ଶରୀରଷଣ୍ଡକୋଦ୍ଭୂତା ରମ୍ଯା ଯୌଵନଵଲ୍ଲରୀ । ଲଗ୍ନମ୍ ଏଵ ମନୋଭୃଙ୍ଗଂ ମଦଯତ୍ଯ୍ ଉନ୍ନତିଂ ଗତା
ଦେହର ଉପଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଯୌବନର ମନୋହର ଲତା, ଯେଉଁଥିରେ ମନର ଭୃଙ୍ଗା ଲାଗି ରହିଛି, ସେଠାରେ ଯେତେବେଳେ ଏହା ତାର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ, ମନକୁ ମାତାଇ ଦିଏ।
ଶରୀରମରୁତାପୋତ୍ଥାଂ ଯୁଵତାମୃଗତୃଷ୍ଣିକାମ୍ । ମନୋମୃଗାଃ ପ୍ରଧାଵନ୍ତଃ ପତନ୍ତି ଵିଷମାଵଟେ
ଦେହର ତାପରୁ ଉପଜିଥିବା ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ମୃଗମାୟା, ମନର ମୃଗମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି ଏବଂ ବିପଦ୍ ଗହ୍ବରରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଶରୀରଶର୍ଵରୀଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଚିତ୍ତକେସରିଣସ୍ ସଟା । ଲହରୀ ଜୀଵିତାମ୍ଭୋଧେର୍ ଯୁଵତା ମେ ନ ରୋଚତେ
ଦେହର ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି ଯୌବନର ଆଭା, ମନର ସିଂହର ଗରା, ଜୀବନ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ—ଏହି ଯୁବତୀ ଆଉ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଦିନାନି କତିଚିଦ୍ ଯେଯଂ ଫଲିତା ଦେହଜଙ୍ଗଲେ । ଯୁଵତାଶରଦ୍ ଅସ୍ଯାଂ ହି ନ ସମାଶ୍ଵାସମ୍ ଅର୍ହଥ
ଏହି ଯୌବନ କିଛିଦିନ ଦେହର ଜଙ୍ଗଲରେ ଫୁଲିଉଠେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୌବନର ଶରତ୍କାଳରେ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଝଗିତ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରଯାତ୍ଯ୍ ଏଷ ଶରୀରାଦ୍ ଯୁଵତାଖଗଃ । କ୍ଷଣେନୈଵାଲ୍ପଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ହସ୍ତାଚ୍ ଚିନ୍ତାମଣିର୍ ଯଥା
ଯୌବନର ପକ୍ଷୀ ଦେହରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଡ଼ିଯାଏ, ଯେପରି ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟବାନଙ୍କ ହାତରୁ ଚିନ୍ତାମଣି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖସିଯାଏ।
ଯଦା ଯଦା ପରାଂ କୋଟିମ୍ ଅଭ୍ଯାରୋହତି ଯୌଵନମ୍ । ଵଲ୍ଗନ୍ତି ସରସାଃ କାମାସ୍ ତଦା ନାଶାଯ କେଵଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଯୌବନ ତାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେତେବେଳେ ଆକାଂକ୍ଷାମାନେ ବେଶି ଉତ୍ସାହରେ ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଶେଷରେ ବିନାଶକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
ତାଵଦ୍ ଏଵ ଵିଵଲ୍ଗନ୍ତି ରାଗଦ୍ଵେଷପିଶାଚିକାଃ । ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ସମସ୍ତୈଷା ଯାଵଦ୍ ଯୌଵନଯାମିନୀ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବତ୍ବର ରାତି ଚାଲିଥାଏ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଭୂତମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି; ଏହି ସବୁ ଯୁବତ୍ବ ସେଶ ହେଉଅ ନାହିଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ହୁଏନି।
ନାନାଧିକାରବହୁଲେ ଵରାକେ କ୍ଷଣନାଶିନି । କାରୁଣ୍ଯଂ କୁରୁ ତାରୁଣ୍ଯେ ମ୍ରିଯମାଣେ ସୁତେ ଯଥା
ଏହି ଦୁଃଖଦ ଯୁବତ୍ବ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଆ, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; ମରୁଥିବା ଶିଶୁ ପାଇଁ ଯେପରି ଦୟା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଯୁବତ୍ବ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କରୁଣା ଦେଖା।
ହର୍ଷମ୍ ଆଯାତି ଯୋ ମୋହାତ୍ ପୁରୁଷଃ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗିନା । ଯୌଵନେନ ମହାମୁଗ୍ଧସ୍ ସ ଵୈ ନରମୃଗସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଯିଏ ମୂଢତାରେ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଯୁବତ୍ବରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଏବଂ ଏହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସେ ମଣିଷ ପଶୁ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ମାନମୋହମଦୋନ୍ମତ୍ତଂ ଯୌଵନଂ ଯୋ ଽଭିଲଷ୍ଯତି । ଅଚିରେଣ ସ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ମାନ, ମୋହ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଯୁବତ୍ବକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ଅନୁତାପରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ତେ ଧର୍ମ୍ଯାସ୍ ତେ ମହାତ୍ମାନସ୍ ତ ଏଵ ପୁରୁଷା ଭୁଵି । ଯେ ସୁଖେନ ସମୁତ୍ତୀର୍ଣାସ୍ ସାଧୋ ଯୌଵନସଙ୍କଟାତ୍
ଯେମାନେ ସହଜରେ ଯୁବତ୍ବର ସଂକଟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମିକ, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ।
ସୁଖେନ ତୀର୍ଯତେ ଽମ୍ଭୋଧିର୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟମକରାକରଃ । ନ କଲ୍ଲୋଲଵନୋଲ୍ଲାସି ସଦୋଷଂ ହତଯୌଵନମ୍
ବଡ଼ ମାଛର ଝୁଣ୍ଡି ଥିବା ସାଗରକୁ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦୋଷର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍କଳିତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଯୁବତ୍ବର ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଵିନଯଭୂଷିତମ୍ ଆର୍ଯଜନାସ୍ପଦଂ କରୁଣଯୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ଆଵଲିତଂ ଗୁଣୈଃ । ଇହ ହି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ଅଙ୍ଗ ସୁଯୌଵନଂ ଜଗତି କାନନମ୍ ଅମ୍ବରଗଂ ଯଥା
ନମ୍ରତାରେ ଶୋଭିତ, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ, କରୁଣାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ — ଏପରି ଉତ୍ତମ ଯୁବାବସ୍ଥା ଏହି ସଂସାରରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ, ଆକାଶରେ ଅରଣ୍ୟ ଥିବା ପରି।
ମାଂସପୁତ୍ତଲିକାଯାଶ୍ ଚ ଯନ୍ତ୍ରଲୋଲାଙ୍ଗପଞ୍ଜରେ । ସ୍ନାଯ୍ଵସ୍ଥିଗ୍ରନ୍ଥିଶାଲିନ୍ଯାସ୍ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ କିମ୍ ଇଵ ଶୋଭନମ୍
ମାଂସର ଗୁଡିକୁ ନେଇ ତିଆରି ଏହି ଦେହ, ଯନ୍ତ୍ରରେ ଚଳିଥିବା ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି ଓ ହାଡ଼ର ଗଠନ ଥିବା ଏହି ନାରୀ ଦେହରେ କଣ ସୁନ୍ଦରତା ଅଛି?
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସରକ୍ତବାଷ୍ପାସ୍ରୁ ପୃଥକ୍ କୃତ୍ଵା ଵିଲୋଚନମ୍ । ସମାଲୋକଯ ରମ୍ଯଂ ଚେତ୍ କିଂ ମୁଧା ପରିମୁହ୍ଯସି
ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ, ବାଷ୍ପ ଓ ଲୁହୁ ଯଦି ଆଖିରୁ ଅଲଗା କର, ତେବେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ କେଉଁ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ରହିଯାଏ? ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ମୋହିତ ହେଉଛ?
ଇତଃ କେଶା ଇତୋ ରକ୍ତମ୍ ଇତୀଯଂ ପ୍ରମଦାତନୁଃ । କିମ୍ ଏତଯା ନିନ୍ଦିତଯା କରୋତୁ ଵିପୁଲାଶଯଃ
ଏଠାରେ କେଶ, ସେଠାରେ ରକ୍ତ — ଏହିପରି ହେଉଛି ନାରୀ ଦେହ। ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ ଜିନିଷ ସହିତ ଏକ ବିଶାଳ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଣିଷ କଣ କରିପାରିବ?
ଵାସୋଵିଲେପନୈର୍ ଯାନି ଲାଲିତାନି ପୁନଃ ପୁନଃ । ତାନ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗାନ୍ଯ୍ ଅଵଲୁମ୍ପନ୍ତି କ୍ରଵ୍ଯାଦାସ୍ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରାଯାଏ, ସେଇ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ମାଂସ ଖାଇବା ପଶୁମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ମେରୋଶ୍ ଶୃଙ୍ଗତଟୋଲ୍ଲାସିଗଙ୍ଗାଜଲରଯୋପମାଃ । ଦୃଷ୍ଟା ଯସ୍ମିନ୍ ସ୍ତନେ ମୁକ୍ତା ହାରସ୍ଯୋଲ୍ଲାସଶାଲିନଃ
ଯାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ମଣିମାଳାର ଚମକରେ ମୁକ୍ତା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଓ ଢାଳରେ ଝଲମଲାଉଥିବା ଗଙ୍ଗା ତରଙ୍ଗ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ଶ୍ମଶାନେଷୁ ଦିଗନ୍ତେଷୁ ସ ଏଵ ଲଲନାସ୍ତନଃ । ଶ୍ଵଭିର୍ ଆସ୍ଵାଦ୍ଯତେ କାଲେ ଲଘୁପିଣ୍ଡ ଇଵାନ୍ଧସଃ
ଶ୍ମଶାନ ଓ ଦିଗନ୍ତରେ, ଯେ ଗୋଟିଏ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅଂଶ ଥିଲା, ସେହି ଅଂଶ ସମୟ ପରେ କୁକୁରମାନେ ଖାଇଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଲୋକ ଛୋଟ ଗୋଟିଏ ଗୋଲିକୁ ଖାଇଯାଏ।
ରକ୍ତମାଂସାଦିଦିଗ୍ଧାନି କରଭସ୍ଯ ଯଥା ଵନେ । ତଥୈଵାଙ୍ଗାନି କାମିନ୍ଯାସ୍ ତତ୍ ପ୍ରତ୍ଯ୍ ଅପି ହି କୋ ଗ୍ରହଃ
ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋଟିଏ ବଛାର ଅଂଗ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ଲପେଟାଯାଇଥାଏ, ସେପରି ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ଅଂଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏଠାରେ କଣ ଲାଭ ଅଛି?
ଆପାତରମଣୀଯତ୍ଵଂ କଲ୍ପ୍ଯତେ କେଵଲଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ । ମନ୍ଯେ ତଦ୍ ଅପି ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ମୁନେ ମୋହୈକକାରଣେ
ମହିଳାଙ୍କର ଦେଖିବାକୁ ଆକର୍ଷଣ କେବଳ ଭାବନାରେ ଅଛି; ମୁଁ ଭାବେ, ଏଠି ଏହା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ମୁନି, କାରଣ ମାତ୍ର ମୋହ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଵିପୁଲୋଲ୍ଲାସଦାଯିନ୍ଯା ମଦୋନ୍ମଥନପୂର୍ଵକମ୍ । କୋ ଵିଶେଷୋ ଵିକାରିଣ୍ଯା ମଦିରାଯା ଇହ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ
ଯେପରି ମଦ ପିଇଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମତ ହୁଏ ଓ ଏହା ଅସ୍ଥିର, ସେପରି ମହିଳା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ଅସ୍ଥିର; ଏଠି ଦୁଇଟିରେ କଣ ତଫାତ୍?
ଲଲନାଲାନସଂଲୀନା ମୁନେ ମାନଵଦନ୍ତିନଃ । ପ୍ରବୋଧଂ ନାଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ଦୀର୍ଘୈର୍ ଅପି ଶମାଙ୍କୁଶୈଃ
ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ମହିଳାଙ୍କ ଆକର୍ଷଣରେ ମନ ଲଗାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ବହୁଦିନ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଗୃତିକୁ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
କେଶକଜ୍ଜଲଧାରିଣ୍ଯସ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଃ ପ୍ରକୃତିତସ୍ ସଦା । ଦୁଷ୍କୃତାଗ୍ନିଶିଖା ନାର୍ଯୋ ଦହନ୍ତି ତୃଣଵନ୍ ନରମ୍
କେଶ ଓ କାଜଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱଭାବରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ; ଦୁଷ୍କର୍ମର ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି, ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଘାସ ପରି ପୋଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି।
ତେ ଵନ୍ଦ୍ଯାସ୍ ତେ ମହାତ୍ମାନସ୍ ତ ଏଵ ପୁରୁଷା ଭୁଵି । ଯେ ସୁଖେନ ସମୁତ୍ତୀର୍ଣାସ୍ ସାଧୋ ଯୌଵତସଙ୍କଟାତ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସେମାନେ ହିଁ ସତ୍କାରଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ହିଁ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଏବଂ ସେମାନେ ହିଁ ପୁରୁଷ ଅଟୁଟ ମନେଯୋଗ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଯୌବନର ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟକୁ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଛନ୍ତି, ହେ ସାଧୁ।
ଜ୍ଵଲତାମ୍ ଅପି ଦୂରେ ଽପି ସରସା ଅପି ନୀରସମ୍ । ସ୍ତ୍ରିଯୋ ହି ନରକାଗ୍ନୀନାଂ ଦାରୁ ଚାରୁ ଚ ଦାରୁଣମ୍
ସେମାନେ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନାରୀମାନେ ନରକ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ କାଠ ଭଳି, ଏକେ ସମୟରେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଭୟଙ୍କର ଉଭୟ।
କୀର୍ଣାନ୍ଧକାରକଵରୀ ତରତ୍ତାରକଲୋଚନା । ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁବିମ୍ବଵଦନା କୁମୁଦୋତ୍କରହାସିନୀ
ତାଙ୍କର କେଶର ଅନ୍ଧାର ଭିତରୁ ତାରା ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ମୁହଁ, ଏବଂ ଖିଳିଥିବା କମଳମାଳା ଭଳି ହସ।
ଲୀଲାଵିଲୋଲପରୁଷା କାର୍ଯସଂହାରକାରିଣୀ । ପରଂ ଵିମୋହନଂ ବୁଦ୍ଧେଃ କାମିନୀ ଦୀର୍ଘଯାମିନୀ
ଖେଳଧ୍ୟାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କଠୋର; ସେ ସମସ୍ତ କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ; ଦୀର୍ଘ ରାତିର ନାରୀ, ମନକୁ ବଡ଼ ଭାବେ ମୋହିତ କରେ।
ପୁଷ୍ପାଭିରାମମଧୁରା କରପଲ୍ଲଵଲାସିନୀ । ଭ୍ରମରଭ୍ରୂଵିଲାସାଢ୍ଯା ସ୍ତବକସ୍ତନଧାରିଣୀ
ପୁଷ୍ପ ପରି ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ, ତାଙ୍କର କର ନବପତ୍ର ଭଳି କୋମଳ, ଭୃକୁଟି ମଧୁମକ୍ଷିକା ଭଳି ବାଙ୍କା, ଏବଂ ସେ ମାଳା ଭଳି ମସ୍ତକ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପକେସରଗୌରାଙ୍ଗୀ ନରମାରଣତତ୍ପରା । ଦଦାତ୍ଯ୍ ଉତ୍ତମଵୈଵଶ୍ଯଂ କାନ୍ତା ଵିଷମହାଲତା
ପୁଷ୍ପର କେଶର ପରି ହଳଦିଆ ତାଙ୍କର ଦେହ, ପୁରୁଷଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ; ଏହି ପ୍ରିୟା, ବିଷ ଲତା ଭଳି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅସହାୟତା ଦେଇଥାଏ।