ତରତ୍ତରଲତୃଷ୍ଣାର୍ତଂ ଯୁଵାନମ୍ ଇହ ସାଧଵଃ । ପୂଜଯନ୍ତି ନ ତୁଚ୍ଛେହଂ ଜରତ୍ତୃଣଲଵଂ ଯଥା
ଯେଉଁ ଯୁବକ ଆଶା ଓ ଆଗ୍ରହରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଣେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଶୁଖିଲା ଘାସର ଟୁକୁଡ଼ା ପରି ଅମୂଲ୍ୟ।
ନାଶାଯୈଵ ମଦାନ୍ଧସ୍ଯ ଦୋଷମୌକ୍ତିକଧାରିଣଃ । ଅଭିମାନମହେଭସ୍ଯ ନିତ୍ଯାଲାନଂ ହି ଯୌଵନମ୍
ଯୁବାବୟସ ସଦା ଅଭିମାନର ମହାହାତୀକୁ ନଶ୍ୱରତାରେ ଆଣିଦିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍ଟତାର ମୁକୁତ ପିନ୍ଧାଯାଇଛି।
ମନୋଵିପୁଲମୂଲାନାଂ ଦୋଷାଶୀଵିଷଧାରିଣାମ୍ । ରୋଷରୋଦନଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଯୌଵନଂ ନଵକାନନମ୍
ଯୁବାବୟସ ମନର ଗଭୀର ମୂଳ ଥିବା, ଦୁଷ୍ଟତା ନାଗ ଧାରଣ କରୁଥିବା, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖର ଗଛମାନେ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ଅଟାର ଉଦ୍ୟାନ।
ରସକେସରସମ୍ବାଧଂ କୁଵିକଲ୍ପଦଲାକୁଲମ୍ । ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତାଚଞ୍ଚରୀକାଣାଂ ପୁଷ୍କରଂ ଵିଦ୍ଧି ଯୌଵନମ୍
ଯୁବାବୟସକୁ ଆନନ୍ଦର ରସ ରେ ଭରିଥିବା, ଭ୍ରମ ଦଳରେ ଢାକିଯାଇଥିବା, ଦୁଃଚିନ୍ତାର ମଧୁମକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମ ଭାବେ ଜାଣ।
କୃତାକୃତକୁପକ୍ଷାଣାଂ ହୃତ୍ସରସ୍ତୀରଚାରିଣାମ୍ । ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିହଙ୍ଗାନାମ୍ ଆଲଯୋ ନଵଯୌଵନମ୍
ନୂତନ ଯୌବନ ହେଉଛି ହୃଦୟ ହ୍ରଦର କୂଳକୁ ଚାଲିବା, କର୍ମ ଓ ଅକର୍ମ ର ପଖି ହୋଇଥିବା, ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।
ଜଡାନାଂ ଗତସଙ୍ଖ୍ଯାନାଂ କଲ୍ଲୋଲାନାଂ ଵିଲାସିନାମ୍ । ଅନପେକ୍ଷିତମର୍ଯାଦୋ ଵାରିଧିଃ ପୂର୍ଣଯୌଵନମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନ ହେଉଛି ଅସଂଖ୍ୟ ଜଡ ଓ ଖେଳୁଥିବା ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସୀମା ନ ଦେଖିବା, ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର।
ସର୍ଵେଷାଂ ଗୁଣପର୍ଣାନାମ୍ ଅପନେତୁଂ ରଜସ୍ ତତଃ । ଅପନେତୁଂ ସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷୋ ଵିଷମୋ ଯୌଵନାନିଲଃ
ଯୌବନର ଅସମ ଓ ଦକ୍ଷ ପବନ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ପତ୍ରରୁ ରଜ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଦଢ଼ିଅଛି।
ନଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡୁତାଂ ଵକ୍ତ୍ରମ୍ ଆକୁଲାଵକରୋତ୍କଟାଃ । ଆରୋହନ୍ତି ପରାଂ କୋଟିଂ ରୂକ୍ଷା ଯୌଵନପାଂସଵଃ
ଯୌବନର କଠୋର ବାଳୁକା ଉଚ୍ଚତମ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିଯାଏ, ମୁହଁକୁ ହଳଦିଆ କରେ ଓ ଅସ୍ଥିରତା, ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଆଣିଦିଏ।
ଉଦ୍ବୋଧଯତି ଦୋଷାଲୀଂ ନିକୃନ୍ତତି ଗୁଣାଵଲୀମ୍ । ନରାଣାଂ ଯୌଵନୋଲ୍ଲାସୋ ଵିଲାସୋ ଦୁଷ୍କୃତଶ୍ରିଯଃ
ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଯୌବନର ଉତ୍ସାହ ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଗୁଣମାଳାକୁ କାଟିଦିଏ, ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଶୋଭା ହୁଏ।
ଶରୀରପଙ୍କଜରଜଶ୍ ଚଞ୍ଚଲାଂ ମତିଷଟ୍ପଦୀମ୍ । ନିବଧ୍ଯ ମୋହଯତ୍ଯ୍ ଏଷ ନରଂ ଯୌଵନଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଯୌବନର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶରୀରର ପଦ୍ମର ଧୂଳି ସହିତ ମନର ଚଞ୍ଚଳ ମଧୁମକ୍ଷୀକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଏ ଓ ମଣିଷକୁ ମୋହିତ କରେ।
ଶରୀରଷଣ୍ଡକୋଦ୍ଭୂତା ରମ୍ଯା ଯୌଵନଵଲ୍ଲରୀ । ଲଗ୍ନମ୍ ଏଵ ମନୋଭୃଙ୍ଗଂ ମଦଯତ୍ଯ୍ ଉନ୍ନତିଂ ଗତା
ଦେହର ଉପଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଯୌବନର ମନୋହର ଲତା, ଯେଉଁଥିରେ ମନର ଭୃଙ୍ଗା ଲାଗି ରହିଛି, ସେଠାରେ ଯେତେବେଳେ ଏହା ତାର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ, ମନକୁ ମାତାଇ ଦିଏ।
ଶରୀରମରୁତାପୋତ୍ଥାଂ ଯୁଵତାମୃଗତୃଷ୍ଣିକାମ୍ । ମନୋମୃଗାଃ ପ୍ରଧାଵନ୍ତଃ ପତନ୍ତି ଵିଷମାଵଟେ
ଦେହର ତାପରୁ ଉପଜିଥିବା ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ମୃଗମାୟା, ମନର ମୃଗମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି ଏବଂ ବିପଦ୍ ଗହ୍ବରରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଶରୀରଶର୍ଵରୀଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଚିତ୍ତକେସରିଣସ୍ ସଟା । ଲହରୀ ଜୀଵିତାମ୍ଭୋଧେର୍ ଯୁଵତା ମେ ନ ରୋଚତେ
ଦେହର ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି ଯୌବନର ଆଭା, ମନର ସିଂହର ଗରା, ଜୀବନ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ—ଏହି ଯୁବତୀ ଆଉ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଦିନାନି କତିଚିଦ୍ ଯେଯଂ ଫଲିତା ଦେହଜଙ୍ଗଲେ । ଯୁଵତାଶରଦ୍ ଅସ୍ଯାଂ ହି ନ ସମାଶ୍ଵାସମ୍ ଅର୍ହଥ
ଏହି ଯୌବନ କିଛିଦିନ ଦେହର ଜଙ୍ଗଲରେ ଫୁଲିଉଠେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୌବନର ଶରତ୍କାଳରେ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଝଗିତ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରଯାତ୍ଯ୍ ଏଷ ଶରୀରାଦ୍ ଯୁଵତାଖଗଃ । କ୍ଷଣେନୈଵାଲ୍ପଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ହସ୍ତାଚ୍ ଚିନ୍ତାମଣିର୍ ଯଥା
ଯୌବନର ପକ୍ଷୀ ଦେହରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଡ଼ିଯାଏ, ଯେପରି ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟବାନଙ୍କ ହାତରୁ ଚିନ୍ତାମଣି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖସିଯାଏ।
ଯଦା ଯଦା ପରାଂ କୋଟିମ୍ ଅଭ୍ଯାରୋହତି ଯୌଵନମ୍ । ଵଲ୍ଗନ୍ତି ସରସାଃ କାମାସ୍ ତଦା ନାଶାଯ କେଵଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଯୌବନ ତାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେତେବେଳେ ଆକାଂକ୍ଷାମାନେ ବେଶି ଉତ୍ସାହରେ ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଶେଷରେ ବିନାଶକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
ତାଵଦ୍ ଏଵ ଵିଵଲ୍ଗନ୍ତି ରାଗଦ୍ଵେଷପିଶାଚିକାଃ । ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ସମସ୍ତୈଷା ଯାଵଦ୍ ଯୌଵନଯାମିନୀ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବତ୍ବର ରାତି ଚାଲିଥାଏ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଭୂତମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି; ଏହି ସବୁ ଯୁବତ୍ବ ସେଶ ହେଉଅ ନାହିଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ହୁଏନି।
ନାନାଧିକାରବହୁଲେ ଵରାକେ କ୍ଷଣନାଶିନି । କାରୁଣ୍ଯଂ କୁରୁ ତାରୁଣ୍ଯେ ମ୍ରିଯମାଣେ ସୁତେ ଯଥା
ଏହି ଦୁଃଖଦ ଯୁବତ୍ବ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଆ, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; ମରୁଥିବା ଶିଶୁ ପାଇଁ ଯେପରି ଦୟା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଯୁବତ୍ବ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କରୁଣା ଦେଖା।
ହର୍ଷମ୍ ଆଯାତି ଯୋ ମୋହାତ୍ ପୁରୁଷଃ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗିନା । ଯୌଵନେନ ମହାମୁଗ୍ଧସ୍ ସ ଵୈ ନରମୃଗସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଯିଏ ମୂଢତାରେ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଯୁବତ୍ବରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଏବଂ ଏହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସେ ମଣିଷ ପଶୁ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ମାନମୋହମଦୋନ୍ମତ୍ତଂ ଯୌଵନଂ ଯୋ ଽଭିଲଷ୍ଯତି । ଅଚିରେଣ ସ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ମାନ, ମୋହ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଯୁବତ୍ବକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ଅନୁତାପରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ତେ ଧର୍ମ୍ଯାସ୍ ତେ ମହାତ୍ମାନସ୍ ତ ଏଵ ପୁରୁଷା ଭୁଵି । ଯେ ସୁଖେନ ସମୁତ୍ତୀର୍ଣାସ୍ ସାଧୋ ଯୌଵନସଙ୍କଟାତ୍
ଯେମାନେ ସହଜରେ ଯୁବତ୍ବର ସଂକଟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମିକ, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ପୁରୁଷ।
ସୁଖେନ ତୀର୍ଯତେ ଽମ୍ଭୋଧିର୍ ଉତ୍କୃଷ୍ଟମକରାକରଃ । ନ କଲ୍ଲୋଲଵନୋଲ୍ଲାସି ସଦୋଷଂ ହତଯୌଵନମ୍
ବଡ଼ ମାଛର ଝୁଣ୍ଡି ଥିବା ସାଗରକୁ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଦୋଷର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍କଳିତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଯୁବତ୍ବର ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଵିନଯଭୂଷିତମ୍ ଆର୍ଯଜନାସ୍ପଦଂ କରୁଣଯୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ ଆଵଲିତଂ ଗୁଣୈଃ । ଇହ ହି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ଅଙ୍ଗ ସୁଯୌଵନଂ ଜଗତି କାନନମ୍ ଅମ୍ବରଗଂ ଯଥା
ନମ୍ରତାରେ ଶୋଭିତ, ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ, କରୁଣାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ — ଏପରି ଉତ୍ତମ ଯୁବାବସ୍ଥା ଏହି ସଂସାରରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ, ଆକାଶରେ ଅରଣ୍ୟ ଥିବା ପରି।
ମାଂସପୁତ୍ତଲିକାଯାଶ୍ ଚ ଯନ୍ତ୍ରଲୋଲାଙ୍ଗପଞ୍ଜରେ । ସ୍ନାଯ୍ଵସ୍ଥିଗ୍ରନ୍ଥିଶାଲିନ୍ଯାସ୍ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ କିମ୍ ଇଵ ଶୋଭନମ୍
ମାଂସର ଗୁଡିକୁ ନେଇ ତିଆରି ଏହି ଦେହ, ଯନ୍ତ୍ରରେ ଚଳିଥିବା ଅଙ୍ଗ, ସନ୍ଧି ଓ ହାଡ଼ର ଗଠନ ଥିବା ଏହି ନାରୀ ଦେହରେ କଣ ସୁନ୍ଦରତା ଅଛି?
ତ୍ଵଙ୍ମାଂସରକ୍ତବାଷ୍ପାସ୍ରୁ ପୃଥକ୍ କୃତ୍ଵା ଵିଲୋଚନମ୍ । ସମାଲୋକଯ ରମ୍ଯଂ ଚେତ୍ କିଂ ମୁଧା ପରିମୁହ୍ଯସି
ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ, ବାଷ୍ପ ଓ ଲୁହୁ ଯଦି ଆଖିରୁ ଅଲଗା କର, ତେବେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ କେଉଁ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ରହିଯାଏ? ତେବେ କାହିଁକି ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ମୋହିତ ହେଉଛ?
ଇତଃ କେଶା ଇତୋ ରକ୍ତମ୍ ଇତୀଯଂ ପ୍ରମଦାତନୁଃ । କିମ୍ ଏତଯା ନିନ୍ଦିତଯା କରୋତୁ ଵିପୁଲାଶଯଃ
ଏଠାରେ କେଶ, ସେଠାରେ ରକ୍ତ — ଏହିପରି ହେଉଛି ନାରୀ ଦେହ। ଏହି ନିନ୍ଦନୀୟ ଜିନିଷ ସହିତ ଏକ ବିଶାଳ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଣିଷ କଣ କରିପାରିବ?
ଵାସୋଵିଲେପନୈର୍ ଯାନି ଲାଲିତାନି ପୁନଃ ପୁନଃ । ତାନ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗାନ୍ଯ୍ ଅଵଲୁମ୍ପନ୍ତି କ୍ରଵ୍ଯାଦାସ୍ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଶୃଙ୍ଗାର କରାଯାଏ, ସେଇ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ମାଂସ ଖାଇବା ପଶୁମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ମେରୋଶ୍ ଶୃଙ୍ଗତଟୋଲ୍ଲାସିଗଙ୍ଗାଜଲରଯୋପମାଃ । ଦୃଷ୍ଟା ଯସ୍ମିନ୍ ସ୍ତନେ ମୁକ୍ତା ହାରସ୍ଯୋଲ୍ଲାସଶାଲିନଃ
ଯାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ମଣିମାଳାର ଚମକରେ ମୁକ୍ତା ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଓ ଢାଳରେ ଝଲମଲାଉଥିବା ଗଙ୍ଗା ତରଙ୍ଗ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ଶ୍ମଶାନେଷୁ ଦିଗନ୍ତେଷୁ ସ ଏଵ ଲଲନାସ୍ତନଃ । ଶ୍ଵଭିର୍ ଆସ୍ଵାଦ୍ଯତେ କାଲେ ଲଘୁପିଣ୍ଡ ଇଵାନ୍ଧସଃ
ଶ୍ମଶାନ ଓ ଦିଗନ୍ତରେ, ଯେ ଗୋଟିଏ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅଂଶ ଥିଲା, ସେହି ଅଂଶ ସମୟ ପରେ କୁକୁରମାନେ ଖାଇଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଲୋକ ଛୋଟ ଗୋଟିଏ ଗୋଲିକୁ ଖାଇଯାଏ।
ରକ୍ତମାଂସାଦିଦିଗ୍ଧାନି କରଭସ୍ଯ ଯଥା ଵନେ । ତଥୈଵାଙ୍ଗାନି କାମିନ୍ଯାସ୍ ତତ୍ ପ୍ରତ୍ଯ୍ ଅପି ହି କୋ ଗ୍ରହଃ
ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋଟିଏ ବଛାର ଅଂଗ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସରେ ଲପେଟାଯାଇଥାଏ, ସେପରି ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ଅଂଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଟୁଟ ଅଛି; ଏଠାରେ କଣ ଲାଭ ଅଛି?