ଚିନ୍ତାନାଂ ଲୋଲଵୃତ୍ତୀନାଂ ଲଲନାନାମ୍ ଇଵାଭିତଃ । ଅର୍ପଯତ୍ଯ୍ ଅଵଶଶ୍ ଚେତୋ ଜ୍ଵାଲାନାମ୍ ଆତ୍ମଜଂ ଯଥା
ମନ ଅସହାୟ ହୋଇ ଚଞ୍ଚଳ ଚିନ୍ତାମାନେ ଭିତରେ ଯେପରି ଆଗୁନିକୁ ଶିଶୁକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ନିଜକୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇଦିଏ।
ତେ ତେ ଦୋଷା ଦୁରାରମ୍ଭାସ୍ ତତ୍ର ତଂ ତାଦୃଶାଶଯମ୍ । ତରୁଣଂ ପ୍ରଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି ଦୃଶ୍ଯାସ୍ ତେ ନୈଵ ଯେ ମୁନେ
ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଜୟ ଦୋଷ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରକାର ଯୁବ ମନକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି; ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଉନ୍ତି ସେମାନେ ଏହିପରି କରନ୍ତିନାହିଁ।
ମହାନରକବୀଜେନ ସନ୍ତତଭ୍ରମଦାଯିନା । ଯୌଵନେନ ନ ଯେ ନଷ୍ଟା ନଷ୍ଟା ନାନ୍ଯେନ ତେ ଜନାଃ
ଯୁବାବସ୍ଥା, ଯାହା ବଡ଼ ନରକର ମୂଳ ଏବଂ ଅନ୍ତହୀନ ଭ୍ରମଣର କାରଣ, ତାହା ଯାହାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିନଥାଏ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ।
ନାନାରସମଯୀ ଚିତ୍ରା ଵୃତ୍ତାନ୍ତନିଚଯୋମ୍ଭିତା । ଭୀମା ଯୌଵନଭୂର୍ ଯେନ ତୀର୍ଣା ଧୀରସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଓ ଚିତ୍ର ଘଟନାବଳୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଟକିଯାଇ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଛି, ସେଉଁଠିକି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିମେଷଭାସୁରାକାରମ୍ ଆଲୋଲଘନଗର୍ଜିତମ୍ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରକାଶମ୍ ଅନିଶଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଯୁବାବସ୍ଥା ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକେ, ଚଞ୍ଚଳ ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠେ, ଏହାରେ ମୋର କେବେ ଆନନ୍ଦ ହୁଏନାହିଁ।
ଵିଵିଧାଵର୍ତବହୁଲଂ ପଙ୍କଲଗ୍ନଂ ଜଡାଶଯମ୍ । ତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗୁରଂ ଭୀମଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଯୁବାବସ୍ଥା, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଘୂର୍ଣ୍ଣି, କାଦରେ ଅଟକିଥିବା, ମନ ଅଳସ, ତରଙ୍ଗ ପରି ଭଙ୍ଗୁର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ଏହାରେ ମୋତେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେନାହିଁ।
ସର୍ଵସ୍ଯାଗ୍ରେସରଂ ପୁଂସଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରମନୋହରମ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରପ୍ରଖ୍ଯଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଯୁବାବସ୍ଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମନମୋହନା ହୁଏ, ଏହା ଗାନ୍ଧର୍ବନଗରୀ ପରି ଭାସେ; ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଇଷୁପ୍ରପାତମାତ୍ରଂ ହି ସୁଖଦଂ ଦୁଃଖଭାସୁରମ୍ । ଦାହଦୋଷପ୍ରଦଂ ନିତ୍ଯଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଯୁବାବସ୍ଥା କେବଳ ତୀର ଝରିପଡିବା ଯେତେବେଳି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଳକା ସୁଖ ଦେଉଛି, ଦୁଃଖର ଆଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସଦା ଦାହ ଓ ଦୋଷ ଆଣିଦେଉଛି; ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ମଧୁରଂ ସ୍ଵାଦୁ ତିକ୍ତଂ ଚ ଦୂଷଣଂ ଦୋଷଭୂଷଣମ୍ । ସୁରାକଲ୍ଲୋଲସଦୃଶଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ମିଠା, ରୁଚିକର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ତିତ୍ତ ଓ ଦୋଷରେ ଭରିଥାଏ; ମଦର ଝାଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଅସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯସଙ୍କାଶମ୍ ଅଚିରାଦ୍ ଵିପ୍ରଲମ୍ଭଦମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନାଙ୍ଗନାସଙ୍ଗସମଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହା ମିଥ୍ୟା, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଶୀଘ୍ର ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି ଆଶା; ସ୍ୱପ୍ନରେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ପରି—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
କ୍ଷଣପ୍ରକାଶତରଲଂ ମିଥ୍ଯାରଚିତଚକ୍ରିକମ୍ । ଅଲାତଚକ୍ରପ୍ରତିମଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହା କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆଲୋକିତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ମିଥ୍ୟା ଭାବନାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି; ଆକାଶରେ ଚକ୍ର ଆକିବା ପରି—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ମୃଦୁସ୍ଫାରତରୋଦାରମ୍ ଅନ୍ତଶ୍ଶୂନ୍ଯଂ କ୍ଷଣକ୍ଷତମ୍ । ଶରଦମ୍ବୁଦସଙ୍କାଶଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହା ବାହାରୁ ମୃଦୁ, ଫୁଲିଥିବା ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭବ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ଖାଲି ଓ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆଘାତ ଲାଗିଯାଏ; ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଆପାତମାତ୍ରରମଣଂ ସଦ୍ଭାଵରହିତାନ୍ତରମ୍ । ଵେଶ୍ଯାସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗମପ୍ରଖ୍ଯଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହି ଯୌବନ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ମନରେ କୌଣସି ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ଏହା ବେଶ୍ୟା ସହ ମିଳନ ପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ—ମୋତେ ଏହି ଯୌବନ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଯେ କେଚନ ଦୁରାରମ୍ଭାସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଦୁଃଖଦାଃ । ତାରୁଣ୍ଯେ ସନ୍ନିଧିଂ ଯାନ୍ତି ମହୋତ୍ପାତା ଇଵ କ୍ଷଯେ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ଏହାମାନେ ଯୌବନରେ ଏମିତି ଏକଠା ହୁଏ, ଯେପରି ଶେଷରେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିପଡ଼େ।
ହାର୍ଦାନ୍ଧକାରକାରିଣ୍ଯା ଭୈରଵାକାରଵାନ୍ ଅପି । ଯୌଵନାଜ୍ଞାନଯାମିନ୍ଯା ବିଭେତି ଭଗଵାନ୍ ଅପି
ଯୌବନର ଅଜ୍ଞାନର ରାତି ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦିଏ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଏହାକୁ ଦେଖି ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଡରନ୍ତି।
ସୁଵିସ୍ମୃତଶୁଭାଚାରଂ ବୁଦ୍ଧିଵୈଧୁର୍ଯଦାଯିନମ୍ । ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅତିତରାମ୍ ଏଷ ଭ୍ରମଂ ଯୌଵନଵିଭ୍ରମଃ
ଏହି ଯୌବନର ଭ୍ରମ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଲ ଆଚରଣକୁ ଭୁଲାଇଦିଏ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆଣିଦିଏ; ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଭ୍ରମର ସୃଷ୍ଟି କରେ।
କାନ୍ତାଵିଯୋଗଜାତେନ ହୃଦି ଦୁର୍ଧର୍ଷଵହ୍ନିନା । ଯୌଵନେ ଦହ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁସ୍ ତରୁର୍ ଦାଵାଗ୍ନିନା ଯଥା
ପ୍ରିୟା ସହ ବିୟୋଗରୁ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଯୌବନରେ ପ୍ରାଣୀ ଦହିଯାଏ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ଗଛ ଜଳିଯାଏ।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣାପି ପ୍ରସନ୍ନାପି ପାଵନ୍ଯ୍ ଅପି ହି ଯୌଵନେ । ମତିଃ କଲୁଷତାମ୍ ଏତି ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ତରଙ୍ଗିଣୀ
ଯୌବନରେ ମନ କିଏଁ ଅତି ବିସ୍ତୃତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନଦୀ ଯେପରି ମଲିନ ହୁଏ, ସେପରି ମନ ମଧ୍ୟ ଦୁଷିତ ହୋଇଯାଏ।
ଶକ୍ଯତେ ଘନକଲ୍ଲୋଲଭୀମା ରୋଧଯିତୁଂ ନଦୀ । ନ ତୁ ତାରୁଣ୍ଯତରଲା ତୃଷ୍ଣାତରଲିତାନ୍ତରା
ଘନ ତରଙ୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର ନଦୀକୁ ଅଟକାଇପାରିବା ଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଯୁବାବୟସର ଅସ୍ଥିର ଆଶା ଓ ଆଗ୍ରହରେ ଅନ୍ତର ଅଶାନ୍ତିକୁ ରୋକିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସା କାନ୍ତା ତୌ ସ୍ତନୌ ପୀନୌ ତେ ଵିଲାସାସ୍ ତଦ୍ ଆନନମ୍ । ତାରୁଣ୍ଯ ଇତି ଚିନ୍ତାଭିର୍ ଯାତି ଜର୍ଜରତାଂ ଜନଃ
ସେଇ ପ୍ରିୟା, ସେ ତାଙ୍କର ଭରିପୁରା ଅଂଶ, ସେଇ ମାଧୁର୍ୟ, ସେଇ ମୁହଁ—ଏପରି ଯୁବାବୟସର ଚିନ୍ତାରେ ମଣିଷ ଦେହରେ ଶିଥିଳତା ଆସିଯାଏ।
ତରତ୍ତରଲତୃଷ୍ଣାର୍ତଂ ଯୁଵାନମ୍ ଇହ ସାଧଵଃ । ପୂଜଯନ୍ତି ନ ତୁଚ୍ଛେହଂ ଜରତ୍ତୃଣଲଵଂ ଯଥା
ଯେଉଁ ଯୁବକ ଆଶା ଓ ଆଗ୍ରହରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜଣେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଶୁଖିଲା ଘାସର ଟୁକୁଡ଼ା ପରି ଅମୂଲ୍ୟ।
ନାଶାଯୈଵ ମଦାନ୍ଧସ୍ଯ ଦୋଷମୌକ୍ତିକଧାରିଣଃ । ଅଭିମାନମହେଭସ୍ଯ ନିତ୍ଯାଲାନଂ ହି ଯୌଵନମ୍
ଯୁବାବୟସ ସଦା ଅଭିମାନର ମହାହାତୀକୁ ନଶ୍ୱରତାରେ ଆଣିଦିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍ଟତାର ମୁକୁତ ପିନ୍ଧାଯାଇଛି।
ମନୋଵିପୁଲମୂଲାନାଂ ଦୋଷାଶୀଵିଷଧାରିଣାମ୍ । ରୋଷରୋଦନଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଯୌଵନଂ ନଵକାନନମ୍
ଯୁବାବୟସ ମନର ଗଭୀର ମୂଳ ଥିବା, ଦୁଷ୍ଟତା ନାଗ ଧାରଣ କରୁଥିବା, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖର ଗଛମାନେ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ଅଟାର ଉଦ୍ୟାନ।
ରସକେସରସମ୍ବାଧଂ କୁଵିକଲ୍ପଦଲାକୁଲମ୍ । ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତାଚଞ୍ଚରୀକାଣାଂ ପୁଷ୍କରଂ ଵିଦ୍ଧି ଯୌଵନମ୍
ଯୁବାବୟସକୁ ଆନନ୍ଦର ରସ ରେ ଭରିଥିବା, ଭ୍ରମ ଦଳରେ ଢାକିଯାଇଥିବା, ଦୁଃଚିନ୍ତାର ମଧୁମକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ପଦ୍ମ ଭାବେ ଜାଣ।
କୃତାକୃତକୁପକ୍ଷାଣାଂ ହୃତ୍ସରସ୍ତୀରଚାରିଣାମ୍ । ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିହଙ୍ଗାନାମ୍ ଆଲଯୋ ନଵଯୌଵନମ୍
ନୂତନ ଯୌବନ ହେଉଛି ହୃଦୟ ହ୍ରଦର କୂଳକୁ ଚାଲିବା, କର୍ମ ଓ ଅକର୍ମ ର ପଖି ହୋଇଥିବା, ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ।
ଜଡାନାଂ ଗତସଙ୍ଖ୍ଯାନାଂ କଲ୍ଲୋଲାନାଂ ଵିଲାସିନାମ୍ । ଅନପେକ୍ଷିତମର୍ଯାଦୋ ଵାରିଧିଃ ପୂର୍ଣଯୌଵନମ୍
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନ ହେଉଛି ଅସଂଖ୍ୟ ଜଡ ଓ ଖେଳୁଥିବା ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସୀମା ନ ଦେଖିବା, ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର।
ସର୍ଵେଷାଂ ଗୁଣପର୍ଣାନାମ୍ ଅପନେତୁଂ ରଜସ୍ ତତଃ । ଅପନେତୁଂ ସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷୋ ଵିଷମୋ ଯୌଵନାନିଲଃ
ଯୌବନର ଅସମ ଓ ଦକ୍ଷ ପବନ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ପତ୍ରରୁ ରଜ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଦଢ଼ିଅଛି।
ନଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡୁତାଂ ଵକ୍ତ୍ରମ୍ ଆକୁଲାଵକରୋତ୍କଟାଃ । ଆରୋହନ୍ତି ପରାଂ କୋଟିଂ ରୂକ୍ଷା ଯୌଵନପାଂସଵଃ
ଯୌବନର କଠୋର ବାଳୁକା ଉଚ୍ଚତମ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିଯାଏ, ମୁହଁକୁ ହଳଦିଆ କରେ ଓ ଅସ୍ଥିରତା, ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଆଣିଦିଏ।
ଉଦ୍ବୋଧଯତି ଦୋଷାଲୀଂ ନିକୃନ୍ତତି ଗୁଣାଵଲୀମ୍ । ନରାଣାଂ ଯୌଵନୋଲ୍ଲାସୋ ଵିଲାସୋ ଦୁଷ୍କୃତଶ୍ରିଯଃ
ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଯୌବନର ଉତ୍ସାହ ଦୋଷମାନଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ, ଗୁଣମାଳାକୁ କାଟିଦିଏ, ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଶୋଭା ହୁଏ।
ଶରୀରପଙ୍କଜରଜଶ୍ ଚଞ୍ଚଲାଂ ମତିଷଟ୍ପଦୀମ୍ । ନିବଧ୍ଯ ମୋହଯତ୍ଯ୍ ଏଷ ନରଂ ଯୌଵନଚନ୍ଦ୍ରମାଃ
ଯୌବନର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶରୀରର ପଦ୍ମର ଧୂଳି ସହିତ ମନର ଚଞ୍ଚଳ ମଧୁମକ୍ଷୀକୁ ବାନ୍ଧି ଦିଏ ଓ ମଣିଷକୁ ମୋହିତ କରେ।