ଆଵର୍ଜଯନ୍ ଵିପ୍ରଗଣାନ୍ ପରିଶୃଣ୍ଵନ୍ ପ୍ରଜାଶିଷଃ । ଆଲୋକଯନ୍ ଦିଗନ୍ତାଂଶ୍ ଚ ପରିଚକ୍ରାମ ଜଙ୍ଗଲେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଡାକିଲେ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ, ଦିଗନ୍ତକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଥାରଭ୍ଯ ସ୍ଵକାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ କ୍ରମାତ୍ କୋସଲମଣ୍ଡଲାତ୍ । ସ୍ନାନଦାନତପୋଧ୍ଯାନପୂର୍ଵକଂ ସ ଦଦର୍ଶ ହ
ତାପରେ ସେ ନିଜ କୋଶଳ ଅଞ୍ଚଳରୁ କ୍ରମେ ଆଗେଇ, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ଦେଖିଲେ।
ନଦୀସ୍ ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଵନାନ୍ଯ୍ ଆଯତନାନି ଚ । ଜଙ୍ଗଲାନି ଵନାନ୍ତେଷୁ ତଟାନ୍ଯ୍ ଅବ୍ଧିମହୀଭୃତାମ୍
ନଦୀ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ, ମନ୍ଦିର, ଜଙ୍ଗଲ ଛଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାହାଡ଼ର କୂଳ ଦେଖିଲେ।
ମନ୍ଦାକିନୀମ୍ ଇନ୍ଦୁନିଭାଂ କାଲିନ୍ଦୀଂ ଚୋତ୍ପଲାମଲାମ୍ । ସରସ୍ଵତୀଂ ଶତଦ୍ରୁଂ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାମ୍ ଇରାଵତୀମ୍
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମାନ୍ଦାକିନୀ, କମଳପରି ପବିତ୍ର କାଳିନ୍ଦୀ, ସରସ୍ବତୀ, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଓ ଇରାବତୀ ନଦୀ ଦେଖିଲେ।
ଵେଣାଂ ଚ କୃଷ୍ଣଵେଣାଂ ଚ ନିର୍ଵିନ୍ଧ୍ଯାଂ ସରଯୂଂ ତଥା । ଚର୍ମଣ୍ଵତୀଂ ଵିତସ୍ତାଂ ଚ ଵିପାଶାଂ ବାହୁଦାମ୍ ଅପି
ସେ ବେଣା, କୃଷ୍ଣବେଣା, ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା, ସରୟୂ, ଚର୍ମଣ୍ୱତୀ, ବିତସ୍ତା, ବିପାଶା ଓ ବାହୁଦା ନଦୀକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପ୍ରଯାଗଂ ନୈମିଷଂ ଚୈଵ ଧର୍ମାରଣ୍ଯଂ ଗଯାଂ ତଥା । ଵାରାଣସୀଂ ଶ୍ରୀଗିରିଂ ଚ କେଦାରଂ ପୁଷ୍କରଂ ତଥା
ସେ ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟ, ଗୟା, ବାରାଣସୀ, ଶ୍ରୀଗିରି, କେଦାର ଓ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ମାନସଂ ଚ କ୍ରମସରସ୍ ତଥୈଵୋତ୍ତରମାନସମ୍ । ଵଡଵାଂ ମଡଵାଂ ଚୈଵ ତୀର୍ଥଵୃନ୍ଦଂ ସସୋଦରମ୍
ସେ ମାନସ, କ୍ରମସରସ, ଉତ୍ତରମାନସ, ବଡ଼ବା, ମଡ଼ବା ଓ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସହିତ ତାହାର ଗଭୀର ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥଂ ମହାତୀର୍ଥମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସରସ୍ ତଥା । ସରାଂସି ସରସୀଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ଵାପୀହ୍ରଦାଵଲୀମ୍
ସେ ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ, ମହାତୀର୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବର, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସରୋବର, ଝିଲିକା ଓ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ସ୍ଵାମିନଂ କାର୍ତ୍ତିକେଯଂ ଚ ସାଲିଗ୍ରାମହରିଂ ତଥା । ସ୍ଥାନାନି ଚ ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟିଂ ହରସ୍ଯ ଗିରିଜାପତେଃ
ସେ ସ୍ୱାମୀନଙ୍କ ମନ୍ଦିର, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ, ସାଲିଗ୍ରାମରେ ହରିଙ୍କୁ ଏବଂ ଗିରିଜାପତି ହରଙ୍କ ଚଉଷଠି ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀକୁ ଦେଖିଲେ।
ନାନାଶ୍ଚର୍ଯଵିଚିତ୍ରାଣି ଚତୁରବ୍ଧିତଟାନି ଚ । ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରକୁଞ୍ଜାଂଶ୍ ଚ କୁଲଶୈଲସ୍ଥଲାନି ଚ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥାନ, ଚାରି ସମୁଦ୍ରର କୂଳ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଓ କୁଞ୍ଜ, ଏବଂ ପୌରୁଷ ପାହାଡ଼ର ମାଟିକୁ ଦେଖିଲେ।
ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ଚ ମହତାଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀଣାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ପାଵନାନ୍ ଆଶ୍ରମାଞ୍ ଶୁଭାନ୍
ସେ ମହାନ ରାଜାଋଷି, ବ୍ରହ୍ମଋଷି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଭୂଯୋ ଭୂଯସ୍ ସ ବଭ୍ରାମ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ସହ ମାନଦଃ । ଚତୁର୍ଷ୍ଵ୍ ଅପି ଦିଗନ୍ତେଷୁ ସର୍ଵାନ୍ ଏଵ ମହୀତଟାନ୍
ମାନ୍ୟଜନ ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ପୁନିପୁନି ଚାରି ଦିଗର ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ସୀମାନ୍ତକୁ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଅମରକିନ୍ନରମାନଵମାନିତସ୍ ସମଵଲୋକ୍ଯ ମହୀମ୍ ଅଖିଲାମ୍ ଇମାମ୍ । ଉପଯଯୌ ସ୍ଵଗୃହଂ ରଘୁନନ୍ଦନୋ ଵିହୃତଦିକ୍ ଶିଵଲୋକମ୍ ଇଵେଶ୍ଵରଃ
ଅମର, କିନ୍ନର ଓ ମାନବମାନ୍ୟ ହୋଇ, ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଯେପରି ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପରେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଲାଜପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲିଵ୍ରାତୈର୍ ଵିକୀର୍ଣଃ ପୌରଵାସିଭିଃ । ସ ଵିଵେଶ ଗୃହଂ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଜଯନ୍ତୋ ଵିଷ୍ଟପଂ ଯଥା
ସହରବାସୀମାନେ ଲାଜା ଓ ପୁଷ୍ପର ମୁଠି ଛିଁଟି ଅଭିନନ୍ଦନ କରିଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜୟନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି କେହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ପ୍ରଣନାମାଥ ପିତରଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ମାତୃବାନ୍ଧଵାନ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଗୁରୁଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ ଚ ରାଘଵଃ ପ୍ରଥମାଗତଃ
ତାପରେ, ପ୍ରଥମେ ଆସିଥିବା ରାଘବ ନିଜ ବାପା, ବସିଷ୍ଠ, ମାଆ, ବାନ୍ଧବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଓ ଗୁରୁ-ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ସୁହୃଦ୍ଭିର୍ ମାତୃଭିଶ୍ ଚୈଵ ପିତ୍ରା ଦ୍ଵିଜଗଣେନ ଚ । ମୁହୁରାଲିଙ୍ଗନାଚାରୈ ରାଘଵୋ ନ ମମୌ ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ବନ୍ଧୁ, ମାଆମାନେ, ବାପା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁନିପୁନି ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିବାରେ ରାଘବଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ନେହ ଭଲପାଇବାରେ କେବେ ଅକ୍ଲାନ୍ତି ଲାଗିଲା ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ ଦୃଢୈର୍ ଦାଶରଥୌ ପ୍ରିଯପ୍ରକଥନୈର୍ ମିଥଃ । ଜୁଘୂର୍ଣୁର୍ ମଧୁରୈର୍ ଆଶା ମୃଦୁଵଂଶସ୍ଵନୈର୍ ଇଵ
ସେଠାରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଏକାପରେକ ଦୃଢ଼ ଓ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହି, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଚାରିଓ ଦିଗକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଲେ, ଯେପରି ମୃଦୁ ବାଂଶୀର ସ୍ୱର ଶୁଣାଯାଏ।
ବହୂନ୍ଯ୍ ଆସ ଦିନାନ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ରାମାଗମନମ୍ ଉତ୍ସଵଃ । ମହାନନ୍ଦେ ଜନାନ୍ ମୁଞ୍ଚନ୍ କେଲିକୋଲାହଲାକୁଲଃ
ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ଆଗମନ ଉତ୍ସବ ଅନେକ ଦିନ ଚାଲିଲା, ଲୋକମାନେ ମହା ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ଖେଳ ଓ ଉଲ୍ଲାସର କୋଳାହଳରେ ସମସ୍ତେ ମଗ୍ନ ହେଲେ।
ଉଵାସ ସ ସୁଖଂ ଗେହେ ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ରାଘଵଃ । ଵର୍ଣଯନ୍ ଵିଵିଧାଚାରାନ୍ ଦେଶାଚାରାନ୍ ଇତସ୍ ତତଃ
ତାପରେ ରାଘବ ଘରେ ଖୁସିରେ ବସିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଆଚାର ଓ ଚଳନା ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ପ୍ରାତର୍ ଉତ୍ଥାଯ ରାମୋ ଽସୌ କୃତ୍ଵା ସନ୍ଧ୍ଯାଂ ଯଥାଵିଧି । ସଭାସଂସ୍ଥଂ ଦଦର୍ଶେନ୍ଦ୍ରସମଂ ସ୍ଵପିତରଂ ତଦା
ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ରାମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଧି, ସଭାରେ ବସିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କଥାଭିସ୍ ସୁଵିଚିତ୍ରାଭିସ୍ ସ ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିସ୍ ସହ । ସ୍ଥିତ୍ଵା ଦିନଚତୁର୍ଭାଗଂ ଜ୍ଞାନଗର୍ଭାଭିର୍ ଆଦୃତଃ
ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ରାମ ଦିନର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମୟ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି ଆଦର ସହିତ କାଟିଲେ।
ଜଗାମ ପିତ୍ରନୁଜ୍ଞାତୋ ମହତ୍ଯା ସେନଯାଵୃତଃ । ଵରାହମହିଷାକୀର୍ଣଂ ଵନମ୍ ଆଖେଟକେଚ୍ଛଯା
ପିତାଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ବଡ଼ ସେନା ସହ ରାମ ବନକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ବନ୍ଦର ଓ ମହିଷ ଭରିଥିଲା, ଶିକାର କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
ତତ ଆଗତ୍ଯ ସଦନେ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନାଦିକଂ କ୍ରମାତ୍ । ସମିତ୍ରବାନ୍ଧଵୋ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ନିନାଯ ସସୁହୃନ୍ ନିଶାମ୍
ତାପରେ ଘରକୁ ଫେରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାମ କରି, ବନ୍ଧୁ ବାନ୍ଧବ ସହ ଖାଇ, ସୁହୃଦମାନେ ସହ ରାତି କାଟିଲେ।
ଏଵମ୍ପ୍ରାଯଦିନାଚାରୋ ଭ୍ରାତୃଭ୍ଯାଂ ସହ ରାଘଵଃ । ଆଗତ୍ଯ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାସ୍ ସମୁଵାସ ପିତୁର୍ ଗୃହେ
ଏଭଳି ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ଭାଇମାନେ ସହ ରାଘବ ଅନୁସରିଲେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରୁ ଫେରି ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ।
ନୃପତିସଂଵ୍ଯଵହାରମନୋଜ୍ଞଯା ସୁଜନଚେତସି ଚନ୍ଦ୍ରିକଯା ତଥା । ପରିନିନାଯ ଦିନାନି ସ ଚେଷ୍ଟଯା ଶ୍ରୁତସୁଧାରସପେଶଲଯାନଘଃ
ସେ, ଦୋଷରହିତ ଥିବା, ନିଜ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ଶିକ୍ଷାର ମଧୁର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପରି ଆନନ୍ଦିତ କରି, ଏଭଳି ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ କଟାଇଲେ।
ଅଥୋନଷୋଡଶେ ଵର୍ଷେ ଵର୍ତମାନେ ରଘୂଦ୍ଵହେ । ରାମାନୁଯାଯିନି ତଥା ଶତ୍ରୁଘ୍ନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଽପି ଚ
ତାପରେ, ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ତାଙ୍କର ଷୋଳଉ ବର୍ଷ ପୂରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ରାମ, ଶତୃଘ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ସହ ଥିଲେ।
ଭରତେ ସଂସ୍ଥିତେ ନିତ୍ଯଂ ମାତାମହଗୃହେ ସୁଖମ୍ । ପାଲଯତ୍ଯ୍ ଅଵନିଂ ରାଜ୍ଞି ଯଥାଵଦ୍ ଅଖିଲାମ୍ ଇମାମ୍
ଭରତ ସଦା ମାମାଘରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ଠିକ ଭଳି ଏ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ଜନ୍ଯତ୍ରାର୍ଥଂ ଚ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ । କୃତମନ୍ତ୍ରେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞେ ତଜ୍ଜ୍ଞେ ଦଶରଥେ ନୃପେ
ପୁଅମାନେ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଦଶରଥ ରାଜା, ଯିଏ ନୀତିରେ ଦକ୍ଷ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ କାମରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ।
କୃତାଯାଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାଂ ରାମୋ ନିଜଗୃହସ୍ଥିତଃ । ଜଗାମାନୁଦିନଂ କାର୍ଶ୍ଯଂ ଶରଦୀଵାମଲଂ ସରଃ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ରାମ ନିଜ ଘରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ସେ ଦେହରେ କ୍ଷୀଣତା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ପରିସ୍ଫୁଟ ହ୍ରଦ ପାଣି ଦେଖାଯାଏ।
କ୍ରମାଦ୍ ଅସ୍ଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ପାଣ୍ଡୁତାଂ ମୁଖମ୍ ଆଦଧେ । ପାକଫୁଲ୍ଲଦଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ ସାଲିମାଲମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଜମ୍
କ୍ରମେ କ୍ରମେ ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମୁହଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଣ୍ଡୁର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଯେପରି ପାକି ଫୁଲିଥିବା ଧଳା ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ହେଉଛି।