ଦ୍ରୁମୋ ବୀଜତଯେଵାଶୁ ନ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତସମସ୍ଥିତିଃ । ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଅପଗତସ୍ପନ୍ଦତ୍ଯାଗାତ୍ଯାଗଃ ପରୋ ଽଣୁକଃ
ଯେପରି ଗଛ ତାହାର ବୀଜ ରୂପକୁ କେବେ ଛାଡ଼େନାହିଁ, ସେପରି ପରମ ଅଣୁ ନିଜ ସ୍ଥିତିକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ, ସେ ନିର୍ବିକାର ଓ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ବିସତନ୍ତୁର୍ ମହାମେରୁଃ ପରାତ୍ମାଣୋର୍ ଅପେକ୍ଷଯା । ଦୃଶ୍ଯଃ କିଲ ବିସେ ତନ୍ତୁର୍ ଅଦୃଶ୍ଯାକ୍ଷ୍ଣା ପରାତ୍ମତା
ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ କିମ୍ବା ମହାମେରୁ ପରମ ଅଣୁ ସହିତ ତୁଳନା କଲେ, ଆମ ଚକ୍ଷୁରେ ତାହା ତନ୍ତୁ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିହେବା ନୁହେଁ।
ବିସତନ୍ତୁର୍ ମହାମେରୁଃ ପରମାଣୋଃ କିଲାତ୍ମନଃ । ତସ୍ଯୈଵ ତଦ୍ଘନାଚ୍ ଚାନ୍ତସ୍ସ୍ଥିତା ମେର୍ଵାଦିକୋଟଯଃ
ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ କିମ୍ବା ମହାମେରୁ, ଏହା ପରମ ଆତ୍ମାର ଅଣୁ ସହିତ ତୁଳନା କଲେ, ଏହି ଘନତାରୁ ମେରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଖରମାନେ ତାହାର ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି।
ଏତେନ ତେନ ମହତା ପରମାଣୁନା ଚ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତତଂ ଵିରଚିତଂ ଜନିତଂ କୃତଂ ଚ । ଵିଶ୍ଵପ୍ରପଞ୍ଚରଚନଂ ନଭସେଵ ଵିଷ୍ଵକ୍ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଅଚ୍ଛମ୍ ଅଭିତଃ ପରିଲବ୍ଧମ୍ ଏଵ
ଏହି ଦ୍ୱାରା, ବଡ଼ ଅଥବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି, ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି, ତିଆରି ହୋଇଛି, ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ଏବଂ ଗଠିତ ହୋଇଛି। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଗଠନ ଏମିତି, ଯେମିତି ଆକାଶ—ସବୁଠାରେ ଶୁନ୍ୟତା ଏବଂ ପରିଶୁଦ୍ଧତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ମିଳିଥାଏ।
ଦ୍ଵୈତେନ ସୁନ୍ଦରତରଂ ସ୍ଵମ୍ ଅନୁଜ୍ଝତେଵ ରୂପଂ ସୁଷୁପ୍ତସଦୃଶେନ ପରାଵବୋଧାତ୍ । ଐକ୍ଯଂ ଗତଂ ସ୍ଥିତଗମାଗମମୁକ୍ତମ୍ ଏଵମ୍ ଇତ୍ଥଂ ସ୍ଥିତଂ ନନୁ ଜଗତ୍ ପରମାର୍ଥପିଣ୍ଡଃ
ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦ୍ୱାରା, ନିଜର ସୁନ୍ଦର ରୂପଟିଏ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନରୁ। ଏହିପରି ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଆସିବା-ଯିବାର କିଛି ନାହିଁ, ଏହିପରି ଜଗତ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ୟର ମୂଳ ରୂପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଇତି ରାଜମୁଖାଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା କର୍କଟୀ ଵନମର୍କଟୀ । ଅଵବୁଦ୍ଧପଦାନ୍ତସ୍ସ୍ଥଂ ଜହୌ ମାତ୍ସର୍ଯଚାପଲମ୍
ରାଜାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କର୍କଟୀ ନାମକ ଅରଣ୍ୟ ବାନରୀ ଜଣେ ଜ୍ଞାନର ଶେଷ ଶବ୍ଦରେ ବସି, ତାଙ୍କର ଇର୍ଷ୍ୟା ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲତାଂ ତୋଷଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଅପତାପତାମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତା ପ୍ରାଵୃଣ୍ମଯୂରୀଵ ସଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନେଵ କୁମୁଦ୍ଵତୀ
ତାଙ୍କ ମନରେ ଶାନ୍ତି, ସନ୍ତୋଷ, ବିଶ୍ରାମ ଏବଂ ଦୁଃଖର ଅଭାବ ଆସିଗଲା—ଯେପରି ବର୍ଷାକାଳରେ ମୟୂରୀ କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରରେ ଖିଲିଥିବା କମଳିନୀ।
ତଯା ରାଜଗିରା ତସ୍ଯା ଆନନ୍ଦ ଉଦଭୂଦ୍ ଭୃଶମ୍ । ଗର୍ଭୋ ଽନ୍ତଃ ଖେ ବଲାକାଯା ରଵେଣେଵ ପଯୋମୁଚଃ
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ଯେପରିକି ବକ ପକ୍ଷୀର ଡିମ୍ବ ଭିତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଭରିଯାଏ, କିମ୍ବା ମେଘ ଭିତରେ ପବନ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଅହୋ ବତ ପଵିତ୍ରେଯଂ ଭଵତୋର୍ ଭାତି ଶେମୁଷୀ । ଅନସ୍ତମିତସାରେଣ ପ୍ରବୋଧାର୍କେଣ ଭାସିତା
ହାଁ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ତୁମ ଜ୍ଞାନ କେତେ ପବିତ୍ର! ଏହା ଜାଗୃତିର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅକ୍ଷୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଆଲୋକିତ ହେଉଛି।
ସିତା ସମରସା ଶୁଦ୍ଧା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନେଵ ଶଶିମଣ୍ଡଲାତ୍ । ଵିଵେକକଣିକା ଦୃଷ୍ଟା ଭଵତୋର୍ ହୃଦଯାଦ୍ ଇଯମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଆଲୋକ ପରି ଧଳା, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଏହି ବିବେକର କଣିକା ତୁମମାନଙ୍କର ହୃଦୟରୁ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵିଵେକିନୋ ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯାସ୍ ସେଵ୍ଯା ମନ୍ଯେ ଭଵାଦୃଶାଃ । ତ୍ଵତ୍ସଙ୍ଗାତ୍ ସଵିକାସାସ୍ମି ଚନ୍ଦ୍ରେଣେଵ କୁମୁଦ୍ଵତୀ
ବିବେକଶୀଳମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି; ମୁଁ ଏମିତି ଲୋକମାନେ ସେବାଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଭାବେ। ତୁମ ସଙ୍ଗରେ ରହି, ମୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପାଖରେ କୁମୁଦ ଫୁଲ ପରି ଖିଲିଯାଏ।
ସୌରଭଂ କୁସୁମାସଙ୍ଗାଦ୍ ଇଵ ସତ୍ସଙ୍ଗମାଚ୍ ଛୁଭମ୍ । ପ୍ରଵର୍ତତେ ଽର୍କସମ୍ପର୍କାଦ୍ ଵିକାସୋ ଽମ୍ବୁରୁହାମ୍ ଇଵ
ଫୁଲ ଛୁଇଁଲେ ଯେମିତି ସୁଗନ୍ଧ ମିଳେ, ସେପରି ସଦ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଭଲ କଥା ଓ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟି ଆସେ । ଯେପରି ରବି କିରଣ ଛୁଇଁଲେ ପଦ୍ମ ଖିଲିଯାଏ, ସେପରି ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ମନ ଖୁସି ହୁଏ ।
ମହତାମ୍ ଏଵ ସଂସର୍ଗାତ୍ ପୁନର୍ ଦୁଃଖଂ ନ ବାଧତେ । କୋ ହି ଦୀପଶିଖାହସ୍ତସ୍ ତମସା ପରିଭୂଯତେ
ମହାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଲେ ଦୁଃଖ ଆଉ ବିପଦ ଆସି ନପାରେ । ଯେମିତି ହାତରେ ଦୀପ ରଖିଲେ ଅନ୍ଧାର କେବେ ଆସିପାରେନି, ସେପରି ମହତ୍ମାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଦୁଃଖ ଆସି ନପାରେ ।
ମଯେମୌ ଜଙ୍ଗଲେ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଭଵନ୍ତୌ ଭୂମିଭାସ୍କରୌ । ପୂଜନୀଯାଵ୍ ଅତଶ୍ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଈହିତଂ କଥ୍ଯତାଂ ଶୁଭମ୍
ମୋର ଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ପୃଥିବୀର ଦୀପ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛ । ଏହିଠାରେ ତୁମେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ । ଏବେ ଦୟାକରି ତୁମର ଶୁଭ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହ ।
ଅସ୍ମଜ୍ଜନପଦେ ରକ୍ଷଃକୁଲକାନନମଞ୍ଜରି । ଜନସ୍ଯ ବାଧତେ ଽତ୍ଯର୍ଥଂ ସଦା ହୃଦଯଶୂଲନମ୍
ଆମ ଦେଶରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଟବାରେ ଥିବା ଦଳ ଲୋକମାନେ ଉପରେ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବେଦନା ଦେଉଛନ୍ତି ।
ଯଦା ସର୍ଵୈଵ ଜନତା ସଦା ଦୃଢଵିଷୂଚିକା । ମନ୍ମଣ୍ଡଲେ ଽଦ୍ଯ ତେନାହଂ ନିର୍ଗତୋ ରାତ୍ରିଚର୍ଯଯା
ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୃଢ଼ ରୋଗରେ ସଦା ପୀଡିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ରାତିରେ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଯାଇଥିଲି।
ଶୂଲାନି ହୃଦଯେ ନୄଣାଂ ନ ଶାମ୍ଯନ୍ତି ଯଦୌଷଧୈଃ । ତଦାହଂ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧପ୍ରୋକ୍ତମନ୍ତ୍ରାଦ୍ଯର୍ଥେନ ନିର୍ଗତଃ
ଲୋକମାନଙ୍କର ହୃଦୟର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ତୁମ ପରି ଜଣେ କହିଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମୁଁ ବାହାରିଥିଲି।
ତ୍ଵାଦୃଶସ୍ଯ ଚ ଲୋକସ୍ଯ ମୁଗ୍ଧଲୋକାଭିଘାତିନଃ । ନିଗ୍ରହାର୍ଥଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ ମେ ସା ଚ ସମ୍ପତ୍ତିମ୍ ଏତ୍ଵ୍ ଅଲମ୍
ତୁମ ପରି ନିର୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ ହାନି କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ମୋର ଚେଷ୍ଟା ହେଉଛି। ଏହି ପ୍ରୟାସ ସଫଳ ହେଉ, ଏହା ହିଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ।
ଏତାଵଦ୍ ଏଵ ଚ ଶୁଭେ ନନ୍ଵ୍ ଅଙ୍ଗୀକ୍ରିଯତାଂ ତ୍ଵଯା । ଭୂଯୋ ଭଵତ୍ଯା ଯତ୍ ପ୍ରାଣା ହିଂସନୀଯା ନ କସ୍ଯଚିତ୍
ହେ ଶୁଭେ, ଏତେକି ତୁମେ ମନେ ପକାଅ— ପୁନି କେହି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୁମେ କେବେ ହାନି କରିବ ନାହିଁ।
ବାଢମ୍ ଏଵଂ କରୋମ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଅଵିତଥଂ ପ୍ରଭୋ । ସତ୍ଯମ୍ ଏଵଂ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଧି ହିଂସନୀଯଂ ମଯାଧୁନା
ଠିକ୍ ଅଛି, ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୁଁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଏହିପରି କରିବି, ପ୍ରଭୁ। ଏବେଠାରୁ, ମୋ ପକ୍ଷରୁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଦ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମାକ୍ଷି ପରଦେହୈକଭୋଜନେ । କିଂ ସ୍ଯାଚ୍ ଛରୀରଵୃତ୍ତ୍ଯା ତେ ସ୍ଥିତାଯା ମତ୍ସମୀହିତେ
ଯଦି ଏହିପରି ହୁଏ, ହେ କମଳନୟନି, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଦେହର ଭୋଜନ କରିବା ସହିତ ତୁମର ଶରୀର ପୋଷଣ କିପରି ହେବ, ଯେଉଁପରି ତୁମେ ଚାହଁ?
ଷଡ୍ଭିର୍ ଵର୍ଷଶତୈ ରାଜନ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଯାସ୍ ସମାଧିତଃ । ଜାତଭୋଜନସଙ୍କଲ୍ପା ଭୋଜନେଚ୍ଛେଯମ୍ ଅଦ୍ଯ ମେ
ହେ ରାଜା, ଛଅଶେ ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ଜାଗି ବସି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲି। ଏବେ ମୋ ମନରେ ଭୋଜନର ଚିନ୍ତା ଉପଜିଛି, ଏବଂ ଆଜି ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି।
ଇଦାନୀଂ ଶିଖରଂ ଗତ୍ଵା ତଦ୍ ଏଵ ଧ୍ଯାନନିଶ୍ଚଲା । ଯାଵଦିଚ୍ଛଂ ସୁଖେନାସେ ସଜୀଵା ସାଲଭଞ୍ଜିକା
ଏବେ ସେ ଶିଖରକୁ ଯାଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଛି, ଯେତେଦିନ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସୁଖରେ ଅଚଳ ରହିଛି, ସେ ଜୀବନ୍ତ ସାଲଭଞ୍ଜିକା।
ଆମୃତୀଂ ଧାରଣାଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଧାରଯାମି ଶରୀରକମ୍ । ଯଥେଚ୍ଛମ୍ ଅଥ କାଲେନ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମୀତି ମତିର୍ ମମ
ମୁଁ ଅମୃତ ଧାରଣା କରି ଏହି ଦେହକୁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଧାରଣ କରୁଛି । ସମୟ ଆସିଲେ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡିଦେବି — ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ।
ଆଶରୀରପରିତ୍ଯାଗମ୍ ଇଦାନୀଂ ନ ମଯା ନୃପ । ହିଂସନୀଯାଃ ପରପ୍ରାଣାସ୍ ତେନେଦଂ ମଦ୍ଵଚଶ୍ ଶୃଣୁ
ହେ ରାଜା, ଏବେ ଦେହ ଛାଡିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କାହାର ପ୍ରାଣକୁ କ୍ଷତି କରିବି ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୋ କଥା ଶୁଣ ।
ହିମଵାନ୍ ନାମ ଶୈଲୋ ଽସ୍ତି ରୁଚା ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁନିର୍ମଲଃ । ଯ ଉତ୍ତରାଶାହୃଦଯେ ସ୍ପୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାପରାର୍ଣଵଃ
ଉତ୍ତର ଦିଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ପ୍ରଭାମୟ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାକୁ ହିମବନ୍ତ କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର ଛୁଇଁଯାଇଛି ।
ତତ୍ରାହଂ ନିଵସାମ୍ଯ୍ ଉଗ୍ରେ ହେମଶୃଙ୍ଗଦରୀଗୃହେ । ଆଯସୀ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖେଵ କର୍କଟୀ ନାମ ରାକ୍ଷସୀ
ସେଠି ମୁଁ ସୁନାର ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ ଘରେ, ଏକ ଲୋହା ଖୁଟି ପରି, କର୍କଟୀ ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ ଭାବେ ଦାରୁଣ ଭାବରେ ବସବାସ କରୁଛି ।
ତପସା ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଜନତାମାରଣେଚ୍ଛଯା । ଵିଷୂଚିକା ପ୍ରାଣହରା ସ୍ଯାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାସ୍ମୀତି ଵୈ ମଯା
ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି, ଲୋକମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ ବୋଲି ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲି। ଏହିପରି ମୁଁ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବା ରୋଗ 'ବିଷୂଚିକା' ଭଳି ହୋଇଗଲି।
ତସ୍ମାତ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଵରଯା ବହୂନ୍ ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ମଯା । ଭୁକ୍ତା ଵିଷୂଚିକାତ୍ଵେନ ଜନତା ଜୀଵଵେଧନୈଃ
ଏହିପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ମୁଁ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ବିଷୂଚିକା ଭାବେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲି, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥିଲି।
ତ୍ଵଯା ନ ଗୁଣିନୋ ହିଂସ୍ଯା ଇତି ମେ ବ୍ରହ୍ମଣା କୃତଃ । ନିଯମାର୍ଥଂ ମହାମନ୍ତ୍ରସ୍ ତଦାଯତ୍ତାସ୍ମି ସଂସ୍ଥିତା
କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ନିୟମ ରଖିଥିଲେ—'ତୁମେ ନିର୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ନାହିଁ।' ଏହି ନିମିତ୍ତରେ ମୁଁ ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ରହିଛି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବାନ୍ଧି ରହିଛି।