କିଯଦ୍ ଏତଦ୍ ଅନୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସାମନ୍ତା ହି ଚିରେଶ୍ଵରାଃ । ସାମନ୍ତସମ୍ପତ୍ କିଂ ନାମ ରାଜାନୋ ହି ମହେଶ୍ଵରାଃ
ଏହି ଶାସନ ନଥିବା ଅବସ୍ଥା କେତେ ସୀମିତ! କାରଣ ସାମନ୍ତମାନେ ବହୁଦିନ ରାଜା ହୋଇ ରହନ୍ତି। ସାମନ୍ତଙ୍କର ସମ୍ପଦ କଣ? ରାଜାମାନେ ତ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ।
କିଂ ନାମ ସମ୍ପଦ୍ ଭୂପାନାଂ ସମ୍ରାଡ୍ ଇହ ମହେଶ୍ଵରଃ । କିଂ ନାମ ସମ୍ପତ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ହୀହ ମହେଶ୍ଵରଃ
ରାଜାମାନେ କଣ ଧନ ରଖନ୍ତି? ଏଠାରେ ସମ୍ରାଟ୍ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପ୍ରଭୁ । ସମ୍ରାଟ୍ ହେବାର ଧନ କଣ? ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପ୍ରଭୁ ।
କିଂ ନାମ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଥେନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ଯନ୍ ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରଜାପତେଃ । ଵିନଶ୍ଯତି ନ ଯତ୍ କଲ୍ପେ କିଂ ସ୍ଯାତ୍ ତଦ୍ ଇହ ଶୋଭନମ୍
ତେବେ, ଇନ୍ଦ୍ର ହେବାର ଅବସ୍ଥା କଣ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ର ଟିକେ? ଯାହା କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି, ସେଇ କିଏଠି ସତ୍ୟ ସୁଖ ହେବ?
ଵଦମାନେଷ୍ଵ୍ ଅଥୈତେଷୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ମହାମତିଃ । ଗମ୍ଭୀରଵାଗ୍ ଉଵାଚେଦଂ ମୃଗଯୂଥାନ୍ ମୃଗୋ ଯଥା
ଏମିତି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇ, ଯିଏ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଗଭୀର କଥା କହେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି କହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ହରିଣ ତାଙ୍କ ଦଳକୁ କଥା କହେ ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯାଣାଂ ହି ସର୍ଵେଷାମ୍ ଅକଲ୍ପାନ୍ତଵିନାଶି ଯତ୍ । ରୋଚତେ ଭ୍ରାତରସ୍ ତନ୍ ମେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମ୍ ଇହ ନେତରତ୍
ଭାଇମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଯାହା କଳ୍ପ ଶେଷରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମା ହେବାର ଅବସ୍ଥା ଭଲ ଲାଗେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ।
ଏତତ୍ ତଦୁକ୍ତମ୍ ଅଖିଲା ଦ୍ଵିଜପୁତ୍ରାସ୍ ତଦୋତ୍ତମାଃ । ଵଚୋଭିର୍ ଐନ୍ଦଵାସ୍ ତତ୍ର ସାଧୁ ସାଧ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପୂଜଯନ୍
ଏହିପରି କହାଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ 'ଭଲ କହିଲେ, ଭଲ କହିଲେ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଊଚୁଶ୍ ଚେଦଂ କଥଂ ତାତ ସର୍ଵଦୁଃଖାପମର୍ଜନମ୍ । ପଦ୍ମାସନଂ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯଂ ଵିରିଞ୍ଚତ୍ଵମ୍ ଅଵାପ୍ନୁମଃ
ତେମାନେ କହିଲେ, 'ପିତାଜୀ, ଏହି ପଦ୍ମାସନ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, କିପରି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଏ?'
ଭ୍ରାତ୍ରା ତେନ ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭ୍ରାତରୋ ଭୂରିତେଜସଃ । ମଦୁକ୍ତଂ ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ଭଵନ୍ତଃ ପାଲଯନ୍ତ୍ଵ୍ ଅଲମ୍
ତାଙ୍କର ଭାଇ, ଯିଏ ବହୁତ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ, ପୁନି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଆପଣମାନେ ସେସବୁକୁ ଭଲଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।'
ପଦ୍ମାସନଗତୋ ଭାସ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାହମ୍ ଇତି ଚେତସା । ସୃଜାମି ସଂହରାମୀତି ଧ୍ଯାନମ୍ ଅସ୍ତୁ ଚିରାଯ ଵଃ
ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ମନରେ 'ମୁଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରହ୍ମା' ବୋଲି ଭାବି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ମୁଁ ସଂହାର କରେ' ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କର।
ଅଗ୍ରଜେନେତି କଥିତେ ବାଢଂ କୃତ୍ଵା ତ ଉତ୍ତମାଃ । ଧ୍ଯାନାଧୀନଧିଯସ୍ ତସ୍ଥୁସ୍ ସହୈଵ ଜ୍ଯାଯସା ରସାତ୍
ଯେଉଁଠି ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଁଁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ସେମାନଙ୍କର ମନ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିଲା, ସେମାନେ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଁଁ ସହିତ ଏକାଠି ରହିଲେ ।
ଲିପିକର୍ମକୃତାକାରା ଧ୍ଯାନାସକ୍ତା ଦଶୈଵ ତେ । ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥେନୈଵ ମନସା ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଆଦୃତାଃ
ଲେଖା କାମରେ ଲାଗିଥିବା ସେ ଦଶଜଣ, ଧ୍ୟାନରେ ମନ ଲଗାଇ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ, ଆଦର ସହିତ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ।
ଅଯମ୍ ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲକମଲକୋଶଚକ୍ରୋନ୍ନତାସନଃ । ବ୍ରହ୍ମାହଂ ଜଗତସ୍ ସ୍ରଷ୍ଟା କର୍ତା ଭୋକ୍ତା ମହେଶ୍ଵରଃ
ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମର ମଝିରେ ଉଚ୍ଚାସନରେ ବସି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କର୍ତ୍ତା, ଭୋଗ କରୁଥିବା ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ମହାପ୍ରଭୁ ।
ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାକ୍ରମଯୁତାସ୍ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗମହର୍ଦ୍ଧଯଃ । ସରସ୍ଵତ୍ଯା ସଗାଯତ୍ର୍ଯା ଯୁକ୍ତା ଵେଦଵରା ଇମେ
ଯଜ୍ଞ କ୍ରମ ଓ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ, ସରସ୍ୱତୀ ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ଏହି ପ୍ରମୁଖ ବେଦମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ଲୋକପାଲପୁରାକ୍ରାନ୍ତସଞ୍ଚରତ୍ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଲଃ । ଅଯମ୍ ଉଦ୍ଦାମସୌଭାଗ୍ଯସ୍ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ ସୁରଵିଭୂଷିତଃ
ଏହି ମଣ୍ଡଳଟି ଲୋକପାଳମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି, ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଭାଗ୍ୟରେ ଭରିଆ, ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତାମାନେ ଏହାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।
ପର୍ଵତଦ୍ଵୀପଜଲଧିକାନନୈସ୍ ସମଲଙ୍କୃତମ୍ । ଇଦଂ ଭୂମଣ୍ଡଲଂ ନୀଲଂ ତ୍ରିଲୋକୀକର୍ଣକୁଣ୍ଡଲମ୍
ପର୍ବତ, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଏହି ନୀଳ ଭୂମଣ୍ଡଳଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ, ଏହା ତିନି ଲୋକର କଣ୍ଠକୁଣ୍ଡଳ ପରି ଘେରି ରହିଛି।
ଏତତ୍ ପାତାଲକୁହରଂ ଦୈତ୍ଯଦାନଵଭୋଗିନାମ୍ । ଅମୃତସ୍ତ୍ରୀଗଣାକୀର୍ଣଂ ଗୃହଂ ଗହନକୋଟରମ୍
ଏହି ପାତାଳର ଗୁହାଟି ଦାନବ, ଦେୟତିୟ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ; ଏହା ଗଭୀର ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଘର, ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିବା ଦଳମାନେ ଏଠାରେ ଭରିଆ।
ଅଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମହାବାହୁର୍ ଵଜ୍ରାଲଙ୍କୃତଦୋର୍ଦ୍ରୁମଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନଗରୀମ୍ ଏକଃ ପାତି ପାଵନଯଜ୍ଞଭୁକ୍
ଏହି ଇନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ତାଙ୍କର ବାହୁରେ ବଜ୍ର ଶୋଭା ପାଉଛି; ସେ ଏକାକି ତିନି ଲୋକର ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞର ହବି ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଦୀପ୍ତିଜାଲଵରତ୍ରାଭିର୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯେଵ ଦିଗ୍ଗଣମ୍ । କ୍ରମେଣ ପ୍ରତପନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ଭାନଵୋ ଭୂରିଭାନଵଃ
ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏମାନେ ପରସ୍ପର ପରେ ଏକ ଏକ କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଲୋକପାଲା ଇମେ ଲୋକଂ ରକ୍ଷନ୍ତ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧଵୃତ୍ତଯଃ । ମର୍ଯାଦାଭିର୍ ଅତୁଚ୍ଛାଭିର୍ ଗୋପାଲା ଗୋଗଣଂ ଯଥା
ଏହି ଲୋକର ରକ୍ଷକମାନେ ଅଚଳ ଚରିତ୍ରରେ ଏହି ସଂସାରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୋପାଳମାନେ ଯେପରି ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଗଭୀର ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ଅତି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ।
ଉନ୍ମଜ୍ଜନ୍ତି ନିମଜ୍ଜନ୍ତି ପ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ତି ପତନ୍ତି ଚ । ତରଙ୍ଗା ଇଵ ତୋଯାନାମ୍ ଇମାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ପ୍ରଜାଃ
ଏହି ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ପାଣିର ତରଙ୍ଗମାନେ ଭଳି ଉଠନ୍ତି, ଡୁବନ୍ତି, ଚମକନ୍ତି ଏବଂ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ସୃଜାମୀମମ୍ ଅହଂ ସର୍ଗଂ ସଂହରାମି ତଥାଦୃତଃ । ଅଯମ୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠାମି ଶାମ୍ଯାମି ଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ
ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଏହାକୁ ସଂହାର କରେ, ଆଉ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହେ, ସମସ୍ତ ଭୂମିର ନାଥ ଭଳି।
ଅଯଂ ସଂଵତ୍ସରୋ ଯାତ ଇଦଂ ପରିଣତଂ ଯୁଗମ୍ । ସୃଷ୍ଟିର୍ ଇଯମ୍ ଅସୌ କାଲସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ସଂହରଣସ୍ଯ ଚ
ଏହି ବର୍ଷଟି ଚାଲିଗଲା, ଏହି ଯୁଗଟି ସମାପ୍ତ ହେଲା; ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଏହି ସମୟ, ଏବଂ ଏହା ହେଉଛି ବିନାଶର ଅବଧି।
ଅଯମ୍ ଅଦ୍ଯ ଗତଃ କଲ୍ପୋ ବ୍ରାହ୍ମୀ ରାତ୍ରିର୍ ଇଯଂ ତତଃ । ଅଯମ୍ ଆତ୍ମନି ତିଷ୍ଠାମି ପୂର୍ଣାତ୍ମା ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଆଜି ଏହି କଳ୍ପ ଶେଷ ହେଲା, ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି; ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବିଚଳ ରହିଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ।
ଇତି ଭାଵିତଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତେ ଦ୍ଵିଜା ଐନ୍ଦଵା ଦଶ । ଅବହିର୍ଵୃତ୍ତଯସ୍ ତସ୍ଥୁସ୍ ସମୁତ୍କୀର୍ଣା ଇଵୋପଲାତ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଇନ୍ଦୁଙ୍କ ଦଶଜଣ ପୁଅ ବାହ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ପଥରରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ଅଧିଗତକମଲାସନକ୍ରମାସ୍ ତେ ପରିଗଲିତେତରତୁଚ୍ଛଵୃତ୍ତିଜାଲାଃ । ସତତଗଜଵଜର୍ଜରାସନସ୍ଥାଶ୍ ଚିରମ୍ ଇତି ପଦ୍ମଜକଲ୍ପନେ ଵିରେଜୁଃ
ସେମାନେ କମଳାସନର କ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନିର୍ଥକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେମାନେ ସଦା ଏକ ଅବସ୍ଥାରେ ବସି, ହାତୀର ଅଙ୍କୁଶରେ ପରି ଶରୀର ଅଳସା ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମଳ ଧ୍ୟାନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିଲେ।
ପିତାମହକ୍ରମେ ତସ୍ମିଂସ୍ ତତସ୍ ତେ ବଦ୍ଧଭାଵନାଃ । କର୍ମଭିସ୍ ତୈସ୍ ସମାକ୍ରାନ୍ତମନସ୍କାସ୍ ତସ୍ଥୁର୍ ଆଦୃତାଃ
ପିତାମହଙ୍କ ପରମ୍ପରାରେ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିଲେ, ସେହି କର୍ମମାନେ ଦ୍ୱାରା ମନ ଗହି ରହିଥିଲା, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଭୟେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଉଭା ରହିଲେ।
ଯାଵତ୍ ତେ ଦେହକାସ୍ ତେଷାଂ ତାପେନ ପଵନୈସ୍ ତଥା । ଯଯୁଶ୍ ଶୋଷଂ ଯଥା ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଛିନ୍ନାଃ କମଲପଲ୍ଲଵାଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ରହିଲା, ତାପ ଓ ପବନରେ ସେମାନେ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ କଟା ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଶୁଖିଗଲେ।
ଜକ୍ଷୁସ୍ ତାନ୍ ଦେହକାଂସ୍ ତତ୍ର କ୍ରଵ୍ଯାଦା ଵନଵାସିନଃ । ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଲୁଠିତାସ୍ ସତ୍ଫଲାନୀଵ ମର୍କଟାଃ
ସେଠାରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ମାଂସଭୋଜୀ ପଶୁମାନେ ସେଇ ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଇଦେଲେ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏଠି-ସେଠି ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ମକଡ଼ିମାନେ ପକ୍କା ଫଳ ନେଇ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଖାଏ।
ଅଥ ତେ ଶାନ୍ତବାହ୍ଯାର୍ଥା ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ କୃତଭାଵନାଃ । ତସ୍ଥୁଶ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗସ୍ଯାନ୍ତେ ଯାଵତ୍ କଲ୍ପଃ କ୍ଷଯଂ ଗତଃ
ତାପରେ, ବାହ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଚିନ୍ତା ଲଗାଇ, ସେମାନେ ଚାରିଯୁଗ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ, କଳ୍ପ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ରହିଲେ।
କ୍ଷୀଯମାଣେ ତତଃ କଲ୍ପେ ତପତ୍ଯ୍ ଆଦିତ୍ଯସଞ୍ଚଯେ । ପୁଷ୍କରାଵର୍ତକେଷୂଚ୍ଚୈର୍ ଵର୍ଷତ୍ସୁ କଠିନାରଵମ୍
ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ କଳିପରିବାର ଶେଷ ହେଉଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀବ୍ର ତାପ ଦେଉଛି ଏବଂ ମେଘମାନେ ଗଜଗଜାର ସବ୍ଦ କରି ଭାରି ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି,