ଚିନ୍ମାତ୍ରାଣୁନଯେନେଦଂ ଜଗତ୍ ସମଭିଜୀଵତି । ଵସନ୍ତରସଵେଧେନ ଵିଚିତ୍ରେଵ ଵନାଵଲୀ
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଭାବରେ, ଏହି ସଂସାର ଚାଲି ରହିଛି; ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ସ୍ପର୍ଶରେ ଜଙ୍ଗଲ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଯାଏ।
ଚିତ୍ସତ୍ତୈଵେଯମ୍ ଅଖିଲଂ ସ୍ଵତୋ ଜଗଦ୍ ଇଵୋଦିତା । ମଧୁମାସରସୋଲ୍ଲାସୀ ଚିତ୍ରୋ ହି ଵନଷଣ୍ଡକଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚେତନାର ସାର ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ଯାହା ନିଜେ ଜଗତ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ; ଯେପରି ମଧୁମାସର ଆନନ୍ଦରେ ରଙ୍ଗିନ ଜଙ୍ଗଲ ଉଲ୍ଲାସିତ।
ସତ୍ଯଂ ଚିନ୍ମଯମ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିଦ୍ଧ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଵସନ୍ତରସମ୍ ଏଵେଦଂ ଵିଦ୍ଧି ପଲ୍ଲଵଗୁଲ୍ମକମ୍
ଏହି ଜଗତ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଚେତନାରୁ ଗଠିତ, ଏହି କଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣ; ଯେପରି ନବପଲ୍ଲବ ଓ ଝାଡ଼ି ମାତ୍ର ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ସାର।
ସର୍ଵାଵଯଵିସାରତ୍ଵାତ୍ ସହସ୍ରକରଲୋଚନଃ । ପରଂଆଣୁର୍ ଅସାଵ୍ ଏଵ ନିତ୍ଯାନଵଯଵୋଦଯଃ
ସମସ୍ତ ଯୋଗାଯୋଗ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ହେବାରୁ, ଏହି ଅଣୁଟିଏ ହଜାର ହାତ ଓ ହଜାର ଆଖି ଥିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମାନ। ଏହି ଅପରିଭାଜ୍ୟ ଅଣୁଟିଏ ଅବିନାଶୀ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଉତ୍ସ।
ନିମେଷାଂଶାଵବୋଧେ ଽପି ଚିଦଣୋଃ ପ୍ରତିଭାସତେ । ଯତଃ କଲ୍ପସହସ୍ରୌଘସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଵାର୍ଦ୍ଧକବାଲ୍ଯଵତ୍
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଂଶର ଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ଏହି ଅଣୁଟିଏ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; କାରଣ, ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷ ଏମିତି ଚଳିଯାଏ, ଯେପରି ନିଦ୍ରାର ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଶିଶୁବେଳା ଦ୍ରୁତ ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ତତସ୍ ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ନିମେଷାଣୁଃ କଲ୍ପକୋଟିଶତାନ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ସର୍ଵସତ୍ତାଵିଲାସେନ ପ୍ରତିଭୈକା ହି ଜୃମ୍ଭତେ
ଏହି ଅଣୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅସହଜ ଭାବେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷକୁ ଆପଣେ ଆପଣେ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରେ; କାରଣ, ଚେତନାର ଏକମାତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
ଅଭୁକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ଯଥା ଭୁକ୍ତଵାନ୍ ଅହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଜାଯତେ ପ୍ରତ୍ଯଯସ୍ ତଦ୍ଵନ୍ ନିମେଷେ କଲ୍ପନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେପରି ଯିଏ ଖାଇନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ 'ମୁଁ ଖାଇଛି' ବୋଲି ଭାବିପାରେ, ସେପରି ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ; ଏହିପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ କୋଟି ବର୍ଷର ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇଯାଏ।
ଅଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୁକ୍ତଵାନ୍ ଅସ୍ମୀତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ଯଯଶାଲିନଃ । ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵାସନାଵିଷ୍ଟାସ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵମରଣମ୍ ଯଥା
ଯେଉଁମାନେ 'ମୁଁ ଭୋଗ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରିଛି' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆଦତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଜଗନ୍ତି ପରିତିଷ୍ଠନ୍ତି ପରମାଣୌ ଚିଦାତ୍ମନି । ପ୍ରତିଭାସାଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ତତ ଏଵ ହି ଜାଗତାଃ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଚେତନାର ଅଣୁ ଭିତରେ ଅଛି; ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିପରି ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଚାଲିଥାଏ।
ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ଯତ୍ର ତତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସମୁଦେତି ତଦ୍ ଏଵ ତତ୍ । ଆକାରିଣି ଵିକାରାଦି ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଗଗନେ ଽମଲେ
ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଠାରୁ ସେହି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ନିର୍ମାତାରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ।
ଚିତି ଭୂତାନି ଭୂତାନି ଵର୍ତମାନାନି ସମ୍ପ୍ରତି । ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଶକ୍ତିବୀଜେ ଦ୍ରୁମା ଇଵ
ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏବେ ଯେପରି ଚେତନାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଆଗାମୀ ଦିନେ ସେମାନେ ତାହାର ଶକ୍ତିର ବିଜରୁ ଗଛ ପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ।
ନିମେଷକଲ୍ପାଵ୍ ଏତେନ ତୁଷେଣାନ୍ନକଣାଵ୍ ଇଵ । ଵଲିତୌ ନୈଷ ଚୈତାଭ୍ଯାମ୍ ଅଣୁସ୍ ସ୍ଵାଙ୍ଗାତ୍ମକଶ୍ ଚିତଃ
ଯେପରି ଏକ ଧାନର ଦାଣା ଓ ଏକ ମୁଠି ଭାତ ଦୁହିଁଟି ଏକ ଚକ୍ଷୁର ଝପକିରେ ସମାନ ଲାଗେ, ସେପରି ଏହି ବାକା କିମ୍ବା ସିଧା ଦୁହିଁଟି ମଧ୍ୟରୁ କେହିଁଠି ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ଅଣୁ ନୁହେଁ, ଏହା ନିଜ ଆକାରରେ ଅଛି।
ଉଦାସୀନଵଦ୍ ଆସୀନୋ ନ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ମନାଗ୍ ଅପି । ଏଷ ଭୋକ୍ତୃତ୍ଵକର୍ତୃତ୍ଵୈଃ ଖାତ୍ମା କୁର୍ଵଞ୍ ଜଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପି
ଏହି ଆକାଶ ସଦୃଶ ଆତ୍ମା ଯେପରି ଉଦାସୀନ ଭାବରେ ବସିଥାଏ, ସେପରି ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଛୁଁଇ ନାହିଁ, ଅତି ସାନା ମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଆତ୍ମା ଭୋଗୀ ଓ କର୍ତ୍ତା ଭୂମିକା ନେଇ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଜଗତ୍ସତ୍ତୋଦିତେଯଂ ହି ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ପରମାଣୁତଃ । ପରାମଣୋଶ୍ ଚ ଭୋକ୍ତୃତ୍ଵକର୍ତୃତ୍ଵେ କ୍ଵେଵ ସଂସ୍ଥିତେ
ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅତି ସାନା ଅଂଶରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଭୋଗୀ ଓ କର୍ତ୍ତା ଭାବ ବସିଛି?
ଜଗନ୍ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ କ୍ରିଯତେ ସର୍ଵଦୈଵ ନ କେନଚିତ୍ । ଵିଲୀଯତେ ଚ ନୋ କିଞ୍ଚିନ୍ ମାତ୍ରସ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଖଣ୍ଡନମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ କେହି କେବେ କିଛି କରେନାହିଁ, କିଛି ମଧ୍ୟ ବିଲୟ ହୁଏନାହିଁ; କାରଣ, ଏହି ମୂଳ ସ୍ୱରୂପର ବିଭାଜନ କେବେ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵଂ ସମରସାଭାସମ୍ ଇଦମ୍ ଆକାଶକୋଶଗମ୍ । ଜଗତ୍ପର୍ଯାଯଶବ୍ଦାଖ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯ୍ ଅନାଖ୍ଯଂ ଚ ରାକ୍ଷସି
ହେ ରାକ୍ଷସୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ରସ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଆକାଶ ପରି ଅସୀମ ଅନ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଛି। ଏହାକୁ 'ସଂସାର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସତ୍ୟ ନାହିଁ କୌଣସି ନାମ।
ଚିଦଣୁର୍ ଦୃଶ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମ୍ ଆନ୍ତରୀଂ ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତିମ୍ । ବହୀରୂପତଯା ଧତ୍ତେ ସ୍ଵାତ୍ମନାତ୍ମନି ସଂସ୍ଥିତାମ୍
ଚେତନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ, ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେବା ପାଇଁ, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଜ୍ଞାନ ଭାବକୁ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ବାହାରେ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଏତଦ୍ ବହିସ୍ସ୍ଥମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥମ୍ ଅସ୍ତି ଶବ୍ଦେ ନ ଵସ୍ତୁନି । ଉପଦେଶାଯ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଚିଦ୍ରୂପତ୍ଵାଜ୍ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ଏହି ଜଗତ ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ଶବ୍ଦରେ ଅଛି, ପ୍ରକୃତରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ନୁହେଁ। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ତିନି ଜଗତ ଚେତନାର ରୂପ।
ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦୃଶ୍ଯପଦଂ ଗଚ୍ଛନ୍ନ୍ ଆତ୍ମାନଂ ସମ୍ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ନେତ୍ରଂ ଦୃଶ୍ଯାଭିପାତୀଵ ସଦ୍ ଏଵାସଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଦୃଶ୍ୟ ପାଇଁ ଆଗେ ବଢ଼େ, ସେ ନିଜକୁ ଦେଖିପାରେ—ଯେପରି ଆଖି ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁ ଦିଗରେ ଦେଖିଲେ, ଏହା ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।
ନ ଚ ଗଚ୍ଛତି ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ହ୍ଯ୍ ଅସଦ୍ ଅଵାସ୍ତଵମ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ନ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ତତ୍ତାମ୍ ଏତି କଥଂ ପୁରଃ
ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷ ହେବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ ଅସତ୍ୟ ଏବଂ ଅସାର। ଆତ୍ମାରେ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ କେମିତି ସାମ୍ନାକୁ ଆସି ପ୍ରକଟ ହେବ?
ଦୃଗ୍ ଏଵ ଲୋଚନେ ସା ଚ ଵାସନା ତନ୍ ନିଜଂ ଵପୁଃ । ବହୁରୂପତଯା ଦୃଶ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୃତଯୋଦିତା
ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଆଖି, ଏହି ଇଚ୍ଛା ହେଉଛି ତାହାର ନିଜ ରୂପ। ଏହି ଶକ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧରି, ଯାହାକୁ ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେଖୁଥିବା ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ନ ଵିନା ଦ୍ରଷ୍ଟୃତାମ୍ ଅସ୍ତି ଦୃଶ୍ଯସତ୍ତା କଥଞ୍ଚନ । ପିତୃତେଵ ଵିନା ପୁତ୍ରଂ ଦ୍ଵିତେଵୈକ୍ଯପଦଂ ଵିନା
ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ ଛାଡି, କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଯେପରି ଜଣେ ବାପା ଛାଡି ପୁଅ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏକତା ଛାଡି ଦ୍ୱିତୀୟତା ନାହିଁ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୈଵ ଦୃଶ୍ଯତାମ୍ ଏତି ନ ଦ୍ରଷ୍ଟୃତ୍ଵଂ ଵିନାସ୍ତି ତତ୍ । ଵିନା ପିତ୍ରେଵ ତନଯୋ ଵିନା ଭୋକ୍ତ୍ରେଵ ଭୋଗ୍ଯତା
ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ ହିଁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ହୁଏ; ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ ଛାଡି, ଦେଖାଯାଉଥିବା କିଛି ନାହିଁ। ଯେପରି ବାପା ଛାଡି ପୁଅ ନାହିଁ, ଭୋଗ କରୁଥିବା ନାହିଁ ହେଲେ ଭୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ ହି ଦୃଶ୍ଯନିର୍ମାଣେ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଶକ୍ତତା । କନକସ୍ଯାଵଦାତସ୍ଯ କଟକତ୍ଵକୃତାଵ୍ ଇଵ
ଯେପରି ଶୁଧ୍ଧ ସୁନାରେ କଙ୍କଣ ତିଆରି କରିବାର ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେପରି ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଖରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିଷୟକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଶକ୍ତି ଅଛି।
ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟୃନିର୍ମାଣେ ଜଡତ୍ଵାନ୍ ନାସ୍ତି ଶକ୍ତତା । କଟକତ୍ଵସ୍ଯ ମୋହସ୍ଯ ଯଥା କନକନିର୍ମିତୌ
କିନ୍ତୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁ ପାଖରେ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେଠାରେ ଜଡତା ଅଛି। ଯେପରି କଙ୍କଣ କିମ୍ବା ମୃଗମାୟା ସୁନାକୁ ତିଆରି କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଚେତନାଦ୍ ଦୃଶ୍ଯନିର୍ମାଣଂ ଚିତ୍ କଚତ୍ଯ୍ ଅସଦ୍ ଏଵ ଯତ୍ । ଅକାରଣଂ ମୋହହେତୁର୍ ହେମୈଵ କଟକଭ୍ରମଃ
ଚେତନାରୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଏକ ପ୍ରକାର ଅସତ୍ୟ ଭ୍ରମ। କଙ୍କଣ ଭାବନା ମାତ୍ର ଅଜ୍ଞାନରୁ ହୁଏ, ଯାହାର ମୂଳ ହେଉଛି ସୁନା।
କଟକତ୍ଵାଵଭାସେ ହି ଯଥା ହେମ୍ନୋ ନ ହେମତା । ସତ୍ଯୈଵ ପ୍ରକଚତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ ଦୃଶ୍ଯସ୍ଥିତୌ ଵପୁଃ
ଯେପରି କଙ୍କଣ ଭାବ ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ ସୁନାରେ କେବଳ ସୁନାର ଗୁଣ ଥାଏ, କଙ୍କଣର ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁର ମଧ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ରୂପ ମାତ୍ର ଉଜାଗର ହୁଏ।
ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦୃଶ୍ଯତଯା ତିଷ୍ଠନ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୃତାମ୍ ଉଜ୍ଝତୀଵ ହି । ସତ୍ଯାଂ କଟକସଂଵିତ୍ତୌ ହେମ କାଞ୍ଚନତାମ୍ ଇଵ
ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷ ଭାବେ ଅବସ୍ଥାନ କରେ, ସେମାନେ ନିଜର ଦେଖୁଥିବା ଭାବକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି ବୋଲି ଲାଗେ। ଯେପରି, କଂକଣ ଦେଖାଯିବାବେଳେ ସୁନାର ସୁନା ଭାବ ମିଶିଯାଇଥିବା ପରି।
ଏକସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିଭାସେ ଽସ୍ତି ନ ସତ୍ତା ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଯୋଃ । ପୁମ୍ପ୍ରତ୍ଯଯପ୍ରକଚନେ କ୍ଵ ପଶୁପ୍ରତ୍ଯଯୋଦଯଃ
ଏକଟି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯିବାବେଳେ, ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବାର ସତ୍ତା ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଭାବନା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ପଶୁ ଭାବନା କେଉଁଠି ଆସିପାରିବ?
ଦୃଶ୍ଯଂ ପଶ୍ଯନ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ନ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସ୍ଵଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ ହି ଦୃଶ୍ଯତାପତ୍ତୌ ସତ୍ତାସତ୍ତେଵ ତିଷ୍ଠତି
ଜଣେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ନିଜକୁ ଦେଖୁଥିବା ବୋଲି ଅନୁଭବ କରିନଥାଏ; କାରଣ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକ ଯେତେବେଳେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବକୁ ନେଇନେଉଛି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା ଓ ନଥିଲା ପରି ଲାଗେ।