ଦ୍ରଵଶକ୍ତିର୍ ଅଥାମ୍ଭସ୍ସୁ ତେଜଶ୍ଶକ୍ତିସ୍ ତଥାନଲେ । ଶୂନ୍ଯଶକ୍ତିର୍ ଅଥାକାଶେ ଭାଵଶକ୍ତିର୍ ଭଵସ୍ଥିତୌ
ପାଣିରେ ଗଳିବାର ଶକ୍ତି ଅଛି; ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିବାର ଶକ୍ତି ଅଛି; ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟତାର ଶକ୍ତି ଅଛି; ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ରହିବାର ଶକ୍ତି ଅଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ ସର୍ଵଶକ୍ତେର୍ ହି ଦୃଶ୍ଯତେ ଦଶଦିଗ୍ଗତା । ନାଶଶକ୍ତିର୍ ଵିନାଶ୍ଯେଷୁ ଶୋକଶକ୍ତିଶ୍ ଚ ଶୋକିଷୁ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛି; ନଶ୍ୱର ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାଶର ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, ଦୁଃଖିତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୋକର ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ।
ଆନନ୍ଦଶକ୍ତିର୍ ମୁଦିତେ ଵୀର୍ଯଶକ୍ତିର୍ ମହାଭଟେ । ସର୍ଗେଷୁ ସର୍ଗଶକ୍ତିଶ୍ ଚ କଲ୍ପାନ୍ତେ ସର୍ଵହାରିତା
ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦର ଶକ୍ତି ଅଛି; ବଳବାନ ବୀରରେ ଶକ୍ତି ଅଛି; ସୃଷ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଅଛି; ଏବଂ ଯୁଗ ଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗ୍ରସି ନେବାର ଶକ୍ତି ଅଛି।
ଫଲପୁଷ୍ପଲତାପତ୍ତ୍ରଶାଖାଵିଟପପର୍ଵଵାନ୍ । ଵୃକ୍ଷବୀଜେ ଯଥା ଵୃକ୍ଷସ୍ ତଥେଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତମ୍
ଯେପରି ଗଛର ଫଳ, ଫୁଲ, ଲତା, ପତ୍ର, ଡାଳି, ଶାଖା ଏବଂ ଗଠି ଗଛର ବୀଜରେ ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି।
ପ୍ରତିଭାସଵଶାଦ୍ ଏଵ ମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ଚିତ୍ତ୍ଵଜାଡ୍ଯଯୋଃ । ଜୀଵେତରାଭିଧଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଅନ୍ତର୍ ବ୍ରହ୍ମଣି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଦେଖାଯିବା ଭାବରେ, ଚେତନା ଓ ଜଡତା ମଧ୍ୟରେ, ମନ—ଯାହାକୁ ଜୀବ ବୋଲାଯାଏ—ବ୍ରହ୍ମର ଭିତରେ ଦେଖାଯାଏ।
ନାନାତରୁଲତାଗୁଲ୍ମଜାଲପଲ୍ଲଵଶାଲଯଃ । ଯଥର୍ତୌ ଶକ୍ତଯସ୍ ତଦ୍ଵଜ୍ ଜୀଵେହା ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତାଃ
ଯେପରି ଗଛରେ ବିଭିନ୍ନ ଲତା, ଝାଡ଼, ଗଛମାନ୍ୟ, ଏବଂ କୁଡ଼ିଆ ଅଛି, ସେପରି ଜୀବର ଶକ୍ତିମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ଵ୍ଯୁପ୍ତସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମା କ୍ଷ୍ମା ଦେଶଵିଧିଭେଦତଃ । ଯଥା ଦଦାତି ପୁଷ୍ପାଣି ତଥା ଚିତ୍ତାନି ଲୋକକୃତ୍
ଯେପରି ଭୂମି ନିଜ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ମନମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
କ୍ଵଚିତ୍ କାଶ୍ଚିତ୍ କଦାଚିଚ୍ ଚ ତସ୍ମାଦ୍ ଆଯାନ୍ତି ଶକ୍ତଯଃ । ଦେଶକାଲାତ୍ ତୁ ଵୈଚିତ୍ର୍ଯାତ୍ କ୍ଷ୍ମାତଲାଦ୍ ଇଵ ଶାଲଯଃ
କେବେ କେଉଁଠି କିଛି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି; ଦେଶ ଓ ସମୟର ବିଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା, ମାଟି ଉପରୁ ଧାନ ଚାଷ ଯେପରି ଉଗୁଛି, ସେପରି ଏହି ଶକ୍ତିମାନ୍ୟ ଆସନ୍ତି।
ନିର୍ଵିକଲ୍ପକଚିନ୍ମାତ୍ରନାମାଵିଜ୍ଞାତକଲ୍ପନମ୍ । ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦମ୍ ଅହଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଜଗଦାଶାଶ୍ ଚ ରାଘଵ
ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚେତନା ନାମକ ବ୍ରହ୍ମ; ଏହି ମୁଁ, ତୁମେ, ଏହି ସଂସାର ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ, ରାଘବ।
ସ ଆତ୍ମା ସର୍ଵଗୋ ରାମ ନିତ୍ଯୋଦିତମହାଵପୁଃ । ଯନ୍ ମନାଙ୍ମନନାଂ ଶକ୍ତିଂ ଧତ୍ତେ ତନ୍ ମନ ଉଚ୍ଯତେ
ହେ ରାମ, ସେଇ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ସଦା ବଡ଼ ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶିତ; ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଚିନ୍ତା କରିଥାଏ, ତାକୁ ମନ ବୋଲାଯାଏ।
ପିଞ୍ଛଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଯଥା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପଯସ୍ଯ୍ ଆଵର୍ତଧୀର୍ ଯଥା । ପ୍ରତିଭାସକଲାମାତ୍ରଂ ମନୋ ଜୀଵସ୍ ତଥାତ୍ମନି
ଏମିତି, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପଙ୍ଖ ଡାହାଣି ଘୁରୁଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ପାଣିରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ହେଉଛି, ସେପରି ମନ ଓ ଜୀବ ମାତ୍ର ଆତ୍ମାରେ ଏକ ଭ୍ରମ ଭାସା।
ଯଦ୍ ଏତନ୍ ମନସୋ ରୂପମ୍ ଉଦିତଂ ମନନାତ୍ମକମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମୀ ଶକ୍ତିର୍ ଅସୌ ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତଦ୍ ଅରିନ୍ଦମ
ମନର ଯେଉଁ ରୂପ ଉପଜିଥାଏ, ଯାହା ଚିନ୍ତାଧାରାର ଆକାର ନେଇଥାଏ, ସେଇ ଦେବୀଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ଅଛି । ଏହିଠାରେ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ଏହି ଶକ୍ତି ହିଁ ପରମବ୍ରହ୍ମ ।
ଇଦଂ ତଦ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିଭାଗଃ ପ୍ରତିଭାସଜଃ । ମନସୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽନ୍ଯତ୍ଵେ ମୋହଃ ପରମକାରଣମ୍
‘ଏହି ମୁଁ’ ବୋଲି ଯେଉଁ ଭାବ ଉପଜେ, ସେ ଭିନ୍ନତା କେବଳ ଭ୍ରମରୁ ଦେଖାଯାଏ । ମନ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଭିନ୍ନ ବୋଲି ଭାବିବା, ଏହା ମହାଭ୍ରମର ମୂଳ କାରଣ ।
ଯଦ୍ ଯଚ୍ ଚୈତନ୍ମନନତା କିଞ୍ଚିତ୍ ସଦସଦାତ୍ମକମ୍ । ଶବ୍ଦିତଂ ସର୍ଵଶକ୍ତେସ୍ ସା ଶକ୍ତିର୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ତାଂ ଵିଦୁଃ
ଯେଉଁ କିଛି ଚିନ୍ତାର ରୂପ ଅଛି, ଥିବା କିମ୍ବା ନଥିବା, ଯାହାକୁ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି—ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏହି ଏକ ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ଅଛି । ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ଜାଣ ।
ମନସ୍ସତ୍ତାତ୍ମକଂ ନାମ ଯଦ୍ ଏତନ୍ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍ । ତଜ୍ ଜାତଂ ପ୍ରତିଭାସେନ ତେନୈଵାନ୍ଯେନ ନଶ୍ଯତି
ମନର ଯେଉଁ ସତ୍ତା ବୋଲାଯାଏ, ଯାହା ମନରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥାଏ । ସେଇ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଏହା ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣରୁ ନୁହେଁ ।
ପ୍ରତିଯୋଗିଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦସଙ୍ଖ୍ଯାରୂପାଦଯଶ୍ ଚ ଯେ । ମନଶ୍ଶବ୍ଦୈଃ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଜାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଵିଦ୍ଧି ତାନ୍
ମନ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପ୍ରତିବିରୋଧ, ସୀମା, ସଂଖ୍ୟା ଓ ଆକାର ଆଦି ଭିନ୍ନତା ଭାବିତ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ସେଗୁଡିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବିବାକୁ ଜାଣ।
ଯଥା ଯଥାସ୍ଯ ମନସଃ ପ୍ରତିଭାସଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ତଥା ତଥୈଵ ଭଵତି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ର କିଲୈନ୍ଦଵାଃ
ଏହି ମନର ଯେପରି ଭାବ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ତାହା ହୁଏ; ଏଠାରେ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରମା।
ସ୍ଵଯମ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧଵିମଲେ ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦୋ ମହାମ୍ଭସି । ସଂସାରକାରଣଂ ଜୀଵସ୍ ତଥାଯଂ ପରମାତ୍ମନି
ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଓ ଶାନ୍ତ ବିଶାଳ ଜଳରେ ନିଜେଇ ଏକ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ, ସେପରି ପରମାତ୍ମାରେ ଜୀବ ହେଉଛି ସଂସାରର କାରଣ।
ଜ୍ଞସ୍ଯ ସର୍ଵଚିତା ରାମ ବ୍ରହ୍ମୈଵାଵର୍ତତେ ସଦା । କଲ୍ଲୋଲୋର୍ମିତରଙ୍ଗୋଘୈର୍ ଅବ୍ଧେର୍ ଜଲମ୍ ଇଵାତ୍ମନି
ହେ ରାମ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଚେତନା ସଦା ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ, ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ, ଉର୍ମି ଓ କଲ୍ଲୋଳ ସବୁ ଜଳ ହିଁ।
ଦ୍ଵିତୀଯା ନାସ୍ତି ସତ୍ତୈଵ ନାମରୂପକ୍ରିଯାତ୍ମିକା । ପରେ ନାନାତରଙ୍ଗେ ଽବ୍ଧୌ କଲ୍ପନେଵ ଜଲେତରା
ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ, କେବଳ ସତ୍ତା ଅଛି, ଯାହା ନାମ, ରୂପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ । ଯେମିତି ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପାଣିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ବୋଲି କଳ୍ପନା କରାଯାଏ, ସେହିପରି ଏହି ଭିନ୍ନତା ମାତ୍ର କଳ୍ପନା ।
ଜାଯତେ ନଶ୍ଯତି ତଥା ଯଦ୍ ଇଦଂ ଯାତି ତିଷ୍ଠତି । ତଦ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣୈଵ ଵିଵର୍ତତେ
ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଚଳିଥାଏ କିମ୍ବା ଅଚଳ ରହିଥାଏ—ସେ ସବୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ପରିଣତି ଅଟୁଟ ଅଛି ।
ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵାତପସ୍ ତୀଵ୍ରୋ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକଯା ଯଥା । ଵୈଚିତ୍ର୍ଯେଣାଵିଚିତ୍ରୋ ଽପି ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମନା ତଥା
ଯେପରି ମୃଗତୃଷ୍ଣାରେ ତାପ ନିଜ ଭିତରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ହେବା ସତ୍ୱେ ନିଜ ଭିତରେ ନାନା ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ ।
କାରଣଂ କର୍ମ କର୍ତା ଚ ଜନନଂ ମରଣଂ ସ୍ଥିତିଃ । ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନାନ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ତଦ୍ ଵିନା କଲନାର୍ଥତଃ
କାରଣ, କାର୍ଯ୍ୟ, କର୍ତ୍ତା, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ—ଏସବୁ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ; ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ସେ କେବଳ ଧାରଣା ମାତ୍ର ।
ନ ଲୋଭୋ ଽସ୍ତି ନ ମୋହୋ ଽସ୍ତି ନ ତୃଷ୍ଣାସ୍ତି ନିରଞ୍ଜନାଃ । କ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନୋ ଲୋଭସ୍ ତୃଷ୍ଣା ମୋହୋ ଽଥଵା କୁତଃ
ଏଠାରେ କୌଣସି ଲୋଭ ନାହିଁ, ମାୟା ନାହିଁ, ଆସକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର। ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମାଙ୍କର କେଉଁଠି ଲୋଭ, ଆସକ୍ତି କିମ୍ବା ମାୟା ଆସିପାରିବ? ସେଗୁଡିକ କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ?
ଆତ୍ମୈଵେଦଂ ଜଗତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମୈଵ କଲନାକ୍ରମଃ । ହେମାଙ୍ଗଦତଯେଵାଯମ୍ ଆତ୍ମୋଦେତି ମନସ୍ତଯା
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମା ହିଁ; ଭାବନାର ସମସ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମା ହିଁ। ଯେପରି ଏକ ସୁନା ବାହୁଡି ସୁନା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ସେପରି ଆତ୍ମା ମନ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ଅବୁଦ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଦ୍ ରାମ ତଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ଜୀଵ ଉଚ୍ଯତେ । ଅପରିଜ୍ଞାତ ଏଵାଶୁ ବନ୍ଧୁର୍ ଆଯାତ୍ଯ୍ ଅବନ୍ଧୁତାମ୍
ହେ ରାମ, ଯେଉଁ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣାଯାଇନାହିଁ, ସେହି ଆତ୍ମାକୁ ମନ କିମ୍ବା ଜୀବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଶୀଘ୍ର ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଚିହ୍ନାଯାଏ, ତେବେ ଏହା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଚିନ୍ମଯେନାତ୍ମନାଜ୍ଞେନ ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପନଯା ସ୍ଵଯମ୍ । ଶୂନ୍ଯତା ଗଗନେନେଵ ଜୀଵତା ପ୍ରକଟୀକୃତା
ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ସେ ନିଜ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରତିଚ୍ଛବିକୁ ଦେଖାଏ; ଯେପରି ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଶୂନ୍ୟତା ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେପରି ଜୀବତା ପ୍ରକଟିତ ହୁଏ।
ଆତ୍ମୈଵାନାତ୍ମଵଦ୍ ଇହ ଜୀଵୋ ଜଗତି ରାଜତେ । ଦ୍ଵୀନ୍ଦୁତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଦୁର୍ଦୃଷ୍ଟେସ୍ ସଚ୍ ଚାସଚ୍ ଚ ସମୁତ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ ଆତ୍ମା ଏହି ସଂସାରରେ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ନିଜେ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ ବୋଲି ଲାଗେ। ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦୁର୍ବଳ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦୁହେଁ ମିଶିଥାଏ, ସେପରି ଏଠି ଆତ୍ମା ଦେଖାଯାଏ।
ମୋହାଦିଶବ୍ଦାର୍ଥଦୃଶୋର୍ ଏତଯୋର୍ ଅତ୍ଯସମ୍ଭଵାତ୍ । ସର୍ଵତ୍ଵାଦ୍ ଆତ୍ମନଶ୍ ଚୈଵ କ୍ଵାତ୍ମା ବଦ୍ଧଃ କ୍ଵ ମୁଚ୍ଯତେ
ମୋହ ଓ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଇଟିରେ ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି, ତେଣୁ କେଉଁଠି ଆତ୍ମା ବନ୍ଧିଯାଏ ଓ କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ମିଳେ?
ନିତ୍ଯାସମ୍ଭଵବନ୍ଧସ୍ଯ ବନ୍ଧୋ ଽସ୍ତୀତି କୁକଲ୍ପନା । ଯସ୍ଯ କାଲ୍ପନିକସ୍ ତସ୍ଯ ମୋକ୍ଷୋ ମିଥ୍ଯା ନ ସତ୍ଯତଃ
ଯେଉଁ ବନ୍ଧନ ସଦା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ ବନ୍ଧନ ଭାବିବା ଏକ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର। ଯାହା ପାଇଁ ବନ୍ଧନ କଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ମିଥ୍ୟା।