ଚିତା ସ୍ଵ ଏଵ ଭାଵୋ ଽସୌ ଶୁଦ୍ଧଯୈଵଂ ଦ୍ଵଯୀକୃତଃ । ଅତସ୍ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ ସୈଵ ଦ୍ଵୈତଂ ଲବ୍ଧାଂଶମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଚେତନାର ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ସୁଦ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ଚେତନା ଅଟୁଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଅଂଶ ନେଇ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଛି।
ସ୍ଵମ୍ ଏଵାନ୍ଯତଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିତିର୍ ଦୃଶ୍ଯତଯା ଵପୁଃ । ନିର୍ଭାଗାପ୍ଯ୍ ଏକଭାଗାଭଂ ଭ୍ରମତୀଵ ଭ୍ରମାତୁରା
ଚେତନା ନିଜକୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବରେ ଦେଖି, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆକାର ଧାରଣ କରେ। ଏହା ଅଖଣ୍ଡ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଅଂଶ ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଚଳିତି ରହେ।
ନ ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଅସ୍ତି ଭ୍ରମଭାଙ୍ ନୈଵେତୀହ ହି ନିଶ୍ଚଯଃ । ପରିପୂର୍ଣାର୍ଣଵପ୍ରଖ୍ଯା ଚିତୀତ୍ଥଂ ସଂସ୍ଥିତା ଚିତିଃ
ଏଠାରେ କୌଣସି ଭ୍ରମ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଭ୍ରମର କୌଣସି ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ଏହି ନିଶ୍ଚୟ। ଚେତନା ଏଭଳି ଭାବରେ, ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ପରି, ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।
ସର୍ଵତ୍ଵାଜ୍ ଜାଡ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯାଂ ଚିତି ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵେତ୍ସି ତତ୍ । ଚିଦ୍ଭାଗୋ ଽତ୍ରାଵବୋଧାଂଶସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହନ୍ତାଜଡତୋଦଯଃ
ଏହି ଚେତନାରେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତି ଥିବାରୁ ଅଜ୍ଞାନତା ଥାଉ, ଏବଂ ତୁମେ ଏହାର ମନ ହେବାର ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣ। ଏଠାରେ ଚେତନାର ଅଂଶ ହେଉଛି ଜାଗୃତି, ଆଉ ଅଜ୍ଞାନତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ 'ମୁଁ' ଭାବନାରୁ।
ଅହନ୍ତ୍ଵାଦି ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଊର୍ମ୍ଯାଦୀଵ ପୃଥକ୍ ତୋଯେ ସଂଵିତ୍ସାରଂ ହି ତଦ୍ ଯତଃ
ପରମ ସତ୍ୟରେ 'ମୁଁ' ଭାବନା ଓ ଏହା ସହିତ ଯାହାକିଛି, ସେଥିରେ ଏକ ତୁଣ୍ଡ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳରୁ ଅଲଗା, ସେପରି ଏହା ହେଉଛି ଚେତନାର ବିସ୍ତାର।
ଅହମ୍ପ୍ରତ୍ଯଯସନ୍ଦୃଶ୍ଯଂ ଚେତ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧି ସମୁତ୍ଥିତମ୍ । ମୃଗତୃଷ୍ଣାସ୍ଵ୍ ଇଵାତସ୍ ତନ୍ ନୂନଂ ଵିଦ୍ଯତ ଏଵ ନୋ
'ମୁଁ' ଭାବନା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣ। ଯେପରି ମୃଗମରୀଚିକାରେ ଜଳ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏଠି ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଅଛି କି ନାହିଁ, କହିପାରିବା ଯାଏ।
ଅହନ୍ତାପଦମାତ୍ରାତ୍ମପଦଂ ଵିଦ୍ଧି ନିରାମଯମ୍ । ଵିଦଂ ଵିଦୁର୍ ଅହନ୍ତାଦି ଶୈତ୍ଯମ୍ ଏଵ ଯଥା ହିମମ୍
'ମୁଁ' ଭାବନାର ଅବସ୍ଥାକୁ କେବଳ ନିର୍ଦୋଷ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣ। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣନ୍ତି, 'ମୁଁ' ଭାବନା ଓ ଏହା ସହିତ ଯାହାକିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ହିମର ଶୀତଳତା ପରି।
ଚିତୈଵ ଚେତ୍ଯତେ ଜାଡ୍ଯଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵମରଣୋପମମ୍ । ସର୍ଵାତ୍ମତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଵଶକ୍ତୀଃ କୁର୍ଵତୀ ନୈତି ସାମ୍ଯତାମ୍
ଚେତନା ସ୍ବପ୍ନରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଅଚେତନ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ହେବା ସହିତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ସହିତ ସମାନ ହୁଏନାହିଁ।
ମନଃ ପଦାର୍ଥାଦିତଯା ସର୍ଵରୂପଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ନାନାତ୍ମା ଚିତ୍ତଦେହୋ ଽଯମ୍ ଆକାଶଵିଷଦାକୃତିଃ
ମନ ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚର ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ; ଏହି ମନର ଦେହ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଆକାଶ ପରି ପବିତ୍ର ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ଦେହାଦି ଦେହପ୍ରତିଭାରୂପାତ୍ମ ତ୍ଯଜତା ସଦା । ଵିଚାର୍ଯଂ ପ୍ରତିଭାସାତ୍ମ ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଚିତ୍ତ୍ଵେନ ଵୈ ସ୍ଫୁଟମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ଓ ଏହାଦିକୁ ତାଲିଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଏହାକୁ କେବଳ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭାବେ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ମନର ସ୍ବଭାବକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ।
ଚିତ୍ତତାମ୍ରେ ଶୋଧିତେ ହି ପରମାର୍ଥସୁଵର୍ଣତାମ୍ । ଗତେ ଽକୃତ୍ରିମ ଆନନ୍ଦଃ କିଂ ଦେହୋପଲଖଣ୍ଡକୈଃ
ଯେତେବେଳେ ମନର ତାମ୍ବା ପରି ଅଶୁଦ୍ଧି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ସୁନାରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସ୍ବାଭାବିକ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ତେବେ ଦେହ ଅନୁଭୂତିର ଖଣ୍ଡ ରହିଲେ କଣ ଲାଭ?
ଯଦ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ଶୋଧ୍ଯତେ ତଦ୍ ଧୌତଃ କେନ ଖପାଦପଃ । ଦେହାଦ୍ଯଵିଦ୍ଯା ସତ୍ଯା ଚେଦ୍ ଯୁକ୍ତ ଏତାଂ ପ୍ରତି ଗ୍ରହଃ
ଯେଉଁଠି କିଛି ଅଛି, ସେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ସମ୍ଭବ, ଯେପରି ଆକାଶର ଆଲୋକରେ ପାଣି ପରିଷ୍କୃତ ହୁଏ। ଯଦି ଦେହ ଓ ଏହାଦିକ ବିଷୟର ଅଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଠିକ୍ ହେବ।
ଅସତ୍ଯାଭିନିଵିଷ୍ଟାନାଂ ଦେହାଦାଵ୍ ଅଧିଯାମ୍ ଇହ । ଯେ ନାମୋପଦିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାଃ କେଚିତ୍ ତେ ପୁରୁଷୈଡକାଃ
ଯେମାନେ ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ଆସକ୍ତ, ଦେହ ଓ ଏହାଦିକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ଏମିତି କଥା ଶିଖାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ। କିଛି ଲୋକ ସେମାନେକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ କଠପୁତଳି ଭାବେ କହନ୍ତି।
ଯଥୈତଦ୍ ଭାଵଯେତ୍ ସ୍ଵାନ୍ତଂ ତଥୈତଦ୍ ଭଵତି କ୍ଷଣାତ୍ । ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ରୈନ୍ଦଵାହଲ୍ଯାକୃତ୍ରିମେନ୍ଦ୍ରାଦିନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେପରି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ମନରେ ଯାହା ଭାବିଥାଏ, ସେପରି ଏହା ତୁରନ୍ତ ଘଟିଯାଏ। ଏହାର ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରମା, ପ୍ରତିବିମ୍ବ କିମ୍ବା କୃତ୍ରିମ ଇନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଧାରଣା।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଯଥା ସ୍ଫୁରତି ସ୍ଵପ୍ରତିଭାତ୍ମ ଚିତ୍ତଂ ତତ୍ ତତ୍ ତଥା ଭଵତି ଦେହତଯୋଦିତାତ୍ମ । ଦେହୋ ଽଯମ୍ ଅସ୍ତି ନ ନ ଚାହମ୍ ଇତି ସ୍ଵରୂପଂ ଵିଜ୍ଞାନମ୍ ଏକମ୍ ଅଵଗମ୍ଯ ନିରିଚ୍ଛମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ମନ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭାବରେ ଯେପରି ଦେଖାଏ, ସେପରି ଦେହର ଆତ୍ମା ଭାବେ ଘଟିଯାଏ। 'ଏହି ଦେହ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହା ନୁହେଁ'—ଏହି ଏକମାତ୍ର ଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝି, ଅଭିଲାଷା ଛାଡି ଶାନ୍ତ ରୁହ।
ଦେହୋ ଽଯମ୍ ଏଷ ଚ କିଲାହମ୍ ଇତି ସ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଦେହାର୍ଥମ୍ ଏଵ ଯତତେ ତତ ଏତି ନାଶମ୍ । ଯକ୍ଷାଦିକଲ୍ପନଵଶାଦ୍ ଭଯମ୍ ଏତି ବାଲୋ ନିର୍ଯକ୍ଷଦେଶଗତ ଏଵ କଯାପି ଯୁକ୍ତ୍ଯା
ଏହି ଶରୀର ଓ 'ମୁଁ ଏହି' ବୋଧ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମଣିଷ ଶରୀର ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଏହିପରି ଶରୀର ଅନ୍ତେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯେପରି ଛୁଆଁ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭାବନାରେ ଭୟଭୀତ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏପରି ଭାବନା ନଥିଲେ, କୌଣସି ଯୁକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନଥାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ ସ ଭଗଵାନ୍ ମଯା କମଲସମ୍ଭଵଃ । ରଘୂଦ୍ଵହ ପୁନଃ ପୃଷ୍ଟୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଆକ୍ଷିପ୍ଯ ଭୂତପଃ
ଏପରି କହିଥିଲେ ମୋତେ କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୂଜ୍ୟ ଭଗବାନ; ରଘୁବଂଶୀ, ପୁନି ମୁଁ ଭୂତମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପଚାରି, ତାଙ୍କର କଥା ଆଉ ଏକଥର ଉତ୍ତାଳିଲି।
ତ୍ଵଯୈଵ ଭଗଵନ୍ ପ୍ରୋକ୍ତାଶ୍ ଶାପମନ୍ତ୍ରାଦିଶକ୍ତଯଃ । ଅମୋଘା ଇତି ତା ଏଵ କଥଂ ମୋଘୀକୃତାଃ ପୁନଃ
ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜେ କହିଥିଲେ ଯେ ଶାପ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଏପରି ଶକ୍ତିମାନ ବିଷୟଗୁଡିକ ଅଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ତେବେ, ସେଗୁଡିକ କିପରି ପୁନି ଅଫଳ ହେଲା?
ଶାପେନ ମନ୍ତ୍ରଵୀର୍ଯେଣ ମନୋବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯ୍ ଅପି । ସର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିମୂଢାନି ଦୃଷ୍ଟାନି କିଲ ଜନ୍ତୁଷୁ
ଶାପ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ମୂଢ଼ତା ଦେଖାଯାଏ।
ଯଥୈତୌ ପଵନସ୍ପନ୍ଦୌ ଯଥା ସ୍ନେହଘୃତେ ତଥା । ଅଭିନ୍ନୌ ତଦ୍ଵଦ୍ ଏଵୈତୌ ମନୋଦେହୌ ସଦୈଵ ହି
ଯେପରି ଦୁଇଟି ପବନର ଗତି କିମ୍ବା ତେଲ ଓ ଘିଅ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ସେପରି ମନ ଓ ଦେହ ସଦା ଏକାଠି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଅଥ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵା ଦେହଃ କେଵଲଂ ଚେତସୋହିତଃ । ମୁଧାନୁଭୂଯତେ ସ୍ଵପ୍ନମୃଗତୃଷ୍ଣାଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରଵତ୍
କିମ୍ବା ଦେହ ସତ୍ୟରେ ଅଛି ନାହିଁ, କେବଳ ମନ ସହିତ ଜଡିତ ଅଛି, ଏହା ଭ୍ରମରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସ୍ୱପ୍ନ, ମୃଗମରୀଚିକା କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି।
ଏକନାଶେ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଏଵ ନାଶୋ ଽତ୍ରାଭ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ । ଅଵଶ୍ଯଭାଵୀ ତୁ ମନୋନାଶେ ଦେହପରିକ୍ଷଯଃ
ଏଠାରେ ଏକଟି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଗଣାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ମନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଦେହର ଶେଷ ହେବା ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ।
ମନଶ୍ ଶାପାଦିଭିର୍ ଦୋଷୈଃ କଥଂ ନାକ୍ରମ୍ଯତେ ପ୍ରଭୋ । କଥମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯତେ ଵାପି ବ୍ରୂହି ମେ ପରମେଶ୍ଵର
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମନ କିପରି ଶାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ? ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର।
ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ଜଗତ୍କୋଶେ ଶୁଭକର୍ମାନୁପାତିନା । ଯତ୍ ପୌରୁଷେଣ ଶୁଦ୍ଧେନ ନ ସମାସାଦ୍ଯତେ ଜନୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାସରେ ଲୋକେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାଵରାନ୍ତଂ ଚ ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଜାତଯଃ । ସର୍ଵା ଏଵ ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵିଶରୀରାଶ୍ ଶରୀରିଣାମ୍
ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜଡ ଜୀବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାତି ଏହି ସଂସାରରେ ସବୁବେଳେ ଦୁଇଟି ଦେହ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।
ଏକଂ ମନଶ୍ଶରୀରଂ ତୁ କ୍ଷିପ୍ରକାରି ସ୍ଥିତଂ ଚଲମ୍ । ଅକିଞ୍ଚିତ୍କରମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ତୁ ଶରୀରଂ ମାଂସନିର୍ମିତମ୍
ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ମନର ଦେହ, ଯାହା ଖୁବ ତ୍ୱରିତ ଚଳିଥାଏ, ଅସ୍ଥିର ଓ କିଛି କାମ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ମାଂସରୁ ତିଆରି ଦେହ।
ଯତ୍ର ମାଂସମଯଃ କାଯସ୍ ସର୍ଵସ୍ଯୈଵ ଵଶଙ୍ଗତଃ । ସର୍ଵୈର୍ ଆଯାସ୍ଯତେ ଶାପୈସ୍ ତଥାଧିଵ୍ଯାଧିସଞ୍ଚଯୈଃ
ଏହି ମାଂସର ଦେହ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହେ, ଏବଂ ଶାପ ଓ ରୋଗର ସଂଚୟରେ ସଦା ପୀଡିତ ହୁଏ।
ମୂକପ୍ରାଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅଶକ୍ତୋ ଽସୌ ଦୀନଃ କ୍ଷଣଵିନଶ୍ଵରଃ । ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରାମ୍ବୁଚପଲୋ ଦେଵାଦିଵିଵଶସ୍ଥିତିଃ
ଏହି ମନ ଦୁଃଖିତ, ଅଶକ୍ତ, ମୁକବନ୍ଧ ଭଳି ଅପରାଗ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଏହା ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ପାଣି ଭଳି ଅସ୍ଥିର, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ଯେପରି, ସେପରି ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ମନୋ ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଯଃ କାଯଃ କାଯଵତାମ୍ ଇହ । ସ ଆଯତ୍ତୋ ଽପି ନାଯତ୍ତୋ ଭୂତାନାଂ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
ଏଠାରେ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ ନାମକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ଅଛି; ଏହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ତିନି ଜଗତରେ କାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର ନୁହେଁ।
ପୌରୁଷଂ ସ୍ଵମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଧୈର୍ଯମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଯଦି ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଅଗମ୍ଯୋ ଽସୌ ଦୁଃଖାନାଂ ତଦ୍ ଅନିନ୍ଦିତଃ
ଯଦି କେହି ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଓ ଦୃଢ଼ ସାହସରେ ଆତ୍ମବଳକୁ ଧରିଥାଏ, ତେବେ ସେ ଦୁଃଖରୁ ଦୂରେ ରହି, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହୋଇ ରହେ।