କ୍ଷଣପ୍ରକାଶତରଲଂ ମିଥ୍ଯାରଚିତଚକ୍ରିକମ୍ । ଅଲାତଚକ୍ରପ୍ରତିମଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହା କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆଲୋକିତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ମିଥ୍ୟା ଭାବନାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି; ଆକାଶରେ ଚକ୍ର ଆକିବା ପରି—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ମୃଦୁସ୍ଫାରତରୋଦାରମ୍ ଅନ୍ତଶ୍ଶୂନ୍ଯଂ କ୍ଷଣକ୍ଷତମ୍ । ଶରଦମ୍ବୁଦସଙ୍କାଶଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହା ବାହାରୁ ମୃଦୁ, ଫୁଲିଥିବା ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭବ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ଖାଲି ଓ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆଘାତ ଲାଗିଯାଏ; ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଆପାତମାତ୍ରରମଣଂ ସଦ୍ଭାଵରହିତାନ୍ତରମ୍ । ଵେଶ୍ଯାସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗମପ୍ରଖ୍ଯଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହି ଯୌବନ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ମନରେ କୌଣସି ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ଏହା ବେଶ୍ୟା ସହ ମିଳନ ପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ—ମୋତେ ଏହି ଯୌବନ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଯେ କେଚନ ଦୁରାରମ୍ଭାସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଦୁଃଖଦାଃ । ତାରୁଣ୍ଯେ ସନ୍ନିଧିଂ ଯାନ୍ତି ମହୋତ୍ପାତା ଇଵ କ୍ଷଯେ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ଏହାମାନେ ଯୌବନରେ ଏମିତି ଏକଠା ହୁଏ, ଯେପରି ଶେଷରେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିପଡ଼େ।
ହାର୍ଦାନ୍ଧକାରକାରିଣ୍ଯା ଭୈରଵାକାରଵାନ୍ ଅପି । ଯୌଵନାଜ୍ଞାନଯାମିନ୍ଯା ବିଭେତି ଭଗଵାନ୍ ଅପି
ଯୌବନର ଅଜ୍ଞାନର ରାତି ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦିଏ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଏହାକୁ ଦେଖି ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଡରନ୍ତି।
ସୁଵିସ୍ମୃତଶୁଭାଚାରଂ ବୁଦ୍ଧିଵୈଧୁର୍ଯଦାଯିନମ୍ । ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅତିତରାମ୍ ଏଷ ଭ୍ରମଂ ଯୌଵନଵିଭ୍ରମଃ
ଏହି ଯୌବନର ଭ୍ରମ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଲ ଆଚରଣକୁ ଭୁଲାଇଦିଏ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆଣିଦିଏ; ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଭ୍ରମର ସୃଷ୍ଟି କରେ।
କାନ୍ତାଵିଯୋଗଜାତେନ ହୃଦି ଦୁର୍ଧର୍ଷଵହ୍ନିନା । ଯୌଵନେ ଦହ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁସ୍ ତରୁର୍ ଦାଵାଗ୍ନିନା ଯଥା
ପ୍ରିୟା ସହ ବିୟୋଗରୁ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଯୌବନରେ ପ୍ରାଣୀ ଦହିଯାଏ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ଗଛ ଜଳିଯାଏ।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣାପି ପ୍ରସନ୍ନାପି ପାଵନ୍ଯ୍ ଅପି ହି ଯୌଵନେ । ମତିଃ କଲୁଷତାମ୍ ଏତି ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ତରଙ୍ଗିଣୀ
ଯୌବନରେ ମନ କିଏଁ ଅତି ବିସ୍ତୃତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନଦୀ ଯେପରି ମଲିନ ହୁଏ, ସେପରି ମନ ମଧ୍ୟ ଦୁଷିତ ହୋଇଯାଏ।
ଶକ୍ଯତେ ଘନକଲ୍ଲୋଲଭୀମା ରୋଧଯିତୁଂ ନଦୀ । ନ ତୁ ତାରୁଣ୍ଯତରଲା ତୃଷ୍ଣାତରଲିତାନ୍ତରା
ଘନ ତରଙ୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର ନଦୀକୁ ଅଟକାଇପାରିବା ଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଯୁବାବୟସର ଅସ୍ଥିର ଆଶା ଓ ଆଗ୍ରହରେ ଅନ୍ତର ଅଶାନ୍ତିକୁ ରୋକିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସା କାନ୍ତା ତୌ ସ୍ତନୌ ପୀନୌ ତେ ଵିଲାସାସ୍ ତଦ୍ ଆନନମ୍ । ତାରୁଣ୍ଯ ଇତି ଚିନ୍ତାଭିର୍ ଯାତି ଜର୍ଜରତାଂ ଜନଃ
ସେଇ ପ୍ରିୟା, ସେ ତାଙ୍କର ଭରିପୁରା ଅଂଶ, ସେଇ ମାଧୁର୍ୟ, ସେଇ ମୁହଁ—ଏପରି ଯୁବାବୟସର ଚିନ୍ତାରେ ମଣିଷ ଦେହରେ ଶିଥିଳତା ଆସିଯାଏ।
ତରତ୍ତରଲତୃଷ୍ଣାର୍ତଂ ଯୁଵାନମ୍ ଇହ ସାଧଵଃ । ପୂଜଯନ୍ତି ନ ତୁଚ୍ଛେହଂ ଜରତ୍ତୃଣଲଵଂ ଯଥା
ଯେଉଁ ଯୁବକ ଆଶା ଓ ଆଗ୍ରହରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଣେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଶୁଖିଲା ଘାସର ଟୁକୁଡ଼ା ପରି ଅମୂଲ୍ୟ।
ନାଶାଯୈଵ ମଦାନ୍ଧସ୍ଯ ଦୋଷମୌକ୍ତିକଧାରିଣଃ । ଅଭିମାନମହେଭସ୍ଯ ନିତ୍ଯାଲାନଂ ହି ଯୌଵନମ୍
ଯୁବାବୟସ ସଦା ଅଭିମାନର ମହାହାତୀକୁ ନଶ୍ୱରତାରେ ଆଣିଦିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍ଟତାର ମୁକୁତ ପିନ୍ଧାଯାଇଛି।
ମନୋଵିପୁଲମୂଲାନାଂ ଦୋଷାଶୀଵିଷଧାରିଣାମ୍ । ରୋଷରୋଦନଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଯୌଵନଂ ନଵକାନନମ୍
ଯୁବାବୟସ ମନର ଗଭୀର ମୂଳ ଥିବା, ଦୁଷ୍ଟତା ନାଗ ଧାରଣ କରୁଥିବା, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖର ଗଛମାନେ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ଅଟାର ଉଦ୍ୟାନ।
ରସକେସରସମ୍ବାଧଂ କୁଵିକଲ୍ପଦଲାକୁଲମ୍ । ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତାଚଞ୍ଚରୀକାଣାଂ ପୁଷ୍କରଂ ଵିଦ୍ଧି ଯୌଵନମ୍
ଯୁବାବୟସକୁ ଆନନ୍ଦର ରସ ରେ ଭରିଥିବା, ଭ୍ରମ ଦଳରେ ଢାକିଯାଇଥିବା, ଦୁଃଚିନ୍ତାର ମଧୁମକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମ ଭାବେ ଜାଣ।
କୃତାକୃତକୁପକ୍ଷାଣାଂ ହୃତ୍ସରସ୍ତୀରଚାରିଣାମ୍ । ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିହଙ୍ଗାନାମ୍ ଆଲଯୋ ନଵଯୌଵନମ୍
ନୂତନ ଯୌବନ ହେଉଛି ହୃଦୟ ହ୍ରଦର କୂଳକୁ ଚାଲିବା, କର୍ମ ଓ ଅକର୍ମ ର ପଖି ହୋଇଥିବା, ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।
ଜଡାନାଂ ଗତସଙ୍ଖ୍ଯାନାଂ କଲ୍ଲୋଲାନାଂ ଵିଲାସିନାମ୍ । ଅନପେକ୍ଷିତମର୍ଯାଦୋ ଵାରିଧିଃ ପୂର୍ଣଯୌଵନମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନ ହେଉଛି ଅସଂଖ୍ୟ ଜଡ ଓ ଖେଳୁଥିବା ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସୀମା ନ ଦେଖିବା, ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର।
ସର୍ଵେଷାଂ ଗୁଣପର୍ଣାନାମ୍ ଅପନେତୁଂ ରଜସ୍ ତତଃ । ଅପନେତୁଂ ସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷୋ ଵିଷମୋ ଯୌଵନାନିଲଃ
ଯୌବନର ଅସମ ଓ ଦକ୍ଷ ପବନ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ପତ୍ରରୁ ରଜ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଦଢ଼ିଅଛି।
ନଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡୁତାଂ ଵକ୍ତ୍ରମ୍ ଆକୁଲାଵକରୋତ୍କଟାଃ । ଆରୋହନ୍ତି ପରାଂ କୋଟିଂ ରୂକ୍ଷା ଯୌଵନପାଂସଵଃ
ଯୌବନର କଠୋର ବାଳୁକା ଉଚ୍ଚତମ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିଯାଏ, ମୁହଁକୁ ହଳଦିଆ କରେ ଓ ଅସ୍ଥିରତା, ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଆଣିଦିଏ।
ଉଦ୍ବୋଧଯତି ଦୋଷାଲୀଂ ନିକୃନ୍ତତି ଗୁଣାଵଲୀମ୍ । ନରାଣାଂ ଯୌଵନୋଲ୍ଲାସୋ ଵିଲାସୋ ଦୁଷ୍କୃତଶ୍ରିଯଃ
ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଯୌବନର ଉତ୍ସାହ ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଗୁଣମାଳାକୁ କାଟିଦିଏ, ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଶୋଭା ହୁଏ।
ଶରୀରପଙ୍କଜରଜଶ୍ ଚଞ୍ଚଲାଂ ମତିଷଟ୍ପଦୀମ୍ । ନିବଧ୍ଯ ମୋହଯତ୍ଯ୍ ଏଷ ନରଂ ଯୌଵନଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଯୌବନର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶରୀରର ପଦ୍ମର ଧୂଳି ସହିତ ମନର ଚଞ୍ଚଳ ମଧୁମକ୍ଷୀକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଏ ଓ ମଣିଷକୁ ମୋହିତ କରେ।
ଶରୀରଷଣ୍ଡକୋଦ୍ଭୂତା ରମ୍ଯା ଯୌଵନଵଲ୍ଲରୀ । ଲଗ୍ନମ୍ ଏଵ ମନୋଭୃଙ୍ଗଂ ମଦଯତ୍ଯ୍ ଉନ୍ନତିଂ ଗତା
ଦେହର ଉପଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଯୌବନର ମନୋହର ଲତା, ଯେଉଁଥିରେ ମନର ଭୃଙ୍ଗା ଲାଗି ରହିଛି, ସେଠାରେ ଯେତେବେଳେ ଏହା ତାର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ, ମନକୁ ମାତାଇ ଦିଏ।
ଶରୀରମରୁତାପୋତ୍ଥାଂ ଯୁଵତାମୃଗତୃଷ୍ଣିକାମ୍ । ମନୋମୃଗାଃ ପ୍ରଧାଵନ୍ତଃ ପତନ୍ତି ଵିଷମାଵଟେ
ଦେହର ତାପରୁ ଉପଜିଥିବା ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ମୃଗମାୟା, ମନର ମୃଗମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗନ୍ତି ଏବଂ ବିପଦ୍ ଗହ୍ବରରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଶରୀରଶର୍ଵରୀଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଚିତ୍ତକେସରିଣସ୍ ସଟା । ଲହରୀ ଜୀଵିତାମ୍ଭୋଧେର୍ ଯୁଵତା ମେ ନ ରୋଚତେ
ଦେହର ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି ଯୌବନର ଆଭା, ମନର ସିଂହର ଗରା, ଜୀବନ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ—ଏହି ଯୁବତୀ ଆଉ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଦିନାନି କତିଚିଦ୍ ଯେଯଂ ଫଲିତା ଦେହଜଙ୍ଗଲେ । ଯୁଵତାଶରଦ୍ ଅସ୍ଯାଂ ହି ନ ସମାଶ୍ଵାସମ୍ ଅର୍ହଥ
ଏହି ଯୌବନ କିଛିଦିନ ଦେହର ଜଙ୍ଗଲରେ ଫୁଲିଉଠେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୌବନର ଶରତ୍କାଳରେ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଝଗିତ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରଯାତ୍ଯ୍ ଏଷ ଶରୀରାଦ୍ ଯୁଵତାଖଗଃ । କ୍ଷଣେନୈଵାଲ୍ପଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ହସ୍ତାଚ୍ ଚିନ୍ତାମଣିର୍ ଯଥା
ଯୌବନର ପକ୍ଷୀ ଦେହରୁ ତୁରନ୍ତ ଉଡ଼ିଯାଏ, ଯେପରି ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟବାନଙ୍କ ହାତରୁ ଚିନ୍ତାମଣି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖସିଯାଏ।
ଯଦା ଯଦା ପରାଂ କୋଟିମ୍ ଅଭ୍ଯାରୋହତି ଯୌଵନମ୍ । ଵଲ୍ଗନ୍ତି ସରସାଃ କାମାସ୍ ତଦା ନାଶାଯ କେଵଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଯୌବନ ତାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେତେବେଳେ ଆକାଂକ୍ଷାମାନେ ବେଶି ଉତ୍ସାହରେ ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଶେଷରେ ବିନାଶକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
ତାଵଦ୍ ଏଵ ଵିଵଲ୍ଗନ୍ତି ରାଗଦ୍ଵେଷପିଶାଚିକାଃ । ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ସମସ୍ତୈଷା ଯାଵଦ୍ ଯୌଵନଯାମିନୀ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବତ୍ବର ରାତି ଚାଲିଥାଏ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଭୂତମାନେ ନୃତ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି; ଏହି ସବୁ ଯୁବତ୍ବ ସେଶ ହେଉଅ ନାହିଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ହୁଏନି।
ନାନାଧିକାରବହୁଲେ ଵରାକେ କ୍ଷଣନାଶିନି । କାରୁଣ୍ଯଂ କୁରୁ ତାରୁଣ୍ଯେ ମ୍ରିଯମାଣେ ସୁତେ ଯଥା
ଏହି ଦୁଃଖଦ ଯୁବତ୍ବ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଆ, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; ମରୁଥିବା ଶିଶୁ ପାଇଁ ଯେପରି ଦୟା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଯୁବତ୍ବ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କରୁଣା ଦେଖା।
ହର୍ଷମ୍ ଆଯାତି ଯୋ ମୋହାତ୍ ପୁରୁଷଃ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗିନା । ଯୌଵନେନ ମହାମୁଗ୍ଧସ୍ ସ ଵୈ ନରମୃଗସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଯିଏ ମୂଢତାରେ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଯୁବତ୍ବରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଏବଂ ଏହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସେ ମଣିଷ ପଶୁ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ମାନମୋହମଦୋନ୍ମତ୍ତଂ ଯୌଵନଂ ଯୋ ଽଭିଲଷ୍ଯତି । ଅଚିରେଣ ସ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ମାନ, ମୋହ ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଯୁବତ୍ବକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେ ମୂଢ଼ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ଅନୁତାପରେ ପଡ଼ିଯାଏ।