ଯଯୌ ରାଜାନମ୍ ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ତଦ୍ ଏଵ ହିମଵଚ୍ଛିରଃ । ଦରିଦ୍ରା ଲବ୍ଧହେମେଵ ଗୃହମ୍ ଉଗ୍ରଶରୀରିଣୀ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେଇ ହିମାଳୟ ଶିଖରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ଗରିବ ମହିଳା ସୁନା ମିଳିଲେ ଖୁସି ହୋଇ ଘରକୁ ଫେରେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ତତ୍ରା ତୃପ୍ତେର୍ ଭୃଶଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଖଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ଦିନଦ୍ଵଯମ୍ । ଆସୀତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସୁସ୍ଵଚ୍ଛା ସା ସମାଧିଵତୀ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଦୁଇ ଦିନ ଭଲଭାବେ ଖାଇ ଓ ସୁଖରେ ଘୁମାଇ, ତାପରେ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ପୁଣିଥରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ।
ପଞ୍ଚଭିର୍ ଵା ତ୍ରିଭିର୍ ଵାପି ଵର୍ଷୈସ୍ ସା ସମ୍ପ୍ରବୁଧ୍ଯତି । ତତ୍ ତତୋ ମଣ୍ଡଲଂ ଯାତି ତେନ ରାଜ୍ଞା ଚ ପୂଜ୍ଯତେ
ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ସେ ସେଇ ଅବସ୍ଥାରୁ ଜାଗିଉଠନ୍ତି, ତାପରେ ସଭାକୁ ଯାଇ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତ୍ର ଵିଶ୍ରମ୍ଭଗର୍ଭାଭିଃ କଥାଭିଃ କଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ସା । ସ୍ଥିତ୍ଵା କାଲଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାନ୍ ଵଧ୍ଯାନ୍ ସ୍ଵାସ୍ପଦମ୍ ଏତ୍ଯ୍ ଅଥ
ସେଠାରେ, ସେ ନିଜର ଭରସାଭରା କଥାବାର୍ତ୍ତା ସହିତ କିଛି ସମୟ କାଟି, ପରେ ସେଇ ଦଣ୍ଡିତ ଲୋକମାନେକୁ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତଯୈଵମ୍ ଏଵ ଵିପିନେ ସାଦ୍ଯାପି ରକ୍ଷୋଽଙ୍ଗନା । ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଗିରୌ ସ୍ଥିତା ଵିଗଲିତଧ୍ଯାନୈକତାନାଶଯା
ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତା ଭାବେ, ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ, ସେଇ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମନ ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନରୁ ମୁକ୍ତ।
ତସ୍ମିନ୍ ରାଜନି ଶାନ୍ତିମ୍ ଆଗତଵତି ତ୍ଯକ୍ତୈଷଣେନାତ୍ମନା । ତଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରାଧିପସୌହୃଦୈସ୍ ସ୍ଵକଵଲାନ୍ ଆସ୍ଵାଦଯନ୍ତୀ ଚିରମ୍
ସେଇ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ସମ୍ମିତି ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆସା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସେଇ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତାରେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
କିରାତମଣ୍ଡଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଯେ ଯେ ସନ୍ତି ମହୀଭୃତଃ । ତୈସ୍ ତୈସ୍ ସହ ପରା ମୈତ୍ରୀ ତସ୍ଯାସ୍ ସମଭିଜାଯତେ
ସେଇ କିରାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁମାନେ ରାଜା ଥିଲେ, ସେମାନେ ସହିତ ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ମିତ୍ରତା ଗଢ଼ିଥିଲେ।
ସର୍ଵାଂସ୍ ତତ୍ର ମହୋତ୍ପାତାନ୍ ପିଶାଚାଦିଭଯାନ୍ଯ୍ ଅପି । ରୋଗାଂଶ୍ ଚ ଯୋଗସିଦ୍ଧା ସା ନିଵାରଯତି ରାକ୍ଷସୀ
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଯୋଗସିଦ୍ଧ ଦାନବୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ବଡ଼ ବିପଦ, ପିଶାଚ ଓ ଏପରି ଭୟ, ଏବଂ ରୋଗମାନେକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।
ବହୁଵର୍ଷଗଣୈର୍ ନୈଷା ଧ୍ଯାନାଦ୍ ଵିରତିମ୍ ଆଗତା । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ସମଶ୍ନାତି ଵଧ୍ଯାଞ୍ ଜନ୍ତୂନ୍ ସୁସଞ୍ଚିତାନ୍
ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ; ସେଠାକୁ ଆସି, ଭଲଭାବେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ବଳିପଶୁମାନେକୁ ଖାଇଥାଏ।
ଅଦ୍ଯାପି ତତ୍ର ଯେ ଵଧ୍ଯାସ୍ ତେ ତଦର୍ଥଂ ମହୀଭୁଜା । ଦୀଯନ୍ତେ ମିତ୍ରସମ୍ମାନେ କେ ହି ନାଧ୍ଯଵସାଯିନଃ
ଆଜିଯାଏଁ, ଯେଉଁମାନେ ବଳିଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେମାନେ ସେଠି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ରତାର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଦିଆଯାନ୍ତି—କିଏ ନିଶ୍ଚିତ ଇଚ୍ଛା ରଖିବେ ନାହିଁ?
ତସ୍ଯାଂ ଧ୍ଯାନନିଷଣ୍ଣାଯାଂ କିରାତଜନମଣ୍ଡଲେ । ଅନାଯାନ୍ତ୍ଯାଂ ଚିରଂ କାଲଂ ଜନଦୋଷପ୍ରଶାନ୍ତଯେ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନରେ ବସି ଥାନ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାହାରୁ ନାହାନ୍ତି, ଶିକାରୀମାନେ ଥିବା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସା ଦେଵୀ କନ୍ଦରାନାମ୍ନୀ ମଙ୍ଗଲେତରନାମିକା । ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ପ୍ରୋଚ୍ଚୈଃ ପୁରେ ଗହନକୋଟରେ
ସେ ଦେବୀ, ଯାହାଙ୍କୁ କନ୍ଦରା ଓ ମଙ୍ଗଳେତରା ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସହରର ଗଭୀର ଗୁହାରେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ବସାଯାଇଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ରାନ୍ଯୋ ଯୋ ଯୋ ଭଵତି ଭୂମିପଃ । ସ କନ୍ଦରାଂ ଭଗଵତୀଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯତି ସ୍ଵଯମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରାଜା ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ କନ୍ଦରା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି।
ଯଃ କନ୍ଦରାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵା ନ କରୋତି ନୃପୋ ଽଧମଃ । ତସ୍ଯୋପତାପନିଚଯାଃ ପ୍ରଜା ନିଘ୍ନନ୍ତି ଯତ୍ନତଃ
ଯେଉଁ ଦୁର୍ବଳ ରାଜା କିମ୍ବା ଅଧମ ରାଜା କନ୍ଦରାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତି।
ତତ୍ପୂଜନାଦ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ଜନସ୍ ତତ୍ରେପ୍ସିତଂ ଫଲମ୍ । ସ୍ଵଭାଵନାଵଶୋଚ୍ଛୂନମ୍ ଅନର୍ଥାଯାପ୍ରପୂଜନମ୍
ତାଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଯଦି ନିଜ ମନରେ ଅବହେଳା କରି ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନର୍ଥ ଆସେ।
ଵଧ୍ଯଲୋକୋପଚାରେଣ ସା ଦେଵୀ ପରିପୂଜ୍ଯତେ । ପ୍ରତିମାଯାଂ ସ୍ଥିତାଦ୍ଯାପି ଚିତ୍ତସ୍ଥଫଲଦାଯିନୀ
ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉଥିବା ପ୍ରଥାନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ଦେବୀ ପ୍ରତିମାରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଥିବା ଫଳ ଦେଇଯାନ୍ତି।
ସକଲଲୋକସମଙ୍ଗଲକାରିଣୀ କଵଲିତାଖିଲଵଧ୍ଯମହାଜନା । ଜଯତି ସାତ୍ର କିରାତଜନାସ୍ପଦା ପରମବୋଧଵତୀ ଚିରଦେଵତା
ସେ ଦେବୀ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ପୂଜିତ, ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତି—ସେଠାରେ ସେ ଦେବୀ ବିଜୟୀ।
ଏତତ୍ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵମ୍ ଉପାଖ୍ଯାନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତମ୍ । କର୍କଟ୍ଯା ଵନରାକ୍ଷସ୍ଯା ଯଥାଵଦ୍ ଅନୁପୂର୍ଵଶଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ କର୍କଟୀ ନାମକ ବନରାକ୍ଷସୀ ବିଷୟରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେଇପରି କ୍ରମକ୍ରମେ ନିର୍ମଳ କଥାଟିଏ କହିଦେଲି।
ହିମଵଦ୍ଗହ୍ଵରପ୍ରୋକ୍ତା ସା କଥଂ କୃଷ୍ଣରାକ୍ଷସୀ । କଥଂ ଚ କର୍କଟୀ ନାମ୍ନା ଯଥାଵଦ୍ ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଯାହା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିଲା, ସେ କୃଷ୍ଣ ରାକ୍ଷସୀ କିପରି କର୍କଟୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।
କୁଲାନି ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନେକାନି ରାକ୍ଷସାନାଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ । ତାନି କୃଷ୍ଣାନି ଶୁକ୍ଲାନି ହରିତାନ୍ଯ୍ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲାନି ଚ
ପ୍ରକୃତିରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନେକ ପରିବାରରେ ବଢ଼ିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି କଳା, କେହି ସଧା, କେହି ହରିତ ଏବଂ କେହି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
କର୍କଟପ୍ରାଣିସଦୃଶଃ କର୍କଟୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ବଭୂଵ ତଜ୍ଜା ସା କୃଷ୍ଣା କର୍କଟୀ କର୍କଟାକୃତିଃ
କର୍କଟ ନାମକ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଥିଲେ, ଯିଏ କଙ୍କଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ କଳା ରଙ୍ଗର, କର୍କଟୀ ନାମକ ଏବଂ କଙ୍କଡ଼ ଆକୃତିର ଏକ ରାକ୍ଷସୀ।
କର୍କଟୀପ୍ରଶ୍ନସଂସ୍ମୃତ୍ଯା ମଯୈଷା କଥିତା ତଵ । ଅଧ୍ଯାତ୍ମୋକ୍ତିପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପନିରୂପଣେ
କର୍କଟୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ମନେପକାଇ ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ କହିଲି, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ସନ୍ଦର୍ଭରେ।
ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଏଵମ୍ ଏକସ୍ମାଦ୍ ଅସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଅପି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଇଦଂ ଜଗଦ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତାତ୍ ପଦାତ୍ ପରମକାରଣାତ୍
ଏଭଳି ଏକ ମୂଳ କାରଣରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଏହି ସଂସାର ପଦେ ପଦେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଭାଵିନ୍ଯୋ ଵୀଚଯୋ ଵାରିଣ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନନ୍ଯାସ୍ ସ୍ଥିତା ଯଥା । ଵର୍ତମାନା ଅପି ପରେ ସୃଷ୍ଟଯସ୍ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ ତଥା
ଯେପରି ଲହରୀମାନେ ପାଣିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ଓ ନଶିଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପାଣି ଛାଡ଼ି କିଛି ନୁହଁନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ସୃଷ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି।
ଅଜ୍ଵଲନ୍ନ୍ ଏଵ କାଷ୍ଠେଷୁ ଵହ୍ନିର୍ ଅର୍ଥକ୍ରିଯାଂ ଯଥା । କରୋତି ମର୍କଟାଦୀନାଂ ଶୀତାପହରଣାଦିକାମ୍
ଯେପରି କାଠରେ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅଗ୍ନି ବାନର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଥଣ୍ଡା ଦୂର କରିବା ଭଳି କାମ କରେ,
ସମଂ ସୌମ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଅଜହଦ୍ ଏଵ ନିତ୍ଯୋଦିତସ୍ଥିତି । ତଥା ବ୍ରହ୍ମ କରୋତୀଦଂ ନାନାକର୍ତେଵ ସଜ୍ ଜଗତ୍
ସେହିପରି, ବ୍ରହ୍ମ ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ରହି, ବିଭିନ୍ନ କାମ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ମୂଳ ଶାନ୍ତିକୁ କେବେ ଛାଡ଼େନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ଅପ୍ଯ୍ ଅନାଗତ ଏଵାଯମ୍ ଏଵଂ ସର୍ଗ ଉପାଗତଃ । ଭୋସ୍ ସାଲଭଞ୍ଜିକାସଂଵିଦ୍ ଦାରୁଣୀଵ ସୁବୋଧିତା
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏପରି ଭାବରେ, ଏଉଁ ଆସିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଆସିଯାଇଛି—ଯେପରି ଦାରୁ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ଶାଳଭଞ୍ଜିକା ମୂର୍ତ୍ତିର ଜ୍ଞାନ ଦାରୁ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୁଏ।
ବୀଜାଦ୍ ଯଥାନନ୍ଯଦ୍ ଅପି ଫଲାଦ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍ । ଚିତେସ୍ ତଥାନନ୍ଯଦ୍ ଅପି ଚେତ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ଯେପରି ଏକ ମାଞ୍ଜିରୁ ତାହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିବାକୁ ଫଳ ଅନ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚେତନାରୁ ମଧ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଚେତ୍ୟବସ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଅଚ୍ଛେଦାଦ୍ ଏକସତ୍ତାଯା ନ ଭେଦଃ ଫଲବୀଜଯୋଃ । ଚିଚ୍ଚେତ୍ଯଯୋଶ୍ ଚ ଵାର୍ଯୂର୍ମ୍ଯୋର୍ ଇଵ ଵସ୍ତୁନି କଶ୍ଚନ
ଏକ ଏକାଟି ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭେଦ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ମାଞ୍ଜି ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଚେତନା ଓ ତାହାର ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ; ଯେପରି ପାଣି ଓ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ଅଵିଚାରାଦ୍ ଋତେ ଭେଦୋ ନୈତଯୋର୍ ଉପପଦ୍ଯତେ । ଯତଃ କୁତଶ୍ଚିଦ୍ ଉଦିତସ୍ ସ ଵିଚାରେଣ ନଶ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା ନଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ; କୌଣସି ଭିନ୍ନତା କେଉଁଠୁ ଉପଜିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ଭଲରେ ବୁଝିଲେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।