁ, ଏବଂ କେଉଁଠି, ଏହି ପ୍ରକୃତିକ ଦୁର୍ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଯେ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ?
ଅପ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ତମହାଜ୍ଞାନଂ ମନସ୍ ତିଷ୍ଠତି ଦେହକେ । କଦାଚିନ୍ ମୋହମ୍ ଆଦତ୍ତେ କ୍ଷଣଂ ମତିମତାମ୍ ଅପି
ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ମନ ମଧ୍ୟ ଦେହରେ ରହିଲେ, କେବେ କେବେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭ୍ରମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ।
ଇଦମ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯମ୍ ଆଖ୍ଯାନଂ ଶୃଣୁତାଥ ସଭାସଦଃ । ମମ ଶାମ୍ବରିକେଣେହ ଯନ୍ ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍
ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗଳ୍ପଟିକୁ ଏବେ ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଏଠାରେ ମୋତେ ଶାମ୍ବରୀର ମାୟାରେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଇଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଅହମ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ ବହ୍ଵୀଃ କାର୍ଯଦଶାଶ୍ ଚଲାଃ । ମୁହୂର୍ତେ ପ୍ରୋତ୍ଥିତଧ୍ଵସ୍ତଶକ୍ରାସ୍ ସୃଷ୍ଟୀର୍ ଇଵାବ୍ଜଜଃ
ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମୁଁ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଘଟଣା ଦେଖିଥିଲି, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ଭଙ୍ଗ କରିଦିଅନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵୋନ୍ମୁଖନେତ୍ରେଷୁ ସଭ୍ଯେଷୁ ସ ହସନ୍ନ୍ ଇଵ । ରାଜା ଵର୍ଣଯିତୁଂ ଚିତ୍ରଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଉପଚକ୍ରମେ
ଏପରି କହି, ସଭାରେ ସବୁ ଲୋକଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ହସିଥିବା ପରି ଚିତ୍ର ଘଟଣାକୁ ବିବରଣା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇହ ଵିଵିଧପଦାର୍ଥସଙ୍କୁଲାଯାଂ ହ୍ରଦନଦପର୍ଵତପତ୍ତନାକୁଲାଯାମ୍ । କୁଲଶିଖରିସମୁଦ୍ରସଙ୍କଟାଯାଂ ଭୁଵି ଵିଭଵାଵଲିତୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଯଂ ପ୍ରଦେଶଃ
ଏହି ପୃଥିବୀ ଅନେକ ପଦାର୍ଥରେ ଭରିଯାଇଛି, ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ନଗର, ପର୍ବତ ଶିଖର ଓ ସମୁଦ୍ର ଏଠାରେ ଏକାଠି ଅଛି; ଏଠି ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଶୋଭିତ।
ଅସ୍ତି ତାଵଦ୍ ଅଯଂ ଦେଶୋ ନାନାଵନନଦୀଯୁତଃ । ଵସୁଧାମଣ୍ଡଲସ୍ଯାସ୍ଯ ସହୋଦର ଇଵାନୁଜଃ
ପ୍ରଥମେ, ଏହି ଦେଶ ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନଦୀରେ ଶୋଭିତ, ପୃଥିବୀର ଏହି ମଣ୍ଡଳର ଛୋଟ ଭାଇ ପରି ଅଛି।
ଅସ୍ମିଂଶ୍ ଚାଯମ୍ ଅହମ୍ ରାଜା ପୌରାଭିମତଵୃତ୍ତିମାନ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ ସ୍ଵର୍ଗ ଇଵାସ୍ଯାଂ ତୁ ସଭାଯାମ୍ ଅଦ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ
ଏଠାରେ ମୁଁ ରାଜା, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଛି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ସଭାରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଯାଵଦ୍ ଅଭ୍ଯାଗତୋ ଦୂରାତ୍ କଶ୍ଚିଚ୍ ଛାମ୍ବରିକସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍ । ରସାତଲାଦ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ ମାଯୀ ମଯ ଇଵ ସ୍ଵଯମ୍
ତାପରେ, ଦୂରରୁ ଏକ ନାମ ଥିଲା ଶାମ୍ବରିକ, ସେ ମାନେ ନିମ୍ନଲୋକରୁ ଉଠିଆସିଥିବା ମାୟାବୀ ମାୟା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅନେନ ଭ୍ରାମିତୈଷେହ ପିଞ୍ଛିକା ରାଜିରାଜିତା । କଲ୍ପାନ୍ତପଵନାଭ୍ରେଣ ଶକ୍ରଚାପଲତା ଯଥା
ସେ ଏଠାରେ ମୟୂରପିଛା ଥିବା ଏହି ଛଡ଼ିକୁ ଘୁମାଇଲେ, ଏହାର ରେଖା ଆଲୋକିତ ହେଲା, ଯେପରି କଳ୍ପାନ୍ତର ବାତାସରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଇଳିକି ଚମକେ।
ଆଲୋକ୍ଯୈତାମ୍ ଅହଂ ଲୋଲାମ୍ ଅସ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ଯ ପୁରସ୍ସ୍ଥିତେଃ । ପୃଷ୍ଠମ୍ ଆରୂଢଵାନ୍ ଏକ ଆତ୍ମନା ଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ
ଏହି ଅସ୍ଥିର ଜିନିଷଟିଏ ମୋ ଘୋଡ଼ାର ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା । ମୁଁ ଏକାଏଁ ଘୋଡ଼ାର ପଛେ ବସିଲି ।
ତତୋ ଽଦ୍ରିଂ ପ୍ରଲଯକ୍ଷୁବ୍ଧଂ ପୁଷ୍କରାଵର୍ତକୋ ଯଥା । ତଥା ଚଲନ୍ତଂ ଚଲିତସ୍ ସ୍ଵଶ୍ଵମ୍ ଆରୂଢଵାନ୍ ଅହମ୍
ତାପରେ, ଯେମିତି ବଡ଼ ବାତାଶ ପାହାଡ଼କୁ ହେଲାଇଦେଇଥାଏ, ସେହିପରି ମୋ ଅସ୍ଥିର ଘୋଡ଼ା ଚଳିଥିଲା । ମୁଁ ତାହାରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲି ।
ଗନ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୋ ମୃଗଯାମ୍ ଏକୋ ଽହମ୍ ଅଥ ରଂହସା । ଉର୍ଵରାମ୍ ଇଵ ନିର୍ଭେତ୍ତୁଂ କଲ୍ଲୋଲଃ ପ୍ରଲଯାମ୍ବୁଧେଃ
ତାପରେ ମୁଁ ଏକାଏଁ ଶିଘ୍ର ଶିକାରକୁ ବେରିଲି, ଯେମିତି ପ୍ରଳୟ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଜମିଭୂମିକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଏ ।
ତେନାନିଲଵିଲୋଲେନ ଦୂରଂ ନୀତୋ ଽସ୍ମି ଵାଜିନା । ଭୋଗାଭ୍ଯାସଜଡେନାଜ୍ଞୋ ମୁଗ୍ଧସ୍ ସ୍ଵମନସା ଯଥା
ସେଇ ବାୟୁରେ ହେଲାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ମୋତେ ଦୂରକୁ ନେଇଗଲା । ମୁଁ ଆପଣ ମନରେ ମୁଗ୍ଧ ଓ ଅବିବେକୀ, ଭୋଗର ଆଦତରେ ମନ ମାଟି ହୋଇଥିଲି ।
ଅକିଞ୍ଚନମନଶ୍ଶୂନ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଚିତ୍ତମ୍ ଇଵ ଦୁର୍ଭଗମ୍ । ତତଃ ପ୍ରଲଯନିର୍ଦଗ୍ଧଜଗଦାସ୍ପଦଭୀଷଣମ୍
ମୋର ମନ ଏତେ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ଥିଲା, ଯେପରି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କୌଣସି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ହୃଦୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହା ସେଇ ପ୍ରଳୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବା ପରେ ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଶୂନ୍ୟତା ରହିଥାଏ, ସେପରି ଭୟଜନକ ଥିଲା।