ଵ୍ଯାମୋହସମ୍ଭ୍ରମାନର୍ଥଦେଶକାଲଗମାଗମାଃ । ଚେତସଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ପାଦପାଦ୍ ଇଵ ପଲ୍ଲଵାଃ
ଭ୍ରମ, ଅସ୍ପଷ୍ଟତା, ଓ ବସ୍ତୁ, ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟର ଆସିଯିବା-ଯିବା, ଏସବୁ କିଛି ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଗଛର ଡାଳିରୁ ପତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଜଲମ୍ ଏଵ ଯଥାମ୍ଭୋଧିର୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ଏଵ ଯଥାନଲଃ । ତଥା ଵିଵିଧସଂରମ୍ଭସ୍ ସଂସାରଶ୍ ଚିତ୍ତମ୍ ଏଵ ହି
ଯେପରି ଜଳ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର, ତେଣୁଏ ତାପ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ସେଇପରି ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସଂସାରୀ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ସକର୍ତୃକର୍ମକରଣଂ ଯଦ୍ ଇଦଂ ଚେତ୍ଯମ୍ ଆତତମ୍ । ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦର୍ଶନଦୃଶ୍ଯାଢ୍ଯଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଏଵ ଵଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଦେଖାଯାଉଛି— କାରଣକର୍ତ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ, ଉପକରଣ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ର, ଯେଉଁଠି ଦର୍ଶକ, ଦେଖିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସବୁ ଅଛି— ସେସବୁ ତୁମର ମନ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଚିତ୍ତଂ ଜଗନ୍ତି ଭୁଵନାନି ଵନାନ୍ତରାଣି ସଂଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଉପାଗତମ୍ ଆତ୍ମଭେଦୈଃ । କେଯୂରମୌଲିକଟକୈସ୍ ତଦତତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ତ୍ଯକ୍ତୈକକାଞ୍ଚନଧିଯେଵ ଜନେନ ହେମ
ମନ ନିଜେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକ ଓ ଅଟବୀ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି, ଯେପରି ଏକ ହେମ ଲୋକେ ଏକାକି ଭାବ ଛାଡ଼ି ଅଳଂକାର, ମୁଣ୍ଡା ଓ ବାହୁବନ୍ଧ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଅତ୍ର ତେ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଇମମ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ । ଜାଗତୀହେନ୍ଦ୍ରଜାଲଶ୍ରୀଶ୍ ଚିତ୍ତାଯତ୍ତା ସ୍ଥିତା ଯଥା
ଏଠି ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼ିବ କିପରି ସମସ୍ତ ସଂସାରର ମାୟାର ଅଳଂକାର ମନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଵସୁଧାପୀଠେ ନାନାନଗଵନାକୁଲଃ । ଉତ୍ତରାଃ ପାଣ୍ଡଵା ନାମ ସ୍ଫୀତୋ ଜନପଦୋ ମହାନ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ସହର ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭରିଥିବା, ଉତ୍ତର ପାଣ୍ଡବ ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶ ଅଛି।
ନୀରନ୍ଧ୍ରନଵଜମ୍ବୀରଵନଵିଶ୍ରାନ୍ତତାପସଃ । ଵିଦ୍ଯାଧରୀକୃତଲତାଦୋଲୋପଵନପତ୍ତନଃ
ସେଠାରେ ତରୁଣ ଜମ୍ବିର ଗଛର ଛାୟା ତଳେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଲତା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରିଥିବା ଝୁଲାରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।
ଵାତୋଦ୍ଧୂତାବ୍ଜକିଞ୍ଜଲ୍କପୁଞ୍ଜପିଞ୍ଜରପର୍ଵତଃ । ଲସତ୍କୁସୁମସମ୍ଭାରଵନମାଲାଵତଂସକଃ
ସେଠାରେ ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ରେଣୁର ଗୋଚ୍ଛରେ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ, ଓ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଫୁଲର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
କରଞ୍ଜମଞ୍ଜରୀକୁଞ୍ଜଗୁପ୍ତପର୍ଯନ୍ତଜଙ୍ଗଲଃ । ଖର୍ଜୂରାନ୍ତରିତଗ୍ରାମଘୁଙ୍ଘୁମଧ୍ଵନିତାମ୍ବରଃ
ସେଠାର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳ କରଞ୍ଜ ଫୁଲର ଝାଡ଼ରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଖଜୁରୀ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଗାଁଗୁଡ଼ିକର ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଗୁଞ୍ଜାଉଛି।
ପାକପିଙ୍ଗମିଲଚ୍ଛ୍ରେଣିଶାଲିକେଦାରପିଙ୍ଗଲଃ । ନୀଲକଣ୍ଠରଵୋଦ୍ଦାମଵନମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତଃ
ପକାଉଥିବା ଧାନ, ସୁନା ରଙ୍ଗର କାଉ, ଗହମ ଖେତ ଧାଡ଼ିରେ ଶୋଭିତ, ମୟୂର ଦଳର ହୁଲାସରେ, ଅପୂର୍ବ ଜଙ୍ଗଲ ମାଳାରେ ଗଠିତ ଏହି ଦେଶ ଅତି ସୁନ୍ଦର।
ସାରସାରଵସଂରମ୍ଭରଣତ୍କମଲକାନନଃ । ତମାଲପଟଲାନୀଲଗିରିଗ୍ରାମକକୁଣ୍ଡଲଃ
ସାରସ ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନରେ ଭରିଥିବା, ତମାଳ ଗଛର ଘନ ଛାୟା ଓ ନୀଳ ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅତି ଆକର୍ଷକ।
ଵିଚିତ୍ରଵିହଗଵ୍ଯୂହଵିରାଵାହିତକାକଲିଃ । ନଦୀପରିସରୋନ୍ନିଦ୍ରପାରିଭଦ୍ରଦ୍ରୁମାରୁଣଃ
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ନଦୀ ପାରିରେ ଘୁମାଉଥିବା ପାରିଭଦ୍ର ଗଛରେ ଲାଲିମା ଛାଇଥିବା ଏହି ଦେଶ ଅତି ମନୋହର।
ଗାଯତ୍କଲମକେଦାରଦାରିକାହୂତମନ୍ମଥଃ । ପୁଷ୍ପସ୍ଥଲଵଲଦ୍ଵାତଵ୍ଯାଧୂତକୁସୁମାମ୍ବୁଦଃ
କେଦାରରେ ଝୁମୁଥିବା ଝିଅମାନଙ୍କର ମିଠା ଗୀତରେ କାମଦେବ ଆହ୍ୱାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଫୁଲ ଭରା ମାଠରୁ ବାତାସରେ ଫୁଲର ମେଘ ଉଡ଼ିଯାଉଛି।
ଦରୀଗୃହଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତସିଦ୍ଧଚାରଣଵନ୍ଦିତଃ । ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ ଇଵ ସମାହୂଯ ଲାଵଣ୍ଯମ୍ ଅଭିନିର୍ମିତଃ
ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ନିଜ ଘରରୁ ବାହାରି ଯାଇ ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମନେ ହୁଏ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଡାକି ଆଣି ତିଆରି କରାଯାଇଛି।
ଗାଯତ୍କିନ୍ନରପର୍ଯନ୍ତକଦଲୀଷଣ୍ଡମଣ୍ଡିତଃ । ମନ୍ଦାନିଲବଲୋଦ୍ଧୂତପୁଷ୍ପୋପଵନପାଣ୍ଡୁରଃ
ସେଠାରେ କିନ୍ନର ଦମ୍ପତିମାନେ କଦଳୀ ଗଛମାଳିକାର ପାଶରେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ମନ୍ଦ ପବନରେ ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନ ହଲକା ହୋଇ ଧଳା ପଡ଼ିଛି।
ତତ୍ରାସ୍ତି ଲଵଣୋ ନାମ ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ । ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକୁଲୋଦ୍ଭୂତୋ ଭୂମାଵ୍ ଇଵ ଦିଵାକରଃ
ସେଠାରେ ଲବଣ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମିକ ଓ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଭୂମିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଯଦ୍ଯଶଃକୁସୁମୋତ୍ତଂସପାଣ୍ଡୁରସ୍କନ୍ଧମଣ୍ଡଲାଃ । ତତ୍ର ଶୈଲା ଵିରାଜନ୍ତେ ହରାଃ ପ୍ରୋଦ୍ଧୂଲିତା ଇଵ
ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଯଶସ୍ୱୀ ମାଳାରେ ଶୁଭ୍ର ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ମନେ ହୁଏ ହରାଙ୍କ ଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ ହଲାଇ ଶୂଭାୟମାନ କରାଯାଇଛି।
କୃପାଣଶକଲୋତ୍କୃତ୍ତନିଶ୍ଶେଷାରାତିମଣ୍ଡଲାତ୍ । ଅରାତିଲୋକଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଯଦନୁସ୍ମରଣାଜ୍ ଜ୍ଵରମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ କଟା ଟୁକୁଡା ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଶତ୍ରୁ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯୋଦାରସମାରମ୍ଭମ୍ ଆର୍ଯଲୋକାନୁପାଲନମ୍ । ଚରିତଂ ସଂସ୍ମରିଷ୍ଯନ୍ତି ହରେର୍ ଇଵ ଚିରଂ ଜନାଃ
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଉଦାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ସଦ୍ଗୁଣୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର କଥା ଲୋକମାନେ ହରିଙ୍କ କଥା ପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମରଣ କରିଥାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯାପ୍ସରୋଭିର୍ ଅଦ୍ରୀନ୍ଦ୍ରମୂର୍ଧସ୍ଵ୍ ଅମରସଦ୍ମସୁ । ଵିକାସିପୁଲକୋଲ୍ଲାସଂ ଗୀଯନ୍ତେ ଗୁଣଗୀତଯଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଥିବା ସ୍ୱର୍ଗ ଗୃହରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଇ ଖୁସିରେ ଫୁଲିଉଠନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ସୁନ୍ଦରୀଗୀତା ଲୋକପାଲଚିରଶ୍ରୁତାଃ । ଵିରିଞ୍ଚହଂସୈର୍ ଧ୍ଵନ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଵାଭ୍ଯାସାଦ୍ ଗୁଣଗୀତଯଃ
ତାଙ୍କର ନିଜ ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁ ଗୀତ ଗାଆନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଲୋକପାଳମାନେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଶୁଣିଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହଂସମାନେ ଏହି ଗୁଣ ଗୀତ ସାଧାରଣ ଅଭ୍ୟାସରେ ପୁନିପୁନି ଗାଇଥାନ୍ତି।
ସ୍ଵପ୍ନେଷ୍ଵ୍ ଅପି ନ ସାମାନ୍ଯା ଯସ୍ଯୋଦାରଚମତ୍କୃତେଃ । ରାମ ଦୃଷ୍ଟାଶ୍ ଶ୍ରୁତା ଵାପି ଦୈନ୍ଯଦୋଷମରୀଚଯଃ
ହେ ରାମ, ଯେଉଁଠାରେ ଉଦାର ଚମତ୍କାର ଅସାଧାରଣ, ସେଠାରେ ଦୁଃଖର କିଛି ଛାୟା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ।
ଜିହ୍ମତାଂ ଯୋ ନ ଜାନାତି ନ ଦୃଷ୍ଟା ଯେନ ଗୃଧ୍ନୁତା । ଉଦାରତା ଯେନ ଧୃତା ବ୍ରହ୍ମଣେଵାକ୍ଷମାଲିକା
ଯିଏ କୁଟିଲତା କିମ୍ବା ଲୋଭ କାହାକୁ ଜାଣେନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଉଦାରତା ଏମିତି ଅଟୁଟ ଅଟଳ ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହାତରେ ମଣିମାଳା।
ଦିନାଷ୍ଟଭାଗ ଆକାଶ ଆଗତେ ଦିଵସାଧିପେ । କଦାଚିତ୍ ସ ସଭାସ୍ଥାନେ ସିଂହାସନଗତୋ ଽଭଵତ୍
ଦିନର ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ କେବେ କେବେ ସଭାରେ ସିଂହାସନରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟେ ତତ୍ରାସ୍ମିନ୍ ରାଜନୀନ୍ଦାଵ୍ ଇଵାମ୍ବରେ । ପ୍ରଵିଶନ୍ତୀଷୁ ସାମନ୍ତସେନାସୁ ଚ ସସମ୍ଭ୍ରମମ୍
ସେଠି ସେ ସୁବିଧାରେ ବସିଥିଲେ, ଆକାଶରେ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ସମସ୍ତ ସାମନ୍ତ ସେନା ଉତ୍ସାହରେ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ।
ଗାଯନ୍ତୀଷ୍ଵ୍ ଅଥ କାନ୍ତାସୁ ସୂପଵିଷ୍ଟେଷୁ ରାଜସୁ । ମନୋହରତି ସାହ୍ଲାଦେ ଵୀଣାଵଂଶକଲାରଵେ
ସେଇ ସମୟରେ, ରାଜାମାନେ ଆରାମରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରିୟା ମହିଳାମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ବୀଣା ଓ ବାଁଶୀର ମଧୁର ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଧ୍ୱନି ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।
ଚାରୁଚାମରହସ୍ତାସୁ ସଵିଲାସାସୁ ରାଜନି । ଦେଵାସୁରଗୁରୁପ୍ରଖ୍ଯେ ଵିଶ୍ରାନ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଲେ
ସୁନ୍ଦର ଚାମର ହାତରେ ଧରି, ରାଣୀମାନେ ହସିମୁଖରେ ରହିଥିଲେ। ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଗୁରୁ ସମାନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିକଟରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରସ୍ତୁତେଷୁ ପ୍ରକୃଷ୍ଟେଷୁ ରାଜକାର୍ଯେଷୁ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ । ପ୍ରୋକ୍ତାସୁ ଦେଶଵାର୍ତାସୁ ନିପୁଣୈଶ୍ ଚାରତନ୍ତ୍ରିଭିଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମକୁ କୁଶଳତାରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଦକ୍ଷ ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ଦେଶର ଖବର ଦେଉଥିଲେ।
ଇତିହାସମଯେ ପୁଣ୍ଯେ ଵାଚ୍ଯମାନେ ଚ ପୁସ୍ତକେ । ପଠତ୍ସୁ ଚ ସ୍ତୁତୀଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପୁରଃପ୍ରହ୍ଵେଷୁ ଵନ୍ଦିଷୁ
ପୁଣ୍ୟ ସମୟରେ ଇତିହାସ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା, ପବିତ୍ର ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ବନ୍ଦିମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନମ୍ରତାରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତି ଗାଉଥିଲେ।
ସଭାଂ ଵିଵେଶ ସାଟୋପଃ କଶ୍ଚିତ୍ ତାମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରଜାଲିକଃ । ଵର୍ଷଣାହିତସଂରମ୍ଭୋ ଵସୁଧାମ୍ ଇଵ ଵାରିଦଃ
ତାପରେ, ଏକ ଅହଂକାରୀ ଜାଦୁକର ଏହି ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠିକି ମେଘ ଯେପରି ମାଟିକୁ ବର୍ଷା କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥାଏ, ସେମିତି।