ତ୍ରିପ୍ରଵାହା ତ୍ରିପଥଗା କୃତ୍ଵୋର୍ଧ୍ଵାଧୋଗମାଗମା । ଜଗଦ୍ଯଜ୍ଞୋପଵୀତାଭା ସ୍ଫୁରନ୍ତୀନ୍ଦୁକଲାମଲା
ତିନି ଧାରାରେ ବହୁଥିବା ଏହି ନଦୀମାନେ, ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଯାଉଥିବା ତିନି ପଥରେ ଗତି କରି, ଚନ୍ଦ୍ରର କଳା ପରି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଚମକୁଥିବା, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଉପବୀତ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଇତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଶୀର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରୋଦ୍ଭଵନ୍ତି ଚ । ଦିଗ୍ଲତାସୁ ତଡିତ୍ପୁଷ୍ପା ଵାତାନ୍ତେ ମେଘପଲ୍ଲଵାଃ
ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ମନ ଯାଉଛି, କେବେ ଶୋଷିଯାଉଛି, କେବେ ପୁନି ଉଦ୍ଭବ ହେଉଛି—ଏହା ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ବିଜୁଳି ଫୁଲ ଲତା ଉପରେ ବା ବାତାସ ଶେଷରେ ମେଘ ଅଙ୍କୁର ଯେପରି।
ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରୋଦ୍ଯାନଵିମାନାଵଲିମାଲିତା । ସମୁଦ୍ରଭୂମିନଭସାଂ ପଦଵୀ ପ୍ରଵିରାଜତେ
ସମୁଦ୍ର, ଭୂମି ଓ ଆକାଶର ପଥ ଦେବମାନ୍ୟ ନଗର, ବାଗିଚା ଓ ଉଡୁଥିବା ମହଲର ଶାରି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ଚମକୁଛି।
ଲୋକାନ୍ତରେଷୁ ସଙ୍ଘେନ ଦେଵାସୁରନରୋରଗାଃ । ଉଦୁମ୍ବରେଷୁ ମଷକା ଇଵ ଘୁଙ୍ଘୁମିତାସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଦେବତା, ଅସୁର, ମଣିଷ ଓ ନାଗମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଏକଠି ହୋଇ, ଉଡୁଉଡୁ ମକୁଡିମାନେ ଉଦୁମ୍ବର ଗଛରେ ଯେପରି ଗୁଞ୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେପରି ରହିଛନ୍ତି।
ଯୁଗକଲ୍ପକ୍ଷଣଲଵକଲାକାଷ୍ଟାକଲଙ୍କିତଃ । କାଲୋ ଵହତ୍ଯ୍ ଅକଲିତସ୍ ସର୍ଵନାଶପ୍ରତୀକ୍ଷକଃ
ଯୁଗ, କଳ୍ପ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଖ୍ଷଣ ଓ ଅଣୁଅଣୁ ସମୟର ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମୟ ଅଦୃଶ୍ୟଭାବେ ବହିଯାଉଛି, ସବୁ କିଛି ଶେଷ ହେବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।
ଏଵମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧେନ ପରେଣ ସ୍ଵେନ ତେଜସା । ଭୃଶଂ ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆପନ୍ନଃ କିମ୍ ଏତତ୍ କଥମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏଭଳି ମୁଁ ମୋର ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲି, ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲି, ଭାବିଲି—'ଏହା କଣ? କିପରି ଏପରି ହେଲା?'
କଥଂ ମାଂସମଯେନାକ୍ଷ୍ଣା ଯନ୍ ନ ପଶ୍ଯାମି କିଞ୍ଚନ । ତନ୍ ମାଯାଜାଲମ୍ ଅତୁଲଂ ପଶ୍ଯାମି ମନସାମ୍ବରେ
ମାଂସର ଏହି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କିଛି ଦେଖୁନି, କିନ୍ତୁ ମନର ଆକାଶରେ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମାୟାର ଜାଲକୁ ଦେଖୁଛି, ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଅଥାଲୋକ୍ଯ ଚିରଂ କାଲଂ ମନସୈଵାହମ୍ ଅମ୍ବରାତ୍ । ଅର୍କଂ ତସ୍ମାଜ୍ ଜଗଜ୍ଜାଲାଦ୍ ଏକମ୍ ଆନୀଯ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍
ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁଁ ମନରେ ଏହି ଆକାଶରୁ ଦେଖିଲି, ଏବଂ ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜାଲରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଏକାଠି କରି ପଚାରିଲି।
ଆଗଚ୍ଛ ଦେଵଦେଵେଶ ଭୋ ଭାସ୍କର ମହାଦ୍ଯୁତେ । ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ଽସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯାସୌ କଥିତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଥ
'ଆସ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ, ହେ ଭାସ୍କର, ତୁମ ମହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ମାଳିକ! ତୁମକୁ ସ୍ବାଗତ,' ମୁଁ ଏପରି କହି ସେଠାରେ ସେଉଁଠି କଥାହେଲି।
କସ୍ ତ୍ଵଂ କଥମ୍ ଇଦଂ ଜାତଂ ଜଗଦ୍ ଏକଂ ଜଗନ୍ତି ଵା । ଯଦି ଜାନାସି ଭଗଵଂସ୍ ତଦ୍ ଏତତ୍ କଥଯାନଘ
ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଏକ ଜଗତ କିମ୍ବା ବହୁ ଜଗତ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ହେ ପବିତ୍ର, ମୋତେ ଏହା କହ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ମାମ୍ ଅସାଵ୍ ଅର୍କସ୍ ସମ୍ପରିଜ୍ଞାତଵାନ୍ ଅଥ । ନମସ୍କୃତ୍ଯାଭ୍ଯୁଵାଚେଦମ୍ ଅନିନ୍ଦ୍ଯପଦଯା ଗିରା
ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପଡିବା ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ ନମସ୍କାର କରି, ଦୋଷରହିତ ମଧୁର କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯପିଶାଚସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ କାରଣତାମ୍ ଅପି । ଗତଃ କସ୍ମାନ୍ ନ ଜାନୀଷେ କିଂ ମାମ୍ ଈଶ୍ଵର ପୃଚ୍ଛସି
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଭ୍ରମର କାରଣ ସଦା ତୁମେ ଅନୁଭବ କରୁଛ, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଜାଣୁନାହାଁତ? ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?
ଅଥ ମଦ୍ଵାକ୍ଯସନ୍ଦର୍ଭେ ଲୀଲା ଚେତ୍ ତଵ ସର୍ଵଗ । ଅଚିନ୍ତିତାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ତଚ୍ ଛୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵଦାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଯଦି ମୋର କଥା ମଧ୍ୟରେ, ହେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ତୁମର ଲୀଳା ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ବେଳେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ତେବେ ଶୁଣ, ମୁଁ କହୁଛି।
ସଦ୍ ଅସଦ୍ ଇତି କଲାଭିର୍ ଆତତଂ ସଦ୍ ଭ୍ରମଭରଭେଦଵିମୋହଦାଯିନୀଭିଃ । ପ୍ରଵିତତରଚନାଭିର୍ ଈଶ୍ଵରାତ୍ମ ପ୍ରଵିଲସତୀହ ମନୋ ମହନ୍ ମହାତ୍ମନ୍
ଏଠାରେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କର ମନ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଆତ୍ମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଅନୁଭବ ହେଉଛି, ସେହି ମନ ସମୟର ବିଭିନ୍ନ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା 'ଅଛି' ଓ 'ନାହିଁ' ବୋଲି ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ମାୟାର ଭ୍ରମ ଓ ଭାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଟିଳ ରଚନାମାନେ ଏହାକୁ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି।
କଲ୍ପନାମ୍ନି ମହାଦେଵ ହ୍ଯସ୍ତନେ ଦିଵସେ ତଵ । ତଲେ କୈଲାସଶୈଲସ୍ଯ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପୈକକୋଣକେ
ହେ ମହାଦେବ, 'କଳ୍ପନା' ନାମକ ଦିନରେ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ତଳେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ କୋଣାରେ,
ସୁଵର୍ଣଜଟନାମ୍ନା ଯତ୍ ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରୈର୍ ଜନିତପ୍ରଜୈଃ । ମଣ୍ଡଲଂ କଲ୍ପିତଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅନଲ୍ପସୁଖସୁନ୍ଦରମ୍
ସେଠାରେ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ 'ସୁବର୍ଣ୍ଣଜଟ' ନାମକ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅତି ଶ୍ରୀମୟ, ବେଶି ସୁଖଦାୟକ ଓ ସୁନ୍ଦର ଥିଲା।
ତତ୍ରାଭୂଦ୍ ଅତିଧର୍ମାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ । ଇନ୍ଦୁର୍ ନାମାତିଶାନ୍ତାତ୍ମା କଶ୍ଯପସ୍ଯ କୁଲୋଦ୍ଭଵଃ
ସେଠାରେ, କଶ୍ୟପ ଗୋତ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଥମ, ଅତି ଧାର୍ମିକ ଓ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର 'ଇନ୍ଦୁ' ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ ତଦା ନିଵସତୋ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵଜନମଣ୍ଡଲେ । ନ ବଭୂଵାତ୍ମଜସ୍ ତସ୍ଯ ମରୁଭୂମେସ୍ ତୃଣଂ ଯଥା
ସେ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ପରିବାରବଳୀ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ବସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କେହି ସନ୍ତାନ ହୋଇନଥିଲେ; ମରୁଭୂମିରେ ଯେମିତି ଘାସର ଏକ ତଣା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ନ ଵ୍ଯରାଜତ ସା ଭାର୍ଯା ତସ୍ଯ ନିଷ୍ଫଲପୁଷ୍ପିତା । ଋଜ୍ଵୀ ଗୌରୀ ସୁଶୁଦ୍ଧାପି ଶୂନ୍ଯା ଶରଲତା ଯଥା
ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସିଧାସଳଖ, ଧଳା ଏବଂ ପବିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସନ୍ତାନ ନ ହେବାରୁ ଫୁଲ ଲାଗି ଫଳ ନ ହେବା ପରି ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇ ରହିଥିଲେ; ଶୂନ୍ୟ ଲତା ପରି।
ତୌ ତତୋ ଦମ୍ପତୀ ଖିନ୍ନୌ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ତପସେ ଗିରେଃ । କୈଲାସସ୍ଯାଂସମ୍ ଆରୂଢୌ ରୂଢାଵ୍ ଇଵ ଵନଦ୍ରୁମୌ
ପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଦମ୍ପତି ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଏକ ଶିଖରକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚଢ଼ିଗଲେ; ଜଙ୍ଗଲ ଢାଳରେ ଦୁଇଟି ଗଛ ବଢ଼ିଯିବା ପରି।
ଭୂତୈର୍ ଅନାଵୃତେ ଶୂନ୍ଯେ ତସ୍ମିନ୍ କୈଲାସକୁଞ୍ଜକେ । ତେପାତେ ତୌ ତପୋ ଘୋରଂ ଜଲାହାରୌ ତରୁସ୍ଥିତୌ
ସେଇ କୈଳାସର ଏକ ନିର୍ଜନ ଉଦ୍ୟାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନଥିଲେ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା, ସେ ଦୁଇଜଣ ଜଳ ଖାଇ ଏବଂ ଗଛ ତଳେ ଦଢ଼ି ରହି, ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଏକଂ ପାନୀଯଚୁଲକଂ ପୀତ୍ଵା ଦିଵସପର୍ଯଯେ । ନିସ୍ପନ୍ଦମ୍ ଉତ୍ଥିତୌ ଵାର୍କ୍ଷୀଂ ଵୃତ୍ତିମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତୌ
ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ କେବଳ ଏକ ପାତ୍ର ପାଣି ପିଇ, ଗଛମାନଙ୍କର ଭଳି ଅଚଳ ରହି, ଏହିପରି ଜୀବନ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଥତୁସ୍ ତୌ ତଦା ତତ୍ର ତାଵଦ୍ ଵନତରୁଵ୍ରତୌ । ଯାଵତ୍ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାପରଶ୍ ଚ ଯୁଗେ ଦ୍ଵେ ଏଵ ତେ ଗତେ
ସେମାନେ ସେଠାରେ ଗଛମାନଙ୍କ ଭଳି ଅଚଳ ରହିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଦୁଇଟି ଶେଷ ହେଲା।
ତତସ୍ ତୁଷ୍ଟୋ ଽଭଵଦ୍ ଦେଵସ୍ ତଯୋଶ୍ ଶଶିକଲାଧରଃ । ଦିନତାପୋତ୍ତାପିତଯୋର୍ ଇନ୍ଦୁଃ କୁମୁଦଯୋର୍ ଇଵ
ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ଦିନର ତାପରେ ଦୁଃଖିତ କୁମୁଦ ଫୁଲକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ଆଜଗାମ ତମ୍ ଉଦ୍ଦେଶଂ ଯତ୍ର ତୌ ଵିପ୍ରଦମ୍ପତୀ । ସଲତାପାଦପଂ ଦେଶଂ ପୁଷ୍ପାକର ଇଵେଶ୍ଵରଃ
ସେ ଦେବତା ଲତା ଓ ଗଛରେ ଭରିଥିବା ସେଠି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ତାରାମଣ୍ଡଳର ନାଥ କମଳ ମଣ୍ଡପକୁ ଆସନ୍ତି।
ଦମ୍ପତୀ ତୌ ଵୃଷାରୂଢଂ ସୋମଂ ସୋମାର୍ଧଶେଖରମ୍ । ଫୁଲ୍ଲାନନଂ ଦଦୃଶତୁଃ କୁମୁଦେ ଶଶିନଂ ଯଥା
ସେ ଦମ୍ପତି ଦୁହେଁ ବୃଷ ଉପରେ ବସିଥିବା, ମାଥାରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ମୁହଁ ଖିଲିଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ 'ସୋମ'ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଖିଲିଥିବା କମଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକ ଝଲମଲ କରେ ।
ତୌ ତଂ ପ୍ରଣେମତୁର୍ ଦେଵଂ ତୁଷାରାମଲମ୍ ଈଶ୍ଵରମ୍ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯାଵ୍ ଉଦିତଂ ପରିପୂର୍ଣମ୍ ଇଵୋଡୁପମ୍
ସେମାନେ ସେ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଯିଏ ହିମ ପରି ଶୁଭ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁର, ଦିଗବିଦିଗେ ଉଦିତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦିଗନ୍ତରେ ଆଲୋକିତ ।
ତର୍ଜଯନ୍ ପଵନାଧୂତନଵଵେଣୁଵନସ୍ଵନମ୍ । ମୃଦୂଦ୍ଦାମଂ ସ୍ମିତସ୍ଯନ୍ଦି ପ୍ରୋଵାଚାଥ ଵଚଶ୍ ଶିଵଃ
ତାଜା ବାଁଶବନରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ହଲୁକ ଶବ୍ଦ ହଟାଇ, ମୃଦୁ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହସ ସହିତ ଶିବ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଵରଂ ଵିପ୍ର ଗୃହାଣାଶୁ ତୁଷ୍ଟୋ ଽସ୍ମି ତଵ ଵାଞ୍ଛିତମ୍ । ମଧୁମାସରସାକ୍ରାନ୍ତଵୃକ୍ଷଵନ୍ ମୁଦିତୋ ଭଵ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେ ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ତୁମରେ ପ୍ରସନ୍ନ । ବସନ୍ତ ଋତୁର ରସରେ ଭରିଥିବା ବନପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଉ ।
ଭଗଵନ୍ ଦେଵଦେଵେଶ ଦଶ ପୁତ୍ରା ମହାଧିଯଃ । ଭଵ୍ଯା ଭଵନ୍ତୁ ମେ ଭୂଯଶ୍ ଶୋକୋ ଯେନ ନ ବାଧତେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଦଶଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅ ଦିଅ, ଯାହାଫଳରେ ଦୁଃଖ କେବେ ମୋତେ ଛୁଇଁନପାରିବ।