ଵିଦ୍ଯାଗୃହଗତୋ ବାଲଃ ପରାମ୍ ଏତି କଦର୍ଥନାମ୍ । ଆଲାନ ଇଵ ନାଗେନ୍ଦ୍ରୋ ଵିଷଵୈଷମ୍ଯଭୀଷଣାମ୍
ଯେତେବେଳେ ଛୁଆ ପଢ଼ାଶାଳାକୁ ଯାଏ, ସେ ଅତି କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ସାପ ଦୂର୍ବଳ ଓ ବିଷର ଭୟରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥାଏ।
ନାନାମନୋରଥମଯୀ ମିଥ୍ଯାକଲ୍ପିତକଲ୍ପନା । ଦୁଃଖାଯାତ୍ଯନ୍ତଦୀର୍ଘାଯ ବାଲତା ପେଲଵାଶଯା
ଛୁଆବେଳି ଦୁର୍ବଳ ହୃଦୟ ଓ ଅନେକ ଭ୍ରମ ଓ ମିଥ୍ୟା ଇଚ୍ଛାରେ ଭରିଆ, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଦିଏ।
ସମ୍ଭୃଷ୍ଟଂ ତୁହିନଂ ଭୋକ୍ତୁମ୍ ଇନ୍ଦୁମ୍ ଆଦାତୁମ୍ ଅମ୍ବରାତ୍ । ଵାଞ୍ଛ୍ଯତେ ଯେନ ମୌର୍ଖ୍ଯେଣ ତତ୍ ସୁଖାଯ କଥଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମୂର୍ଖତାରେ କେହି ରନ୍ଧା ହିମ ଖାଇବା କିମ୍ବା ଆକାଶରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେ, ସେଥିରେ କିପରି ସୁଖ ମିଳିପାରିବ?
ଅନ୍ତଶ୍ଚିତେର୍ ଅଶକ୍ତସ୍ଯ ଶୀତାତପନିଵାରଣେ । କୋ ଵିଶେଷୋ ମହାବୁଦ୍ଧେ ବାଲସ୍ଯୋର୍ଵୀରୁହସ୍ଯ ଚ
ଯାହାର ମନ ତାପ ଓ ଶୀତକୁ ରୋକିପାରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ସେଠାରେ ଛୁଆ, ଗଛ କିମ୍ବା ଉଦ୍ଭିଦ ମଧ୍ୟରେ କଣ ତଫାତ ଅଛି?
ଉଡ୍ଡୀନମ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛନ୍ତି ପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ କ୍ଷୁତ୍ପରାଯଣାଃ । ଭଯାହାରପରା ନିତ୍ଯଂ ବାଲା ଵିହଗଧର୍ମିଣଃ
ପିଲାମାନେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପରି ଦୁଇଟି ପଖା ଦ୍ୱାରା ଉଡିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଭୋକରେ ହେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଭୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ସଦା ଚିନ୍ତିତ ରହନ୍ତି।
ଶୈଶଵେ ଗୁରୁତୋ ଭୀତିର୍ ମାତୃତଃ ପିତୃତସ୍ ତଥା । ଜନତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠବାଲାଚ୍ ଚ ଶୈଶଵଂ ଭଯମନ୍ଦିରମ୍
ଶିଶୁବୟସରେ ଶିକ୍ଷକ, ମାଆ, ବାପା, ଲୋକମାନେ ଓ ବଡ଼ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଲାଗେ; ଶିଶୁବୟସ ସତ୍ୟରେ ଭୟର ଘର।
ସକଲଦୋଷଦଶାଵିହତାଶଯଂ ଶରଣମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵିଵେକଵିଲାସିନଃ । ଇହ ନ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଏଵ ମହାମୁନେ ଭଵତି ବାଲ୍ଯମ୍ ଅଲଂ ପରିତୁଷ୍ଟିଦମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ଏବଂ ଅବିବେକରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ହେ ମହାମୁନି, ଏଠାରେ କାହା ପାଇଁ ଶିଶୁବୟସ କେବେ ସଠିକ୍ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।
ବାଲ୍ଯାନର୍ଥମ୍ ଅଥ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁମାନ୍ ଅଭିହତାଶଯଃ । ଆରୋହତି ନିପାତାଯ ଯୌଵନଶ୍ଵଭ୍ରସମ୍ଭ୍ରମମ୍
ତାପରେ ଶିଶୁବୟସର ଅସୁଖ ଛାଡ଼ି, ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଲୋକ ଯୁବବୟସର ଅସ୍ଥିର ମେଘକୁ ଆରୋହଣ କରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ।
ତତ୍ରାନନ୍ତଵିଲାସସ୍ଯ ଲୋଲସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ଯ ଚେତସଃ । ଵୃତ୍ତୀର୍ ଅନୁସରନ୍ ଯାତି ଦୁଃଖାଦ୍ ଦୁଃଖତରଂ ଜଡଃ
ସେଠାରେ ନିଜ ମନର ଅନେକ ଚଞ୍ଚଳ ଚେଷ୍ଟାକୁ ଅନୁସରି, ମୂଢ଼ ଲୋକ ଦୁଃଖରୁ ଆଉ ବଡ଼ ଦୁଃଖକୁ ଯାଏ।
ସ୍ଵଚିତ୍ତବିଲସଂସ୍ଥେନ ନାନାସମ୍ଭ୍ରମକାରିଣା । ବଲାତ୍ କାମପିଶାଚେନ ଵିଵଶଃ ପରିଭୂଯତେ
ନିଜ ମନର ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା ଏବଂ ଅନେକ ବିକଳତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା କାମ ରୂପୀ ପିଶାଚ ଦ୍ୱାରା ବଳବାନ ଭାବେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ, ସେ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼େ।
ଚିନ୍ତାନାଂ ଲୋଲଵୃତ୍ତୀନାଂ ଲଲନାନାମ୍ ଇଵାଭିତଃ । ଅର୍ପଯତ୍ଯ୍ ଅଵଶଶ୍ ଚେତୋ ଜ୍ଵାଲାନାମ୍ ଆତ୍ମଜଂ ଯଥା
ମନ ଅସହାୟ ହୋଇ ଚଞ୍ଚଳ ଚିନ୍ତାମାନେ ଭିତରେ ଯେପରି ଆଗୁନିକୁ ଶିଶୁକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ନିଜକୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇଦିଏ।
ତେ ତେ ଦୋଷା ଦୁରାରମ୍ଭାସ୍ ତତ୍ର ତଂ ତାଦୃଶାଶଯମ୍ । ତରୁଣଂ ପ୍ରଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି ଦୃଶ୍ଯାସ୍ ତେ ନୈଵ ଯେ ମୁନେ
ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ଜୟ ଦୋଷ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରକାର ଯୁବ ମନକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି; ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଉନ୍ତି ସେମାନେ ଏହିପରି କରନ୍ତିନାହିଁ।
ମହାନରକବୀଜେନ ସନ୍ତତଭ୍ରମଦାଯିନା । ଯୌଵନେନ ନ ଯେ ନଷ୍ଟା ନଷ୍ଟା ନାନ୍ଯେନ ତେ ଜନାଃ
ଯୁବାବସ୍ଥା, ଯାହା ବଡ଼ ନରକର ମୂଳ ଏବଂ ଅନ୍ତହୀନ ଭ୍ରମଣର କାରଣ, ତାହା ଯାହାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିନଥାଏ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ।
ନାନାରସମଯୀ ଚିତ୍ରା ଵୃତ୍ତାନ୍ତନିଚଯୋମ୍ଭିତା । ଭୀମା ଯୌଵନଭୂର୍ ଯେନ ତୀର୍ଣା ଧୀରସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଓ ଚିତ୍ର ଘଟନାବଳୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଟକିଯାଇ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଛି, ସେଉଁଠିକି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିମେଷଭାସୁରାକାରମ୍ ଆଲୋଲଘନଗର୍ଜିତମ୍ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରକାଶମ୍ ଅନିଶଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଯୁବାବସ୍ଥା ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକେ, ଚଞ୍ଚଳ ମେଘର ଗର୍ଜନରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠେ, ଏହାରେ ମୋର କେବେ ଆନନ୍ଦ ହୁଏନାହିଁ।
ଵିଵିଧାଵର୍ତବହୁଲଂ ପଙ୍କଲଗ୍ନଂ ଜଡାଶଯମ୍ । ତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗୁରଂ ଭୀମଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଯୁବାବସ୍ଥା, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଘୂର୍ଣ୍ଣି, କାଦରେ ଅଟକିଥିବା, ମନ ଅଳସ, ତରଙ୍ଗ ପରି ଭଙ୍ଗୁର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ଏହାରେ ମୋତେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେନାହିଁ।
ସର୍ଵସ୍ଯାଗ୍ରେସରଂ ପୁଂସଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରମନୋହରମ୍ । ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରପ୍ରଖ୍ଯଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଯୁବାବସ୍ଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମନମୋହନା ହୁଏ, ଏହା ଗାନ୍ଧର୍ବନଗରୀ ପରି ଭାସେ; ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଇଷୁପ୍ରପାତମାତ୍ରଂ ହି ସୁଖଦଂ ଦୁଃଖଭାସୁରମ୍ । ଦାହଦୋଷପ୍ରଦଂ ନିତ୍ଯଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଯୁବାବସ୍ଥା କେବଳ ତୀର ଝରିପଡିବା ଯେତେବେଳି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଳକା ସୁଖ ଦେଉଛି, ଦୁଃଖର ଆଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସଦା ଦାହ ଓ ଦୋଷ ଆଣିଦେଉଛି; ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ମଧୁରଂ ସ୍ଵାଦୁ ତିକ୍ତଂ ଚ ଦୂଷଣଂ ଦୋଷଭୂଷଣମ୍ । ସୁରାକଲ୍ଲୋଲସଦୃଶଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ମିଠା, ରୁଚିକର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ତିତ୍ତ ଓ ଦୋଷରେ ଭରିଥାଏ; ମଦର ଝାଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଅସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯସଙ୍କାଶମ୍ ଅଚିରାଦ୍ ଵିପ୍ରଲମ୍ଭଦମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନାଙ୍ଗନାସଙ୍ଗସମଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହା ମିଥ୍ୟା, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଶୀଘ୍ର ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି ଆଶା; ସ୍ୱପ୍ନରେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ପରି—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
କ୍ଷଣପ୍ରକାଶତରଲଂ ମିଥ୍ଯାରଚିତଚକ୍ରିକମ୍ । ଅଲାତଚକ୍ରପ୍ରତିମଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହା କେବଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆଲୋକିତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ମିଥ୍ୟା ଭାବନାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି; ଆକାଶରେ ଚକ୍ର ଆକିବା ପରି—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ମୃଦୁସ୍ଫାରତରୋଦାରମ୍ ଅନ୍ତଶ୍ଶୂନ୍ଯଂ କ୍ଷଣକ୍ଷତମ୍ । ଶରଦମ୍ବୁଦସଙ୍କାଶଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହା ବାହାରୁ ମୃଦୁ, ଫୁଲିଥିବା ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭବ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ଖାଲି ଓ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆଘାତ ଲାଗିଯାଏ; ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି—ଏମିତି ଯୁବାବସ୍ଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଆପାତମାତ୍ରରମଣଂ ସଦ୍ଭାଵରହିତାନ୍ତରମ୍ । ଵେଶ୍ଯାସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗମପ୍ରଖ୍ଯଂ ଯୌଵନଂ ମେ ନ ରୋଚତେ
ଏହି ଯୌବନ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ମନରେ କୌଣସି ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ଏହା ବେଶ୍ୟା ସହ ମିଳନ ପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ—ମୋତେ ଏହି ଯୌବନ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ଯେ କେଚନ ଦୁରାରମ୍ଭାସ୍ ତେ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଦୁଃଖଦାଃ । ତାରୁଣ୍ଯେ ସନ୍ନିଧିଂ ଯାନ୍ତି ମହୋତ୍ପାତା ଇଵ କ୍ଷଯେ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ଏହାମାନେ ଯୌବନରେ ଏମିତି ଏକଠା ହୁଏ, ଯେପରି ଶେଷରେ ବଡ଼ ବିପଦ ଆସିପଡ଼େ।
ହାର୍ଦାନ୍ଧକାରକାରିଣ୍ଯା ଭୈରଵାକାରଵାନ୍ ଅପି । ଯୌଵନାଜ୍ଞାନଯାମିନ୍ଯା ବିଭେତି ଭଗଵାନ୍ ଅପି
ଯୌବନର ଅଜ୍ଞାନର ରାତି ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦିଏ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଏହାକୁ ଦେଖି ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଡରନ୍ତି।
ସୁଵିସ୍ମୃତଶୁଭାଚାରଂ ବୁଦ୍ଧିଵୈଧୁର୍ଯଦାଯିନମ୍ । ଦଦାତ୍ଯ୍ ଅତିତରାମ୍ ଏଷ ଭ୍ରମଂ ଯୌଵନଵିଭ୍ରମଃ
ଏହି ଯୌବନର ଭ୍ରମ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଲ ଆଚରଣକୁ ଭୁଲାଇଦିଏ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅସ୍ଥିରତା ଆଣିଦିଏ; ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଭ୍ରମର ସୃଷ୍ଟି କରେ।
କାନ୍ତାଵିଯୋଗଜାତେନ ହୃଦି ଦୁର୍ଧର୍ଷଵହ୍ନିନା । ଯୌଵନେ ଦହ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁସ୍ ତରୁର୍ ଦାଵାଗ୍ନିନା ଯଥା
ପ୍ରିୟା ସହ ବିୟୋଗରୁ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିରେ ଯୌବନରେ ପ୍ରାଣୀ ଦହିଯାଏ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ଗଛ ଜଳିଯାଏ।
ଵିସ୍ତୀର୍ଣାପି ପ୍ରସନ୍ନାପି ପାଵନ୍ଯ୍ ଅପି ହି ଯୌଵନେ । ମତିଃ କଲୁଷତାମ୍ ଏତି ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ତରଙ୍ଗିଣୀ
ଯୌବନରେ ମନ କିଏଁ ଅତି ବିସ୍ତୃତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ନଦୀ ଯେପରି ମଲିନ ହୁଏ, ସେପରି ମନ ମଧ୍ୟ ଦୁଷିତ ହୋଇଯାଏ।
ଶକ୍ଯତେ ଘନକଲ୍ଲୋଲଭୀମା ରୋଧଯିତୁଂ ନଦୀ । ନ ତୁ ତାରୁଣ୍ଯତରଲା ତୃଷ୍ଣାତରଲିତାନ୍ତରା
ଘନ ତରଙ୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର ନଦୀକୁ ଅଟକାଇପାରିବା ଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଯୁବାବୟସର ଅସ୍ଥିର ଆଶା ଓ ଆଗ୍ରହରେ ଅନ୍ତର ଅଶାନ୍ତିକୁ ରୋକିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସା କାନ୍ତା ତୌ ସ୍ତନୌ ପୀନୌ ତେ ଵିଲାସାସ୍ ତଦ୍ ଆନନମ୍ । ତାରୁଣ୍ଯ ଇତି ଚିନ୍ତାଭିର୍ ଯାତି ଜର୍ଜରତାଂ ଜନଃ
ସେଇ ପ୍ରିୟା, ସେ ତାଙ୍କର ଭରିପୁରା ଅଂଶ, ସେଇ ମାଧୁର୍ୟ, ସେଇ ମୁହଁ—ଏପରି ଯୁବାବୟସର ଚିନ୍ତାରେ ମଣିଷ ଦେହରେ ଶିଥିଳତା ଆସିଯାଏ।