ନେଷ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ ଵଧ୍ଯନରାନ୍ ହିଂସା ନୈଷା ଚ ଧର୍ମତଃ । ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଚ ହିଂସୈଵ ମହାକରୁଣଯା ସମା
ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଦଣ୍ଡନୀୟ ପୁରୁଷମାନେକୁ ଆଣିବ; କିନ୍ତୁ ହିଂସା ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କେବେ କେବେ ହିଂସା ବଡ଼ କରୁଣା ସମାନ ହୁଏ।
ତ୍ଵଂ ସମେଷ୍ଯସି ଚାଵଶ୍ଯଂ ମାଂ ସମାଧିଵିରାମିଣୀ । ଅସତାମ୍ ଅପି ସଂରୂଢଂ ସୌହାର୍ଦଂ ନ ନିଵର୍ତତେ
ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୁଣି ମୋ ସହିତ ମିଳିବେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମର ଧ୍ୟାନ ଶାନ୍ତ ହେବ। ମିଥ୍ୟା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଏକଥର ହୃଦୟର ସଂଯୋଗ ହେଲେ, ସେ ମିତ୍ରତା କେବେ ମିଟିଯାଏ ନାହିଁ।
ଯୁକ୍ତମ୍ ଉକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ କରୋମ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅହଂ ସଖେ । ସୌହାର୍ଦେନ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ କୋ ଵାକ୍ଯଂ ନାଭିନନ୍ଦତି
ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ରାଜା, ସେଠିକ୍ କହିଛ। ମୁଁ ଏହିପରି କରିବି, ବନ୍ଧୁ। ମିତ୍ରତାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଜଣେ ଲୋକଙ୍କର କଥା କିଏ ସ୍ୱୀକାର କରିବେ ନାହିଁ?
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ରାକ୍ଷସୀ ତତ୍ର ସମ୍ପନ୍ନା ସା ଵିଲାସିନୀ । ହାରକେଯୂରକଟକପଟ୍ଟସ୍ରଗ୍ଦାମଧାରିଣୀ
ଏପରି କହି, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ସେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଗଳାରେ ହାର, ବାହୁରେ ବାହୁବଳୟ, ହାତରେ କଙ୍ଗନ, କମରରେ ପଟ୍ଟା ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ରାଜନ୍ନ୍ ଆଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛାମ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନୃପମନ୍ତ୍ରିଣୌ । ଅଗ୍ରେ ଗନ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତୌ ତୌ ରାତ୍ରାଵ୍ ଅନୁସସାର ସା
ସେ କହିଲେ, 'ରାଜା, ଆସ, ଚଳିବାକୁ ଯାଉଁ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଚାଲିଲେ; ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ଏବଂ ସେ ରାତି ସାରା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଅଥ ତେ ପାର୍ଥିଵଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ରଜନୀଂ ମିଥଃ । କଥଯୈକଗୃହେ ରମ୍ଯେ କ୍ଷପଯାମ୍ ଆସୁର୍ ଆଦୃତାଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ରାଜମହଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ସୁନ୍ଦର କୋଠାରେ ମିଳି ଆଦର ସହିତ ସେ ରାତିଟିଏ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରି କଟାଇଲେ।
ପ୍ରଭାତେ ଽନ୍ତଃପୁରେ ତସ୍ଥୌ ପୁରନ୍ଧ୍ରିଜନଲୀଲଯା । ରାକ୍ଷସୀ ମନ୍ତ୍ରିରାଜାନୌ ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରୌ ବଭୂଵତୁଃ
ପ୍ରଭାତେ, ରାକ୍ଷସୀ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରହି ରାଜମହଳର ମହିଳାମାନେ ସହିତ ମିଶିଲା; ରାଜା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜ-ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଲେ।
ତତୋ ଦିଵସଷଟ୍କେନ ସଞ୍ଚିତାନି ମହୀଭୃତା । ନୃପାନ୍ତରପୁରେଭ୍ଯୋ ଽପି ସ୍ଵମଣ୍ଡଲଗଣାତ୍ ତଥା
ତାପରେ ଛଅ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜଧାନୀ ଓ ନିଜ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସଂଗୃହୀତ ବନ୍ଦୀମାନେକୁ ଏକଠା କଲେ।
ତ୍ରୀଣି ଵଧ୍ଯସହସ୍ରାଣି ତାନି ତସ୍ଯୈ ତଦାଦଦୌ । ସା ବଭୂଵ ନିଶାକାଲେ ସୈଵୋଗ୍ରା କୃଷ୍ଣା ରାକ୍ଷସୀ
ସେତେବେଳେ ରାଜା ତାକୁ ତିନି ହଜାର ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିବା ବନ୍ଦୀ ଦେଲେ; ରାତିରେ ସେ ଭୟଙ୍କର କଳା ରାକ୍ଷସୀ ହୋଇଯାଉଥିଲା।
ତାନି ଵଧ୍ଯସହସ୍ରାଣି ଜଗ୍ରାହ ଭୁଜମଣ୍ଡଲେ । ଧାରାନିକରଜାଲାନି ମେଘମାଲେଵ କୋଟରେ
ସେ ତାଙ୍କର ହାତର ଘେରରେ ସେହି ହଜାର ହଜାର ଦଣ୍ଡିତମାନେଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ, ଯେପରି ଏକ ମେଘ ଗହ୍ବର ଭିତରେ ଝରିଥିବା ବର୍ଷାର ଝୁଲିକୁ ଆପଣେ ଆପଣେ ଧରି ରଖେ।
ଯଯୌ ରାଜାନମ୍ ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ତଦ୍ ଏଵ ହିମଵଚ୍ଛିରଃ । ଦରିଦ୍ରା ଲବ୍ଧହେମେଵ ଗୃହମ୍ ଉଗ୍ରଶରୀରିଣୀ
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସେଇ ହିମାଳୟ ଶିଖରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ଏକ ଗରିବ ମହିଳା ସୁନା ମିଳିଲେ ଖୁସି ହୋଇ ଘରକୁ ଫେରେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ତତ୍ରା ତୃପ୍ତେର୍ ଭୃଶଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଖଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ଦିନଦ୍ଵଯମ୍ । ଆସୀତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସୁସ୍ଵଚ୍ଛା ସା ସମାଧିଵତୀ ପୁନଃ
ସେଠାରେ ଦୁଇ ଦିନ ଭଲଭାବେ ଖାଇ ଓ ସୁଖରେ ଘୁମାଇ, ତାପରେ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ପୁଣିଥରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ।
ପଞ୍ଚଭିର୍ ଵା ତ୍ରିଭିର୍ ଵାପି ଵର୍ଷୈସ୍ ସା ସମ୍ପ୍ରବୁଧ୍ଯତି । ତତ୍ ତତୋ ମଣ୍ଡଲଂ ଯାତି ତେନ ରାଜ୍ଞା ଚ ପୂଜ୍ଯତେ
ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷ ପରେ ସେ ସେଇ ଅବସ୍ଥାରୁ ଜାଗିଉଠନ୍ତି, ତାପରେ ସଭାକୁ ଯାଇ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତ୍ର ଵିଶ୍ରମ୍ଭଗର୍ଭାଭିଃ କଥାଭିଃ କଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ସା । ସ୍ଥିତ୍ଵା କାଲଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାନ୍ ଵଧ୍ଯାନ୍ ସ୍ଵାସ୍ପଦମ୍ ଏତ୍ଯ୍ ଅଥ
ସେଠାରେ, ସେ ନିଜର ଭରସାଭରା କଥାବାର୍ତ୍ତା ସହିତ କିଛି ସମୟ କାଟି, ପରେ ସେଇ ଦଣ୍ଡିତ ଲୋକମାନେକୁ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତଯୈଵମ୍ ଏଵ ଵିପିନେ ସାଦ୍ଯାପି ରକ୍ଷୋଽଙ୍ଗନା । ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଗିରୌ ସ୍ଥିତା ଵିଗଲିତଧ୍ଯାନୈକତାନାଶଯା
ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତା ଭାବେ, ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ, ସେଇ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମନ ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନରୁ ମୁକ୍ତ।
ତସ୍ମିନ୍ ରାଜନି ଶାନ୍ତିମ୍ ଆଗତଵତି ତ୍ଯକ୍ତୈଷଣେନାତ୍ମନା । ତଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରାଧିପସୌହୃଦୈସ୍ ସ୍ଵକଵଲାନ୍ ଆସ୍ଵାଦଯନ୍ତୀ ଚିରମ୍
ସେଇ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ସମ୍ମିତି ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆସା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସେଇ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତାରେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
କିରାତମଣ୍ଡଲେ ତସ୍ମିନ୍ ଯେ ଯେ ସନ୍ତି ମହୀଭୃତଃ । ତୈସ୍ ତୈସ୍ ସହ ପରା ମୈତ୍ରୀ ତସ୍ଯାସ୍ ସମଭିଜାଯତେ
ସେଇ କିରାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁମାନେ ରାଜା ଥିଲେ, ସେମାନେ ସହିତ ସେ ଏକ ଉତ୍ତମ ମିତ୍ରତା ଗଢ଼ିଥିଲେ।
ସର୍ଵାଂସ୍ ତତ୍ର ମହୋତ୍ପାତାନ୍ ପିଶାଚାଦିଭଯାନ୍ଯ୍ ଅପି । ରୋଗାଂଶ୍ ଚ ଯୋଗସିଦ୍ଧା ସା ନିଵାରଯତି ରାକ୍ଷସୀ
ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଯୋଗସିଦ୍ଧ ଦାନବୀ ଅଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ବଡ଼ ବିପଦ, ପିଶାଚ ଓ ଏପରି ଭୟ, ଏବଂ ରୋଗମାନେକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।
ବହୁଵର୍ଷଗଣୈର୍ ନୈଷା ଧ୍ଯାନାଦ୍ ଵିରତିମ୍ ଆଗତା । ତତ୍ରାଗତ୍ଯ ସମଶ୍ନାତି ଵଧ୍ଯାଞ୍ ଜନ୍ତୂନ୍ ସୁସଞ୍ଚିତାନ୍
ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ସେ ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ; ସେଠାକୁ ଆସି, ଭଲଭାବେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ବଳିପଶୁମାନେକୁ ଖାଇଥାଏ।
ଅଦ୍ଯାପି ତତ୍ର ଯେ ଵଧ୍ଯାସ୍ ତେ ତଦର୍ଥଂ ମହୀଭୁଜା । ଦୀଯନ୍ତେ ମିତ୍ରସମ୍ମାନେ କେ ହି ନାଧ୍ଯଵସାଯିନଃ
ଆଜିଯାଏଁ, ଯେଉଁମାନେ ବଳିଦେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେମାନେ ସେଠି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ରତାର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଦିଆଯାନ୍ତି—କିଏ ନିଶ୍ଚିତ ଇଚ୍ଛା ରଖିବେ ନାହିଁ?
ତସ୍ଯାଂ ଧ୍ଯାନନିଷଣ୍ଣାଯାଂ କିରାତଜନମଣ୍ଡଲେ । ଅନାଯାନ୍ତ୍ଯାଂ ଚିରଂ କାଲଂ ଜନଦୋଷପ୍ରଶାନ୍ତଯେ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଧ୍ୟାନରେ ବସି ଥାନ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାହାରୁ ନାହାନ୍ତି, ଶିକାରୀମାନେ ଥିବା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସା ଦେଵୀ କନ୍ଦରାନାମ୍ନୀ ମଙ୍ଗଲେତରନାମିକା । ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ପ୍ରୋଚ୍ଚୈଃ ପୁରେ ଗହନକୋଟରେ
ସେ ଦେବୀ, ଯାହାଙ୍କୁ କନ୍ଦରା ଓ ମଙ୍ଗଳେତରା ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସହରର ଗଭୀର ଗୁହାରେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ବସାଯାଇଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ରାନ୍ଯୋ ଯୋ ଯୋ ଭଵତି ଭୂମିପଃ । ସ କନ୍ଦରାଂ ଭଗଵତୀଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପଯତି ସ୍ଵଯମ୍
ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ରାଜା ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ କନ୍ଦରା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି।
ଯଃ କନ୍ଦରାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵା ନ କରୋତି ନୃପୋ ଽଧମଃ । ତସ୍ଯୋପତାପନିଚଯାଃ ପ୍ରଜା ନିଘ୍ନନ୍ତି ଯତ୍ନତଃ
ଯେଉଁ ଦୁର୍ବଳ ରାଜା କିମ୍ବା ଅଧମ ରାଜା କନ୍ଦରାଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରନ୍ତି।
ତତ୍ପୂଜନାଦ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ଜନସ୍ ତତ୍ରେପ୍ସିତଂ ଫଲମ୍ । ସ୍ଵଭାଵନାଵଶୋଚ୍ଛୂନମ୍ ଅନର୍ଥାଯାପ୍ରପୂଜନମ୍
ତାଙ୍କ ପୂଜା କଲେ, ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ଯଦି ନିଜ ମନରେ ଅବହେଳା କରି ପୂଜା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନର୍ଥ ଆସେ।
ଵଧ୍ଯଲୋକୋପଚାରେଣ ସା ଦେଵୀ ପରିପୂଜ୍ଯତେ । ପ୍ରତିମାଯାଂ ସ୍ଥିତାଦ୍ଯାପି ଚିତ୍ତସ୍ଥଫଲଦାଯିନୀ
ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉଥିବା ପ୍ରଥାନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେ ଦେବୀ ପ୍ରତିମାରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ଥିବା ଫଳ ଦେଇଯାନ୍ତି।
ସକଲଲୋକସମଙ୍ଗଲକାରିଣୀ କଵଲିତାଖିଲଵଧ୍ଯମହାଜନା । ଜଯତି ସାତ୍ର କିରାତଜନାସ୍ପଦା ପରମବୋଧଵତୀ ଚିରଦେଵତା
ସେ ଦେବୀ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ପୂଜିତ, ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଥାନ୍ତି—ସେଠାରେ ସେ ଦେବୀ ବିଜୟୀ।
ଏତତ୍ ତେ କଥିତଂ ସର୍ଵମ୍ ଉପାଖ୍ଯାନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତମ୍ । କର୍କଟ୍ଯା ଵନରାକ୍ଷସ୍ଯା ଯଥାଵଦ୍ ଅନୁପୂର୍ଵଶଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ କର୍କଟୀ ନାମକ ବନରାକ୍ଷସୀ ବିଷୟରେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେଇପରି କ୍ରମକ୍ରମେ ନିର୍ମଳ କଥାଟିଏ କହିଦେଲି।
ହିମଵଦ୍ଗହ୍ଵରପ୍ରୋକ୍ତା ସା କଥଂ କୃଷ୍ଣରାକ୍ଷସୀ । କଥଂ ଚ କର୍କଟୀ ନାମ୍ନା ଯଥାଵଦ୍ ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଯାହା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିଲା, ସେ କୃଷ୍ଣ ରାକ୍ଷସୀ କିପରି କର୍କଟୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।
କୁଲାନି ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନେକାନି ରାକ୍ଷସାନାଂ ସ୍ଵଭାଵତଃ । ତାନି କୃଷ୍ଣାନି ଶୁକ୍ଲାନି ହରିତାନ୍ଯ୍ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲାନି ଚ
ପ୍ରକୃତିରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅନେକ ପରିବାରରେ ବଢ଼ିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି କଳା, କେହି ସଧା, କେହି ହରିତ ଏବଂ କେହି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।