ସ ନନାମ ମହୀପାଲଂ ଶିଖରୋଦାରକନ୍ଧରମ୍ । ପାଦୋପାନ୍ତଗତଃ କାନ୍ତଂ ଶୈଲଂ ଫଲତରୁର୍ ଯଥା
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଗଳା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ମହାନ, ଏବଂ ସେ ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ନିକଟରେ ଏମିତି ଦଁଡାଇଲେ, ଯେପରି ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ପାଖରେ ଦଁଡାଇଥାଏ।
ସଚ୍ଛାଯସ୍ଯୋନ୍ନତାଂସସ୍ଯ ଫଲିନଃ ପୁଷ୍ପଧାରିଣଃ । ସଂଵିଵେଶ ପୁରୋ ରାଜ୍ଞସ୍ ତରୋର୍ ଅଗ୍ରେ କପିର୍ ଯଥା
ଛାୟା, ଉଚ୍ଚ ଡାଳ, ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛ ପାଖରେ ବାନର ଯେପରି ଦଁଡାଇଥାଏ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏମିତି ଆସି ବସିଲେ।
ଚପଲୋ ଲମ୍ପଟୋ ଽର୍ଥାନାଂ ସାମୋଦସୁଖମାରୁତମ୍ । ଉଵାଚୋତ୍କନ୍ଧରଂ ଭୂପଂ ସ ପଦ୍ମମ୍ ଇଵ ଷଟ୍ପଦଃ
ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଲାଭ ପାଇବାକୁ ଆସାକୁଳ, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଗଳା ଉଠିଥିବା, ଏମିତି ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷୀ ମନୋହର ପବନରେ ପଦ୍ମକୁ କଥା କହେ।
ଵିଲୋକଯ ଵିଭୋ ତାଵଦ୍ ଏକାମ୍ ଇହ ଖରୋଲିକାମ୍ । ପୀଠସ୍ଥ ଏଵ ସାଶ୍ଚର୍ଯାଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ଇଵାଵନିମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ଏକ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ଯାହା ଖେଳ ପଟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଚାନ୍ଦ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭ୍ରମିତା ତେନ ପିଞ୍ଛିକା ଭ୍ରମଦାଯିନୀ । ନାନାଵିରଚନାବୀଜଂ ମାଯେଵ ପରମାତ୍ମନା
ଏଭଳି କହି, ସେ ଗୋଟି ଘୁରାଇବା ପିଞ୍ଚିକାକୁ ଘୁରାଇଲେ, ଯେପରି ଏହା ମାୟା ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଘୁରାଯିବା ପରି।
ତାଂ ଦଦର୍ଶ ମହୀପାଲସ୍ ତେଜୋରେଖାଵିରାଜିତାମ୍ । ଶକ୍ରସ୍ ସୁରଵିମାନସ୍ଥସ୍ ସ୍ଵକାର୍ମୁକଲତାମ୍ ଇଵ
ରାଜା ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦେବ ରଥରେ ନିଜ ବଣ୍ଡୁକ ଧରି ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଉଁଥିବା ପରି।
ସଭାଂ ସୈନ୍ଧଵସାମନ୍ତୋ ଵିଵେଶାସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣେ ତଦା । ତାରାପତିକରାକୀର୍ଣାଂ ଵ୍ଯୋମଵୀଥୀମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ
ଏହି କ୍ଷଣରେ, ସେଇ ରାଜା ତାଙ୍କ ସିନ୍ଧୁ ଅଧିନସ୍ଥମାନେ ସହିତ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ମେଘ ତାରା ଓ ଗ୍ରହରେ ଭରିଥିବା ଆକାଶ ପଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପରି।
ତଂ ଚୈଵାନୁଜଗାମାଶ୍ଵଶ୍ ଶସ୍ଯଃ ପରମଵେଗଵାନ୍ । ଦେଵଲୋକୋନ୍ମୁଖସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅବ୍ଧେଶ୍ ଶକ୍ରମ୍ ଉଚ୍ଚୈଶ୍ଶ୍ରଵା ଇଵ
ସେ ଅତି ତୀବ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାଟି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲା, ଯେପରି ଦେବଲୋକ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇଥିବା ପରି, ଯେପରି ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚৈଃଶ୍ରବା ଅନୁସରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ମାଲିକ ।
ସ ତମ୍ ଅଶ୍ଵମ୍ ଉପାଦାଯ ପାର୍ଥିଵଂ ସମୁଵାଚ ହ । ସୋଚ୍ଚୈଶ୍ଶ୍ରଵା ଇଵ କ୍ଷୀରସାଗରୋ ମରୁତାଂ ପତିମ୍
ସେ ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ନେଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେପରି ଉଚ୍ଚৈଃଶ୍ରବା ସହିତ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ବାତାସଙ୍କ ରାଜାକୁ କଥାହୁଏ ।
ଇଦମ୍ ଉଚ୍ଚୈଶ୍ଶ୍ରଵଃପ୍ରଖ୍ଯଂ ହଯରତ୍ନଂ ମହୀପତେ । ଜଵେ ଜଯନଶୀଲେ ତୁ ମୂର୍ତିମାନ୍ ଇଵ ମାରୁତଃ
ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଘୋଡ଼ାଟି ଉଚ୍ଚৈଃଶ୍ରବା ସମାନ ମୂଲ୍ୟବାନ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଜୟୀ, ଏମିତି ମନେ ହୁଏ ଯେ ପବନ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି ।
ଅଶ୍ଵୋ ଽଯମ୍ ଅସ୍ମତ୍ପ୍ରଭୁଣା ପ୍ରଭୋ ସମ୍ପ୍ରହିତସ୍ ତ୍ଵଯି । ରାଜତେ ହି ପଦାର୍ଥଶ୍ରୀର୍ ମହତାମ୍ ଅର୍ପଣାଚ୍ ଛୁଭା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଘୋଡ଼ାଟି ମୋର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଯାଇଛି; ବଡ଼ମାନେ ଯେଉଁଠି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠି ବସ୍ତୁର ଶୋଭା ଅଧିକ ଉଜ୍ଵଳ ହୁଏ ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତି ତସ୍ମିଂସ୍ ତୁ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚୈନ୍ଦ୍ରଜାଲିକଃ । ଜଲଦସ୍ତନିତେ ଶାନ୍ତେ ଚାତକୋ ଭୂଧରଂ ଯଥା
ସେଉଁଠି ଏପରି କହିବା ପରେ, ମାୟାବୀ ଏମିତି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯେମିତି ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖେ।
ସଦଶ୍ଵମ୍ ଏନମ୍ ଆରୁହ୍ଯ ଭୁଵନଂ ଵିହର ପ୍ରଭୋ । ସ୍ଵପ୍ରତାପାହିତାନଲ୍ପଶୋଭାମ୍ ଉର୍ଵୀଂ ରଵିର୍ ଯଥା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ସାରା ଜଗତରେ ଘୁଞ୍ଚ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ତେଜରେ ପୃଥିବୀକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରେ।
ଅଶ୍ଵମ୍ ଆଲୋକଯାମ୍ ଆସ ତେନୋକ୍ତ ଇତି ପାର୍ଥିଵଃ । ନିର୍ହ୍ରାଦସୂଚିତଂ ମେଘଂ ସ ମଯୂର ଇଵୋତ୍ସୁକଃ
ମାୟାବୀଙ୍କ କଥା ଭାବି, ରାଜା ଘୋଡ଼ାକୁ ତକି ରହିଲେ, ଯେପରି ଉତ୍ସୁକ ମୟୂର ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଆସୁଥିବା ମେଘକୁ ଦେଖେ।
ଅଥାନିମେଷଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ରାଜା ଚିତ୍ରୋପମାକୃତିଃ । ବଭୂଵାଲୋକଯନ୍ନ୍ ଅଶ୍ଵଂ ଲିପିକର୍ମାର୍ପିତୋପମମ୍
ତାପରେ, ରାଜା ନିର୍ମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ତକି ରହିଲେ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଏମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଥିଲା, ଯେପରି ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ଏକ ଆକୃତି ଦଢ଼ି ରହିଛି।
କ୍ଷଣମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପିଞ୍ଛାଶ୍ଵୌ ତସ୍ଥୌ ସ ସ୍ଥଗିତେକ୍ଷଣଃ । ଦୃଷ୍ଟକ୍ଷୁବ୍ଧସମୁଦ୍ରାଦ୍ରିର୍ ଭୀରୁର୍ ଏକତରୋ ଯଥା
ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ପଞ୍ଚୀର ପୁଛ ଭଳି ଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି, ନିର୍ମଳ ଚକ୍ଷୁ ଲୁଚାଇ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହେଇ ଦଢ଼ିଆ ରହିଗଲା, ଯେପରି ଉତ୍ତାଳ ସମୁଦ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଭୟଭୀତ ପାହାଡ଼ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଯାଏ।
ତସ୍ଥୌ ମୁହୂର୍ତଯୁଗ୍ମଂ ତୁ ଧ୍ଯାନାସକ୍ତ ଇଵାତ୍ମନି । ଵୀତରାଗୋ ମୁନିର୍ ବୁଦ୍ଧଃ ପରାନନ୍ଦ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ସେ ଦୁଇଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ, ନିଜ ମନରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇଥିବା ପରି, ଯେପରି ରାଗରହିତ ମୁନି କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ।
ବୋଧିତଃ କେନଚିନ୍ ନାସୌ ସ୍ଵପ୍ରତାପଜିତୋର୍ଜିତଃ । ଭଯାତ୍ କାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଯଂ ଭୂପଶ୍ ଚିନ୍ତାଂ ଚିନ୍ତଯତୀତି ହ
କେହି ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କଲେନି, କାରଣ ସେ ନିଜ ମହିମାରେ ନିଜକୁ ଅପରାଜିତ କରିଥିଲେ; ହେତୁ ହେବ, ଭୟରୁ ଏହି ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ବଭୂଵୁଃ କେଵଲଂ ତତ୍ର ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦସିତଚାମରାଃ । ଚାମରିଣ୍ଯୋ ହି ଶର୍ଵର୍ଯସ୍ ସ୍ତମ୍ଭିତେନ୍ଦୁକରା ଇଵ
ସେଠାରେ କେବଳ ଚାମରୀଗୁଡ଼ିକ ଏକଦମ ନିଷ୍ପନ୍ଦ ହୋଇ ରହିଲା, ଯେପରି ରାତି ନିଜେ ନିଷ୍ପନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି, କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ହାତ ଏକେଠାରେ ଅଟକିଯାଇଛି।
ଵିରେଜୁର୍ ଵିସ୍ମଯାପୂର୍ଣା ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦାସ୍ ତେ ସଭାସଦଃ । ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦକିଞ୍ଜଲ୍କଦଲାଃ ପଦ୍ମାଃ ପଙ୍କକୃତା ଇଵ
ସଭାରେ ବସିଥିବା ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ଓ ନିଷ୍ପନ୍ଦ ହୋଇ ଚମକୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲେ, ଯେପରି ମାଟିରେ ଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଥାଏ।
ପ୍ରଶଶାମ ସଭାସ୍ଥାନେ ଜନକୋଲାହଲଶ୍ ଶନୈଃ । ପ୍ରଶାନ୍ତପ୍ରାଵୃଷୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନସ୍ ସାମ୍ଭୋଦମ୍ ଇଵ ଗର୍ଜିତମ୍
ସଭା ଭିତରେ ଲୋକମାନଙ୍କର କୋଳାହଳ ଦେଖିଦେଖି ଦୀରେ-ଦୀରେ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଯେପରି ବର୍ଷା ପରେ ଆକାଶରେ ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସନ୍ଦେହସାଗରୋନ୍ମଗ୍ନା ଜଗ୍ମୁଶ୍ ଚିନ୍ତାଂ ସୁମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ଵିଷୀଦତି ଗଦାପାଣାଵ୍ ଅସୁରାଜାଵ୍ ଇଵାମରାଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସନ୍ଦେହର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇ, ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଯେପରି ଗଦାଧାରୀ ଦାନବ ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ମନମରା ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଵିତତଵିସ୍ମଯଜିହ୍ମତଯା ତଯା ଜନତଯା ଭଵମୋହନିଷଣ୍ଣଯା । ସ୍ତିମିତଚକ୍ଷୁଷି ଭୂମିପତୌ ସ୍ଥିତେ ମୁକୁଲିତାବ୍ଜଵନସ୍ଯ ଧୃତା ଦ୍ଯୁତିଃ
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବାଙ୍କି ଓ ସଂସାର ମୋହରେ ଆବୃତ ଲୋକମାନେ ଥିବାବେଳେ, ରାଜା ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଥିଲେ; ତେଣୁ ପଦ୍ମବନର ଅଭା ଅନ୍ୟ ସମୟରୁ କମ୍ ଲାଗୁଥିଲା।
ମୁହୂର୍ତଦ୍ଵିତଯେନାଥ ବୋଧମ୍ ଆପ ମହୀପତିଃ । ପ୍ରାଵୃଷେଣ୍ଯାମ୍ବୁନିର୍ମୁକ୍ତମ୍ ଅମ୍ଭୋରୁହମ୍ ଇଵୋତ୍ତମମ୍
ଦୁଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରେ, ରାଜାଙ୍କର ହୁଷ ଫେରିଗଲା, ବର୍ଷାକାଳର ପାଣିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମଫୁଲ ଭଳି।
ଆସନାତ୍ ସାଙ୍ଗଦୋତ୍ତଂସଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସାଵ୍ ଅକମ୍ପତ । ସଵନାଭୋଗଶୃଙ୍ଗାଗ୍ରୋ ଭୂକମ୍ପ ଇଵ ପର୍ଵତଃ
ହସ୍ତବଳୟ ଓ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜା, ଜାଗି ଉଠିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ କମ୍ପିଗଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଢାକିଥିବା ପାହାଡ଼ ଭୂକମ୍ପରେ କମ୍ପିଥାଏ।
ବଭାଵ୍ ଅର୍ଧପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସାଵ୍ ଆସନେ ପରିକମ୍ପିତଃ । ଵିକ୍ଷୁବ୍ଧ ଇଵ ପାତାଲାଵରଣେ ମନ୍ଦରାଚଲଃ
ଅଧଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସି କମ୍ପିଥିଲେ, ଯେପରି ପାତାଳ ଉପଦ୍ରବରେ ମନ୍ଦରାଚଳ ପାହାଡ଼ ହିଲିଯାଏ।
ପତନ୍ତଂ ଧାରଯାମ୍ ଆସୁସ୍ ତଂ ପୁରୋଗା ନୃପଂ ଭୁଜୈଃ । ମେରୁଂ ପ୍ରଲଯଵିକ୍ଷୁବ୍ଧଂ କୁଲଶୈଲାସ୍ ତଟୈର୍ ଇଵ
ରାଜା ଝରିପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଧରି ସମ୍ଭାଳିଲେ, ଯେପରି ବଡ଼ ପ୍ରଳୟରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ପାଖପାଖିର ଶୃଙ୍ଗମାନେ ଧରି ରଖନ୍ତି।
ପୁରୋଗୈର୍ ଧାର୍ଯମାଣୋ ଽସୌ ପର୍ଯାକୁଲମତିର୍ ନୃପଃ । ଵୀଚିଵିକ୍ଷୋଭିତସ୍ଯେନ୍ଦୋର୍ ବଭାର ଵଦନେ ଶ୍ରିଯମ୍
ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଧରିଥିବାବେଳେ, ମନ ଅତି ଅସ୍ଥିର ଓ ବିକଳ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଏମିତି ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁପରି ତରଙ୍ଗରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ପ୍ରକାଶ କରେ।
କୋ ଽଯଂ ପ୍ରଦେଶଃ କସ୍ଯେଯଂ ସଭେତି ସ ନୃପଶ୍ ଶନୈଃ । ଦଧ୍ଵାନ ମଜ୍ଜଦମ୍ଭୋଜକୋଶସ୍ଥ ଇଵ ଷଟ୍ପଦଃ
‘ଏହି ସ୍ଥାନ କଉଁଠି? ଏହି ସଭା କାହାର?’—ରାଜା ଧୀରେ ଧୀରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ମଧୁମକ୍ଷୀ ପଦ୍ମର ମଣିରେ ଅଟକି ଅଛି, କେଉଁଠି ବସିବେ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।
ଅଥୋଵାଚ ସଭା ଦେଵ କିମ୍ ଏତଦ୍ ଇତି ସାଦରମ୍ । ରଣନ୍ମଧୁକରୀ ଭାନୁଂ ଦୃଷ୍ଟରାହୁମ୍ ଇଵାବ୍ଜିନୀ
ତାପରେ ସଭା ଆଦର ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲା, ‘ପ୍ରଭୁ, ଏହି କ’ଣ?’—ଏଠି ଏକ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପଚାରେ, କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ରାହୁ ଯାଇଥିବା ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉତ୍ସୁକତା ଦେଖାଏ।