ଲିପିକର୍ମକୃତାକାରା ଧ୍ଯାନାସକ୍ତା ଦଶୈଵ ତେ । ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥେନୈଵ ମନସା ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଆଦୃତାଃ
ଲେଖା କାମରେ ଲାଗିଥିବା ସେ ଦଶଜଣ, ଧ୍ୟାନରେ ମନ ଲଗାଇ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ, ଆଦର ସହିତ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ।
ଅଯମ୍ ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲକମଲକୋଶଚକ୍ରୋନ୍ନତାସନଃ । ବ୍ରହ୍ମାହଂ ଜଗତସ୍ ସ୍ରଷ୍ଟା କର୍ତା ଭୋକ୍ତା ମହେଶ୍ଵରଃ
ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମର ମଝିରେ ଉଚ୍ଚାସନରେ ବସି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କର୍ତ୍ତା, ଭୋଗ କରୁଥିବା ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ମହାପ୍ରଭୁ ।
ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାକ୍ରମଯୁତାସ୍ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗମହର୍ଦ୍ଧଯଃ । ସରସ୍ଵତ୍ଯା ସଗାଯତ୍ର୍ଯା ଯୁକ୍ତା ଵେଦଵରା ଇମେ
ଯଜ୍ଞ କ୍ରମ ଓ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ, ସରସ୍ୱତୀ ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ବେଦମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ଲୋକପାଲପୁରାକ୍ରାନ୍ତସଞ୍ଚରତ୍ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଲଃ । ଅଯମ୍ ଉଦ୍ଦାମସୌଭାଗ୍ଯସ୍ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ ସୁରଵିଭୂଷିତଃ
ଏହି ମଣ୍ଡଳଟି ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି, ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଭାଗ୍ୟରେ ଭରିଆ, ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।
ପର୍ଵତଦ୍ଵୀପଜଲଧିକାନନୈସ୍ ସମଲଙ୍କୃତମ୍ । ଇଦଂ ଭୂମଣ୍ଡଲଂ ନୀଲଂ ତ୍ରିଲୋକୀକର୍ଣକୁଣ୍ଡଲମ୍
ପର୍ବତ, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଏହି ନୀଳ ଭୂମଣ୍ଡଳଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ, ଏହା ତିନି ଲୋକର କଣ୍ଠକୁଣ୍ଡଳ ପରି ଘେରି ରହିଛି।
ଏତତ୍ ପାତାଲକୁହରଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵଭୋଗିନାମ୍ । ଅମୃତସ୍ତ୍ରୀଗଣାକୀର୍ଣଂ ଗୃହଂ ଗହନକୋଟରମ୍
ଏହି ପାତାଳର ଗୁହାଟି ଦାନବ, ଦେୟତିୟ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ; ଏହା ଗଭୀର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଘର, ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିବା ଦଳମାନେ ଏଠାରେ ଭରିଆ।
ଅଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବାହୁର୍ ଵଜ୍ରାଲଙ୍କୃତଦୋର୍ଦ୍ରୁମଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନଗରୀମ୍ ଏକଃ ପାତି ପାଵନଯଜ୍ଞଭୁକ୍
ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ତାଙ୍କର ବାହୁରେ ବଜ୍ର ଶୋଭା ପାଉଛି; ସେ ଏକାକି ତିନି ଲୋକର ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞର ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଦୀପ୍ତିଜାଲଵରତ୍ରାଭିର୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯେଵ ଦିଗ୍ଗଣମ୍ । କ୍ରମେଣ ପ୍ରତପନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ଭାନଵୋ ଭୂରିଭାନଵଃ
ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏମାନେ ପରସ୍ପର ପରେ ଏକ ଏକ କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଲୋକପାଲା ଇମେ ଲୋକଂ ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧଵୃତ୍ତଯଃ । ମର୍ଯାଦାଭିର୍ ଅତୁଚ୍ଛାଭିର୍ ଗୋପାଲା ଗୋଗଣଂ ଯଥା
ଏହି ଲୋକର ରକ୍ଷକମାନେ ଅଚଳ ଚରିତ୍ରରେ ଏହି ସଂସାରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୋପାଳମାନେ ଯେପରି ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଗଭୀର ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ଅତି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ।
ଉନ୍ମଜ୍ଜନ୍ତି ନିମଜ୍ଜନ୍ତି ପ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ତି ପତନ୍ତି ଚ । ତରଙ୍ଗା ଇଵ ତୋଯାନାମ୍ ଇମାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ପ୍ରଜାଃ
ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ପାଣିର ତରଙ୍ଗମାନେ ଭଳି ଉଠନ୍ତି, ଡୁବନ୍ତି, ଚମକନ୍ତି ଏବଂ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ସୃଜାମୀମମ୍ ଅହଂ ସର୍ଗଂ ସଂହରାମି ତଥାଦୃତଃ । ଅଯମ୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠାମି ଶାମ୍ଯାମି ଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏହାକୁ ସଂହାର କରେ, ଆଉ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହେ, ସମସ୍ତ ଭୂମିର ନାଥ ଭଳି।
ଅଯଂ ସଂଵତ୍ସରୋ ଯାତ ଇଦଂ ପରିଣତଂ ଯୁଗମ୍ । ସୃଷ୍ଟିର୍ ଇଯମ୍ ଅସୌ କାଲସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ସଂହରଣସ୍ଯ ଚ
ଏହି ବର୍ଷଟି ଚାଲିଗଲା, ଏହି ଯୁଗଟି ସମାପ୍ତ ହେଲା; ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଏହି ସମୟ, ଏବଂ ଏହା ହେଉଛି ବିନାଶର ଅବଧି।
ଅଯମ୍ ଅଦ୍ଯ ଗତଃ କଲ୍ପୋ ବ୍ରାହ୍ମୀ ରାତ୍ରିର୍ ଇଯଂ ତତଃ । ଅଯମ୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠାମି ପୂର୍ଣାତ୍ମା ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଆଜି ଏହି କଳ୍ପ ଶେଷ ହେଲା, ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି; ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବିଚଳ ରହିଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ।
ଇତି ଭାଵିତଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତେ ଦ୍ଵିଜା ଐନ୍ଦଵା ଦଶ । ଅବହିର୍ଵୃତ୍ତଯସ୍ ତସ୍ଥୁସ୍ ସମୁତ୍କୀର୍ଣା ଇଵୋପଲାତ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଇନ୍ଦୁଙ୍କ ଦଶଜଣ ପୁଅ ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ପଥରରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଅଧିଗତକମଲାସନକ୍ରମାସ୍ ତେ ପରିଗଲିତେତରତୁଚ୍ଛଵୃତ୍ତିଜାଲାଃ । ସତତଗଜଵଜର୍ଜରାସନସ୍ଥାଶ୍ ଚିରମ୍ ଇତି ପଦ୍ମଜକଲ୍ପନେ ଵିରେଜୁଃ
ସେମାନେ କମଳାସନର କ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନିର୍ଥକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେମାନେ ସଦା ଏକ ଅବସ୍ଥାରେ ବସି, ହାତୀର ଅଙ୍କୁଶରେ ପରି ଶରୀର ଅଳସା ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମଳ ଧ୍ୟାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିଲେ।
ପିତାମହକ୍ରମେ ତସ୍ମିଂସ୍ ତତସ୍ ତେ ବଦ୍ଧଭାଵନାଃ । କର୍ମଭିସ୍ ତୈସ୍ ସମାକ୍ରାନ୍ତମନସ୍କାସ୍ ତସ୍ଥୁର୍ ଆଦୃତାଃ
ପିତାମହଙ୍କ ପରମ୍ପରାରେ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିଲେ, ସେହି କର୍ମମାନେ ଦ୍ୱାରା ମନ ଗହି ରହିଥିଲା, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଭୟେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଉଭା ରହିଲେ।
ଯାଵତ୍ ତେ ଦେହକାସ୍ ତେଷାଂ ତାପେନ ପଵନୈସ୍ ତଥା । ଯଯୁଶ୍ ଶୋଷଂ ଯଥା ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଛିନ୍ନାଃ କମଲପଲ୍ଲଵାଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ରହିଲା, ତାପ ଓ ପବନରେ ସେମାନେ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ କଟା ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଶୁଖିଗଲେ।
ଜକ୍ଷୁସ୍ ତାନ୍ ଦେହକାଂସ୍ ତତ୍ର କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଵନଵାସିନଃ । ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଲୁଠିତାସ୍ ସତ୍ଫଲାନୀଵ ମର୍କଟାଃ
ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ମାଂସଭୋଜୀ ପଶୁମାନେ ସେଇ ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଇଦେଲେ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠି-ସେଠି ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ମକଡ଼ିମାନେ ପକ୍କା ଫଳ ନେଇ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଖାଏ।
ଅଥ ତେ ଶାନ୍ତବାହ୍ଯାର୍ଥା ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ କୃତଭାଵନାଃ । ତସ୍ଥୁଶ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗସ୍ଯାନ୍ତେ ଯାଵତ୍ କଲ୍ପଃ କ୍ଷଯଂ ଗତଃ
ତାପରେ, ବାହ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଚିନ୍ତା ଲଗାଇ, ସେମାନେ ଚାରିଯୁଗ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ, କଳ୍ପ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ରହିଲେ।
କ୍ଷୀଯମାଣେ ତତଃ କଲ୍ପେ ତପତ୍ଯ୍ ଆଦିତ୍ଯସଞ୍ଚଯେ । ପୁଷ୍କରାଵର୍ତକେଷୂଚ୍ଚୈର୍ ଵର୍ଷତ୍ସୁ କଠିନାରଵମ୍
ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ କଳିପରିବାର ଶେଷ ହେଉଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀବ୍ର ତାପ ଦେଉଛି ଏବଂ ମେଘମାନେ ଗଜଗଜାର ସବ୍ଦ କରି ଭାରି ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି,
ଵହତ୍ସୁ କଲ୍ପଵାତେଷୁ ସ୍ଥିତ ଏଵ ମହାର୍ଣଵେ । କ୍ଷୀଣେଷୁ ଭୂତଵୃନ୍ଦେଷୁ ତେ ତଥୈଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ସୃଷ୍ଟିର ବଡ଼ ବାତାସ ବହୁଥିବାବେଳେ ଏବଂ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି ।
ଅଦ୍ଯ ପ୍ରବୁଦ୍ଧେ ଭଵତି ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଇଚ୍ଛତି ସଂସୃତିମ୍ । ସ୍ଵକେନୈଵ କ୍ରମେଣୋଚ୍ଚୈସ୍ ତେ ତଥୈଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଆଜି ଯେତେବେଳେ କେହି ସଚେତନ ହୁଏ ଏବଂ ସଂସାରକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଏ, ସେ ନିଜ ଅନୁକ୍ରମରେ ଯେପରି ଅନୁଭବ କରେ, ସେମାନେ ସେହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି ।
ତ ଏତେ ଭଗଵନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦଶ । ତ ଏତେ ଦଶ ସଂସାରା ମନୋଵ୍ଯୋମନି ସଂସ୍ଥିତାଃ
ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଏହେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏହି ଦଶଟି ସଂସାର ମନର ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛି ।
ତେଷାମ୍ ଏକତମସ୍ଯାଯମ୍ ଅହମ୍ ଆକାଶମନ୍ଦିରଃ । ଭାନୁର୍ ଭୁଵି ଵିଭୋ କାଲକଲାକର୍ମଣି ଯୋଜିତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ଗୋଟିଏ, ଏହି ଆକାଶ ମନ୍ଦିର। ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ଓ ତାହାର ବିଭାଗର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଛି।
ଏଷ ତେ କଥିତସ୍ ସର୍ଗୋ ଦଶାନାମ୍ ଅବ୍ଜସମ୍ଭଵ । ବ୍ରହ୍ମଣାଂ ସମ୍ଭଵୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ
ହେ ପଦ୍ମଯୋନି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିଦେଲି। ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଆକାଶରେ ହୋଇଛି—ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ସେପରି କର।
ଵିଵିଧକଲ୍ପନମ୍ ଆଵଲିତାମ୍ବରଂ ଯଦ୍ ଇଦମ୍ ଉତ୍ତମଜାଗତମ୍ ଉତ୍ଥିତମ୍ । କିରଣଜାଲକମୋହିତମୋହନଂ ତଦ୍ ଅଖିଲଂ ନିଜଚେତସି ଵିଭ୍ରମଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଜଗତ, ଯାହା ନାନା ଧାରଣା ଓ ଆବୃତ ଆକାଶ ସହିତ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, କିରଣର ଜାଲରେ ମୋହିତ ହୋଇଛି—ଏହା ସବୁ ତୁମ ମନର ଖେଳ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଭାନୁର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମମ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଏଵ ବଭୂଵ ସଃ
‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର’ ଏବଂ ‘ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ମୋର’—ଏହିପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମାଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ।
ତତ ଉକ୍ତଂ ମଯା ତସ୍ଯ ଚିରମ୍ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚେତସା । ଭାନୋର୍ ଭାନୋ ଵଦାଶୁ ତ୍ଵଂ କିମ୍ ଅନ୍ଯତ୍ ସଂସୃଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମନରେ ଭାବି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି: 'ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କହ, ଆଉ କଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବି?'
ଏତାନି ଦଶ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ କିଲ ଯତ୍ର ଜଗନ୍ତି ହି । ତତ୍ରାନ୍ଯୋ ମମ ସର୍ଗେଣ କୋ ଽର୍ଥଃ କଥଯ ଭାସ୍କର
ଏଠାରେ ଦଶଟି ବିଶ୍ୱ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ତେବେ ମୋ ସୃଷ୍ଟିରେ ଆଉ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଛି? କହ, ହେ ଭାସ୍କର।
ନିରୀହସ୍ଯ ନିରିଚ୍ଛସ୍ଯ କୋ ଽର୍ଥସ୍ ସର୍ଗେଣ ତେ ପ୍ରଭୋ । ଵିନୋଦମାତ୍ରମ୍ ଏଵେଯଂ ସୃଷ୍ଟିସ୍ ତଵ ଜଗତ୍ପତେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ନିର୍ଲୋଭ ଓ ନିର୍ଇଚ୍ଛା, ତେବେ ସୃଷ୍ଟିରେ ତୁମର କଣ ଉପକାର? ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ତୁମ ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ବିନୋଦ।