ଭୂତୈର୍ ଅନାଵୃତେ ଶୂନ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ କୈଲାସକୁଞ୍ଜକେ । ତେପାତେ ତୌ ତପୋ ଘୋରଂ ଜଲାହାରୌ ତରୁସ୍ଥିତୌ
ସେଇ କୈଳାସର ଏକ ନିର୍ଜନ ଉଦ୍ୟାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନଥିଲେ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା, ସେ ଦୁଇଜଣ ଜଳ ଖାଇ ଏବଂ ଗଛ ତଳେ ଦଢ଼ି ରହି, ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଏକଂ ପାନୀଯଚୁଲକଂ ପୀତ୍ଵା ଦିଵସପର୍ଯଯେ । ନିସ୍ପନ୍ଦମ୍ ଉତ୍ଥିତୌ ଵାର୍କ୍ଷୀଂ ଵୃତ୍ତିମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତୌ
ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ କେବଳ ଏକ ପାତ୍ର ପାଣି ପିଇ, ଗଛମାନଙ୍କର ଭଳି ଅଚଳ ରହି, ଏହିପରି ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଥତୁସ୍ ତୌ ତଦା ତତ୍ର ତାଵଦ୍ ଵନତରୁଵ୍ରତୌ । ଯାଵତ୍ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଶ୍ ଚ ଯୁଗେ ଦ୍ଵେ ଏଵ ତେ ଗତେ
ସେମାନେ ସେଠାରେ ଗଛମାନଙ୍କ ଭଳି ଅଚଳ ରହିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଦୁଇଟି ଶେଷ ହେଲା।
ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଽଭଵଦ୍ ଦେଵସ୍ ତଯୋଶ୍ ଶଶିକଲାଧରଃ । ଦିନତାପୋତ୍ତାପିତଯୋର୍ ଇନ୍ଦୁଃ କୁମୁଦଯୋର୍ ଇଵ
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ଦିନର ତାପରେ ଦୁଃଖିତ କୁମୁଦ ଫୁଲକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ଆଜଗାମ ତମ୍ ଉଦ୍ଦେଶଂ ଯତ୍ର ତୌ ଵିପ୍ରଦମ୍ପତୀ । ସଲତାପାଦପଂ ଦେଶଂ ପୁଷ୍ପାକର ଇଵେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଦେବତା ଲତା ଓ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ସେଠି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ତାରାମଣ୍ଡଳର ନାଥ କମଳ ମଣ୍ଡପକୁ ଆସନ୍ତି।
ଦମ୍ପତୀ ତୌ ଵୃଷାରୂଢଂ ସୋମଂ ସୋମାର୍ଧଶେଖରମ୍ । ଫୁଲ୍ଲାନନଂ ଦଦୃଶତୁଃ କୁମୁଦେ ଶଶିନଂ ଯଥା
ସେ ଦମ୍ପତି ଦୁହେଁ ବୃଷ ଉପରେ ବସିଥିବା, ମାଥାରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ମୁହଁ ଖିଲିଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ 'ସୋମ'ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଖିଲିଥିବା କମଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକ ଝଲମଲ କରେ ।
ତୌ ତଂ ପ୍ରଣେମତୁର୍ ଦେଵଂ ତୁଷାରାମଲମ୍ ଈଶ୍ଵରମ୍ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯାଵ୍ ଉଦିତଂ ପରିପୂର୍ଣମ୍ ଇଵୋଡୁପମ୍
ସେମାନେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ହିମ ପରି ଶୁଭ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ଦିଗବିଦିଗେ ଉଦିତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦିଗନ୍ତରେ ଆଲୋକିତ ।
ତର୍ଜଯନ୍ ପଵନାଧୂତନଵଵେଣୁଵନସ୍ଵନମ୍ । ମୃଦୂଦ୍ଦାମଂ ସ୍ମିତସ୍ଯନ୍ଦି ପ୍ରୋଵାଚାଥ ଵଚଶ୍ ଶିଵଃ
ତାଜା ବାଁଶବନରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ହଲୁକ ଶବ୍ଦ ହଟାଇ, ମୃଦୁ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହସ ସହିତ ଶିବ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଵରଂ ଵିପ୍ର ଗୃହାଣାଶୁ ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତଵ ଵାଞ୍ଛିତମ୍ । ମଧୁମାସରସାକ୍ରାନ୍ତଵୃକ୍ଷଵନ୍ ମୁଦିତୋ ଭଵ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେ ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ । ବସନ୍ତ ଋତୁର ରସରେ ଭରିଥିବା ବନପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉ ।
ଭଗଵନ୍ ଦେଵଦେଵେଶ ଦଶ ପୁତ୍ରା ମହାଧିଯଃ । ଭଵ୍ଯା ଭଵନ୍ତୁ ମେ ଭୂଯଶ୍ ଶୋକୋ ଯେନ ନ ବାଧତେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଦଶଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଦିଅ, ଯାହାଫଳରେ ଦୁଃଖ କେବେ ମୋତେ ଛୁଇଁନପାରିବ।
ଅଥୈଵମ୍ ଅସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ପ୍ରୋଚ୍ଯ ଜଗାମାନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ । ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵାରିନିଧୌ ହ୍ରାଦଂ କୃତ୍ଵେଵୋର୍ମିର୍ ମହାଵପୁଃ
ତାପରେ, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ପ୍ରଭୁ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଯେପରି ଆକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି କରି ହଟିଯାଏ।
ତତସ୍ ତୌ ଦମ୍ପତୀ ତୁଷ୍ଟୌ ଶିଵାତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵରଂ ଗୃହମ୍ । ଗତୌ ଗୀର୍ଵାଣସଦୃଶୌ ଖମ୍ ଇଵୋମାମହେଶ୍ଵରୌ
ତାପରେ, ଶିବଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ଖୁସି ହୋଇ, ସେଇ ଦମ୍ପତି ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୁଇଝଣ ଦେବତା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ତତ୍ର ସା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଗେହେ ବଭୂଵୋଦାରଗର୍ଭିଣୀ । ବଭୌ ପୂର୍ଣୋଦରୀ ଶ୍ଯାମା ମେଘଲେଖେଵ ଵାରିଣା
ସେଠାରେ, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଘରେ ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ୟାମା ଦେହ ମେଘରେ ଜଳ ଭରିଥିବା ରେଖା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
କାଲେନ ସୁଷୁଵେ ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରତିପଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରକୋମଲାନ୍ । ଦଶ ବାଲାନ୍ ମଧୌ ମୁଗ୍ଧା ଵସୁଧେଵ ନଵାଙ୍କୁରାନ୍
ସମୟ ଯିବା ସହ, ସେ ଦଶଜଣ ନିର୍ମଳ ଓ ନିର୍ଦୋଷ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଥମ ଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି କୋମଳ ଏବଂ ବସନ୍ତ ଋତୁର ନୂତନ ଅଂକୁର ପରି ତରୁଣ ଥିଲେ।
ତେ କୃତବ୍ରହ୍ମସଂସ୍କାରା ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଈଯୁର୍ ମହୌଜସଃ । ସ୍ଵଲ୍ପେନୈଵ ହି କାଲେନ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ନଵାମ୍ବୁଦାଃ
ସେମାନେ ବେଦାଦି ଶିକ୍ଷା ଓ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଅତି ଶୀଘ୍ର ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ଯେପରି ନୂଆ ମେଘ ବର୍ଷାକାଳରେ ଦୃତ ଭାବେ ବଢ଼ିଯାଏ।
ତେ ସପ୍ତଵର୍ଷଵଯସୋ ବଭୂଵୁର୍ ଜ୍ଞାତଵାଙ୍ମଯାଃ । ଵିରେଜୁସ୍ ତେଜସା ତତ୍ର ନଭସୀଵାମଲା ଗ୍ରହାଃ
ସେମାନେ ସାତ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ନିର୍ମଳ ଗ୍ରହମାନେ ଚମକେ।
ଅଥ କଲେନ ମହତା ତେଷାଂ ତୌ ପିତରୌ ତଦା । ସଞ୍ଜଗ୍ମତୁସ୍ ତନୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵାଂ ଗତିଂ ଗତିକୋଵିଦୌ
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଦୁଇ ଜଣ ପିତାମାତା, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଗତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ଦେହ ଛାଡ଼ି ନିଜ ନିଜ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ମାତାପିତୃଭ୍ଯାଂ ରହିତା ଦଶ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ ତତଃ । ଯଯୁଃ କୈଲାସଶିଖରଂ ଗୃହଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୂରତଃ
ମାଆ ବାପା ଛାଡ଼ି ଏହି ଦଶଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଘର ରହିଲା ଦୂରେ, ସେମାନେ ସିଧା କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଉଦ୍ଵିଗ୍ନାସ୍ ତେ ଵିବାନ୍ଧଵାଃ । କିଂ ସ୍ଯାତ୍ ପରମ୍ ଇହ ଶ୍ରେଯ ଊଚୁଶ୍ ଚେଦଂ ପରସ୍ପରମ୍
ସେଠାରେ ସେମାନେ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଏହିପରି ଭାବିଲେ: 'ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ କଣ ହେବ?' ଏହିପରି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ କହିଲେ।
କିମ୍ ଇହ ସ୍ଯାତ୍ ସମୁଚିତଂ ଭ୍ରାତରଃ କିମ୍ ଅଦୁଃଖଦମ୍ । କିଂ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ମହୈଶ୍ଵର୍ଯଂ କିଂ ମହାଵିଭଵଂ ଶୁଭମ୍
ଭାଇମାନେ, ଏଠାରେ କଣ ସଠିକ୍ ହେବ? କଣ ଦୁଃଖର ଅଭାବ ଅଛି? କଣ ସତ୍ୟରେ ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଅଛି?
କିଯଦ୍ ଏତଦ୍ ଅନୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସାମନ୍ତା ହି ଚିରେଶ୍ଵରାଃ । ସାମନ୍ତସମ୍ପତ୍ କିଂ ନାମ ରାଜାନୋ ହି ମହେଶ୍ଵରାଃ
ଏହି ଶାସନ ନଥିବା ଅବସ୍ଥା କେତେ ସୀମିତ! କାରଣ ସାମନ୍ତମାନେ ବହୁଦିନ ରାଜା ହୋଇ ରହନ୍ତି। ସାମନ୍ତଙ୍କର ସମ୍ପଦ କଣ? ରାଜାମାନେ ତ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ।
କିଂ ନାମ ସମ୍ପଦ୍ ଭୂପାନାଂ ସମ୍ରାଡ୍ ଇହ ମହେଶ୍ଵରଃ । କିଂ ନାମ ସମ୍ପତ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ଯମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ହୀହ ମହେଶ୍ଵରଃ
ରାଜାମାନେ କଣ ଧନ ରଖନ୍ତି? ଏଠାରେ ସମ୍ରାଟ୍ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପ୍ରଭୁ । ସମ୍ରାଟ୍ ହେବାର ଧନ କଣ? ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପ୍ରଭୁ ।
କିଂ ନାମ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଥେନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ଯନ୍ ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରଜାପତେଃ । ଵିନଶ୍ଯତି ନ ଯତ୍ କଲ୍ପେ କିଂ ସ୍ଯାତ୍ ତଦ୍ ଇହ ଶୋଭନମ୍
ତେବେ, ଇନ୍ଦ୍ର ହେବାର ଅବସ୍ଥା କଣ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ର ଟିକେ? ଯାହା କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି, ସେଇ କିଏଠି ସତ୍ୟ ସୁଖ ହେବ?
ଵଦମାନେଷ୍ଵ୍ ଅଥୈତେଷୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଭ୍ରାତା ମହାମତିଃ । ଗମ୍ଭୀରଵାଗ୍ ଉଵାଚେଦଂ ମୃଗଯୂଥାନ୍ ମୃଗୋ ଯଥା
ଏମିତି କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭାଇ, ଯିଏ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଗଭୀର କଥା କହେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି କହିଲେ, ଯେପରି ଏକ ହରିଣ ତାଙ୍କ ଦଳକୁ କଥା କହେ ।
ଐଶ୍ଵର୍ଯାଣାଂ ହି ସର୍ଵେଷାମ୍ ଅକଲ୍ପାନ୍ତଵିନାଶି ଯତ୍ । ରୋଚତେ ଭ୍ରାତରସ୍ ତନ୍ ମେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵମ୍ ଇହ ନେତରତ୍
ଭାଇମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଯାହା କଳ୍ପ ଶେଷରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମା ହେବାର ଅବସ୍ଥା ଭଲ ଲାଗେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ।
ଏତତ୍ ତଦୁକ୍ତମ୍ ଅଖିଲା ଦ୍ଵିଜପୁତ୍ରାସ୍ ତଦୋତ୍ତମାଃ । ଵଚୋଭିର୍ ଐନ୍ଦଵାସ୍ ତତ୍ର ସାଧୁ ସାଧ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପୂଜଯନ୍
ଏହିପରି କହାଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ 'ଭଲ କହିଲେ, ଭଲ କହିଲେ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଊଚୁଶ୍ ଚେଦଂ କଥଂ ତାତ ସର୍ଵଦୁଃଖାପମର୍ଜନମ୍ । ପଦ୍ମାସନଂ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯଂ ଵିରିଞ୍ଚତ୍ଵମ୍ ଅଵାପ୍ନୁମଃ
ତେମାନେ କହିଲେ, 'ପିତାଜୀ, ଏହି ପଦ୍ମାସନ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, କିପରି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଏ?'
ଭ୍ରାତ୍ରା ତେନ ପୁନଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଭ୍ରାତରୋ ଭୂରିତେଜସଃ । ମଦୁକ୍ତଂ ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ଭଵନ୍ତଃ ପାଲଯନ୍ତ୍ଵ୍ ଅଲମ୍
ତାଙ୍କର ଭାଇ, ଯିଏ ବହୁତ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ, ପୁନି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଆପଣମାନେ ସେସବୁକୁ ଭଲଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।'
ପଦ୍ମାସନଗତୋ ଭାସ୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାହମ୍ ଇତି ଚେତସା । ସୃଜାମି ସଂହରାମୀତି ଧ୍ଯାନମ୍ ଅସ୍ତୁ ଚିରାଯ ଵଃ
ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ମନରେ 'ମୁଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ରହ୍ମା' ବୋଲି ଭାବି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ମୁଁ ସଂହାର କରେ' ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କର।
ଅଗ୍ରଜେନେତି କଥିତେ ବାଢଂ କୃତ୍ଵା ତ ଉତ୍ତମାଃ । ଧ୍ଯାନାଧୀନଧିଯସ୍ ତସ୍ଥୁସ୍ ସହୈଵ ଜ୍ଯାଯସା ରସାତ୍
ଯେଉଁଠି ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଁଁ ଏହି କଥା କହିଲେ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ସେମାନଙ୍କର ମନ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିଲା, ସେମାନେ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଁଁ ସହିତ ଏକାଠି ରହିଲେ ।