ଚିଚ୍ଚମତ୍କାରମାତ୍ରାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତତ୍ପ୍ରତିଭାତ୍ମନି । ଜଗତ୍ଯ୍ ଅନିଲଵୃକ୍ଷାଭେ ଚିଚ୍ଚେତ୍ଯକଲନେ କୁତଃ
ଏହି ନିର୍ମଳ ଚେତନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୂଳ ଆତ୍ମାରେ, ଯେଉଁଠି ସେଇ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ, ଚେତନା ଓ ତାହାର ବିଷୟର ଖେଳରେ, ପୃଥିବୀକୁ ପବନ କିମ୍ବା ଗଛ ପରି ମାପିବା କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଯଥା ତପସ୍ଯ୍ ଅପୀନସ୍ଯ ଭାସନଂ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକା । ଏକଂ ପୀଵରମ୍ ଅଦ୍ଵୈତଂ ତଥା ଚିଦ୍ଭାସନଂ ଜଗତ୍
ଯେପରି ମୃଗମରୀଚିକାରେ ପାଣି ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ସେଟି ଏକ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଯେଉଁଥିରେ ଏକତା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଭା ମାତ୍ର।
ଅର୍କାଂଶୁସୂକ୍ଷ୍ମତରଭାନିର୍ମାଣଂ ଯଦ୍ ଅନାମଯମ୍ । ଅସ୍ତିତାନାସ୍ତିତେ ତତ୍ର କୁଡ୍ଯାଦେର୍ ଇଵ କୈଵ ଧୀଃ
ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଲୋକରେ ଗଠିତ ଏବଂ ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସେଠି ଦେଉଳ ବା ଦିଵାଳ ଭଳି କିଛି ଅଛି କି ନାହିଁ—ଏହା ବିଚାର କରିବାର କଣ ଅର୍ଥ?
ମାଯାପାଂସୁକଣାଙ୍କେ ଖେ ଯଥା କଚତି କାଞ୍ଚନମ୍ । ତଥା ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ଭାତି ଚିଚ୍ଚେତ୍ଯକଲନେ କୁତଃ
ଯେପରି ମାୟାର ଧୂଳି ଲାଗି ଆକାଶରେ ସୁନା ଚମକୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚେତନା ଓ ତାହାର ବିଷୟକୁ ଅଲଗା କରିବା ନାହିଁ ହେଲେ, ଏହି ସଂସାର ଭି ଏପରି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ—ତେବେ ଏହା କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ?
ସ୍ଵପ୍ନଗନ୍ଧର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପନଗରେ କୁଡ୍ଯଵେଦନମ୍ । ନ ସନ୍ ନାସଦ୍ ଯଥା ତଦ୍ଵଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ଦୀର୍ଘଭ୍ରମଂ ଜଗତ୍
ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି ଏକ ସହରରେ ଦିଵାଳ ଅନୁଭବ ଯେପରି ନ ସତ୍ୟ ନ ଅସତ୍ୟ, ସେପରି ଏହି ସଂସାରକୁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଭ୍ରମ ବୋଲି ଜାଣ।
ତଥା ଚୈଵଂଵିଧନ୍ଯାଯଭାଵନାଭ୍ଯାସନିର୍ମଲାଃ । କୁଡ୍ଯାକାଶେନ ନିର୍ଯାନ୍ତି ଯଥାଭୂତାର୍ଥଦର୍ଶିନଃ
ଏଭଳି ଯୁକ୍ତିର ଅନୁଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ଏକ ଦେୱାଳ ଭିତରେ ଥିବା ଆକାଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରି।
ନ କୁଡ୍ଯାକାଶଯୋର୍ ଭେଦୋ ଦୃଢସଂଵେଦନାଦ୍ ଋତେ । ଆ ବ୍ରହ୍ମଜୀଵକଲନାଦ୍ ଯଦ୍ ରୂଢଂ ରୂଢମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଦେୱାଳ ଭିତର ଆକାଶ ଓ ବାହାର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ମାନସିକ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି। ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାଧାରଣ ପ୍ରାଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି କେବଳ ଏଭଳି ଧାରଣା ମାତ୍ର।
ପ୍ରତିଭାସାମଲାକାଶେ ଖତ୍ଵକୁଡ୍ଯତ୍ଵଶୂନ୍ଯତାଃ । ପ୍ରକଚନ୍ତି ଘନୀଭାଵାତ୍ ପ୍ରଭାପିଣ୍ଡ ଇଵ ପ୍ରଭାଃ
ପ୍ରତିତିର ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ ଖଟ, ଦେୱାଳ ଓ ଶୂନ୍ୟତାର ଧାରଣା ଘନୀଭୂତ ହେବାରୁ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଆଲୋକର କିରଣ ଏକ ଘନ ପିଣ୍ଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ପୃଥକ୍ତା ପ୍ରତିଭାସସ୍ଯ ସ୍ଵଚମତ୍କାରଯୋଗତଃ । ସର୍ଵାତ୍ମିକା ହି ପ୍ରତିଭା ପରା ଵୃକ୍ଷାତ୍ମବୀଜଵତ୍
ପ୍ରତିତିର ଅଲଗା ଅଲଗା ଦେଖାଯିବା ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; କାରଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରତିତି ସମସ୍ତ କୁ ଆବୃତ କରିଥାଏ, ଗଛର ମୁଳ ଭିତରେ ବିଜ ଥିବା ପରି।
ବୀଜମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଵୃକ୍ଷତ୍ଵଂ ନାନାନାନା ଯଥୈକଦୃକ୍ । ତଥାସଙ୍ଖ୍ଯଂ ଜଗଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଶାନ୍ତମ୍ ଆକାଶକୋଶଵତ୍
ଯେପରି ଗୁଟିଏ ବୀଜରେ ଗଛ ଲୁଚିଥାଏ, ଏବଂ ଅନେକ ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଗୁଟିଏ ହୁଏ, ସେପରି ଅସଂଖ୍ୟ ଜଗତ ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମରେ ରହିଛି, ମାଟିର ଭାଣ୍ଡରେ ଥିବା ଆକାଶ ଭଳି।
ବୀଜସ୍ଯାନ୍ତସ୍ସ୍ଥଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଵ୍ଯୋମାଦ୍ଵୈତା ସ୍ଥିତିର୍ ଯଥା । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽନ୍ତସ୍ସ୍ଥଜଗତୋ ଵ୍ଯୋମାକ୍ଷୁବ୍ଧା ସ୍ଥିତିସ୍ ତଥା
ଯେପରି ବୀଜ ଭିତରେ ଥିବା ଗଛ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶରେ ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମର ଭିତରେ ଥିବା ଜଗତମାନେ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଶାନ୍ତିରେ ଅଚଳ ରହିଛନ୍ତି।
ଶାନ୍ତଂ ସମସ୍ତମ୍ ଅଜମ୍ ଏକମ୍ ଅନାଦିମଧ୍ଯଂ ନେହାସ୍ତି କାଚନ କଲା କଲନାଃ କଥଞ୍ଚିତ୍ । ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶାନ୍ତମ୍ ଅତିରେକମ୍ ଅନେକମ୍ ଅଚ୍ଛମ୍ ଆଭାସରୂପମ୍ ଅଲମ୍ ଏକଵିକାସମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ଏହା ଶାନ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଜନ୍ମା, ଏକ, ଆରମ୍ଭ ଓ ମଧ୍ୟ ନଥିବା; ଏଠାରେ କୌଣସି ଭାଗ କିମ୍ବା ଗଣନା ନାହିଁ; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ, ସାଧାରଣ ନୁହେଁ, ବହୁରୂପୀ, ପବିତ୍ର, ମାତ୍ର ଭାସ୍ମାନ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉନ୍ମୁକ୍ତିରେ ଅଛି—ଏହିରେ ଅବସ୍ଥାନ କର।
ଅହୋ ନୁ ପରମାର୍ଥୋକ୍ତିଃ ପାଵନୀ ତଵ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ରାଜା ରାଜୀଵପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷ ଇଦାନୀମ୍ ଏଷ ଭାଷତାମ୍
ହାଁ, ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଏହି ପରମ ସତ୍ୟ କଥା ଏତେ ପବିତ୍ର କରୁଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ କମଳପତ୍ର ନୟନ ରାଜା କଥା କହୁନ୍ତୁ।
ଏଷୋ ଽଣୁଵେଦନାଦ୍ ଵାଯୁର୍ ଵାଯୁଶ୍ ଚ ଭ୍ରାନ୍ତିଦୃଷ୍ଟିତଃ । ତତୋ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵାଯ୍ଵାଦି କେଵଲଂ ଶୁଦ୍ଧଚେତନମ୍
ଅଣୁକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି, ବାୟୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅସଲି ଅଛିନାହିଁ—କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ରହିଯାଏ।
ଶବ୍ଦସଂଵେଦନାଚ୍ ଛବ୍ଦଶ୍ ଶବ୍ଦଶ୍ ଚ ଭ୍ରାନ୍ତିଦର୍ଶନମ୍ । ତତୋ ଽତ୍ର ଶବ୍ଦଶବ୍ଦାର୍ଥଦୃଷ୍ଟିର୍ ଦୂରତରଂ ଗତା
ଶବ୍ଦକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ଶବ୍ଦ ଜନ୍ମେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି, ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଧାରଣା ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଛି।
ସୋ ଽଣୁସ୍ ସର୍ଵଂ ନକିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ସୋ ଽହଂ ନାହଂ ସ ଏଵ ଚ । ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଽସ୍ଯୈଵ ପ୍ରତିଭୈଵାତ୍ର କାରଣମ୍
ସେଇ ଅଣୁ ସବୁକିଛି ଓ କିଛିନୁହେଁ; ମୁଁ ସେଇ, ମୁଁ ନୁହେଁ, ଏବଂ କେବଳ ସେଇ; ଏଠାରେ ସବୁଶକ୍ତିମାନ୍ ଆତ୍ମାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହିଁ କାରଣ।
ଆତ୍ମା ଯତ୍ନଶତୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯୋ ଲବ୍ଧେ ଽସ୍ମିନ୍ ନ ଚ କିଞ୍ଚନ । ଲବ୍ଧଂ ଭଵତି ତଚ୍ ଚୈତତ୍ ପରମଂ ନାମ କିଞ୍ଚନ
ଆତ୍ମାକୁ ଶତଶଃ ଚେଷ୍ଟା କରି ପାଇଯିବାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମିଳିଲାପରେ କିଛି ମିଳେନାହିଁ; ଯାହା ମିଳେ, ସେଇ ଏହି, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତାଵଜ୍ ଜନ୍ମଵସନ୍ତେଷୁ ସଂସୃତିଵ୍ରତତିଶ୍ ଚିରମ୍ । ଵିକସତ୍ଯ୍ ଉଦିତୋ ଯାଵନ୍ ନ ବୋଧୋ ମୂଲକାଷକୃତ୍
ମୂଳକୁ କାଟିଦେଇଥିବା ଜାଗୃତି ଉଦୟ ହେଉନଥିଲେ, ଜନ୍ମର ବସନ୍ତ ରୁତୁଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ।
ଅଣୁନାନେନ ରୂପଂ ସ୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯତାମ୍ ଇଵ ଗଚ୍ଛତା । ତାପେନାମ୍ବୁ ଧିଯୈଵେଵ ସ୍ଵସ୍ଥେନୈଵାପହାରିତମ୍
ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ନିଜ ଆକୃତିରେ ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ଅପସାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ତାପରେ ପାଣି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ, ଯଦ୍ୟପି ପାଣି ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ।
ଅନେନ ସଂଵିଦଂ ନାନା ମେରୁସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ତୃଣମ୍ । ଵମିତ୍ଵା ବହିର୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଂ ମାଯାତ୍ମକମ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା, ବାହାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ, ତିନି ଜଗତ, ଏବଂ ଘାସର ତିନିକିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକୁ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ି, ମନ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ମାୟାର ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ଚିଦଣୋର୍ ଅନ୍ତରେ ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ବହିଃ । ସଙ୍କଲ୍ପେଷ୍ଟାଲିଙ୍ଗନାଦି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ର ହି ରାଗିଣଃ
ଚେତନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ବାହାରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଜିନିଷକୁ ମନରେ କଳ୍ପନା କରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରାଯାଏ, ଏହା ରାଗୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ।
ଆଦିସର୍ଗେ ସର୍ଵଶକ୍ତିଶ୍ ଚିଦ୍ ଯଥା ଚୋଦିତାତ୍ମନା । ତଥାଶୁ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଂ ସଙ୍କଲ୍ପମତିଵତ୍ ସ୍ଵତଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଯେପରି ଚେତନା ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସବୁକିଛିକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦେଖିପାରେ, ସେପରି ଏହି ଚେତନା ସମସ୍ତ କଳ୍ପନାକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ ।
ଅଭିଜାତାଶଯସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଯଦ୍ ଯଥା ପ୍ରତିଭାସତେ । ତତ୍ ତଥା ପଶ୍ଯତୀଵାସୌ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ର ଶିଶୋର୍ ମନଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତମ ମନୋଭାବ ଥାଏ, ମନରେ ଯେଉଁପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ସେ ଏହିପରି ଦେଖିଥାଏ; ଏଠାରେ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ହେଉଛି ଶିଶୁର ମନ ।
ପରମାଣୁତ ଏଵାପି ଚିନ୍ମାତ୍ରେଣାମୁନାଣୁନା । ପରିସୂକ୍ଷ୍ମତମେନୈଵ ଵିଶ୍ଵଗ୍ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରପୂରିତମ୍
ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରମାଣୁ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୂକ୍ଷ୍ମତମ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଛି ।
ଅଣୁର୍ ଏଵ ନ ମାତ୍ଯ୍ ଏଷ ଯୋଜନାନାଂ ଶତେଷ୍ଵ୍ ଅପି । ସର୍ଵଗତ୍ଵାଦ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତରୂପତ୍ଵାଦ୍ ଵେଦନାକୃତିଃ
ଏହି ପରମାଣୁ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ଶତ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅବିନାଶୀ; କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହାକୁ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ରୂପରେ ଜଣାଯାଏ ।
ଯଥା ଧୂର୍ତେନ ଶିଡ୍ଗେନ ପୁଂସା ବାଲଃ ପ୍ରନାଟ୍ଯତେ । ସଭ୍ରୂଵିକାରନଯନନିରୀକ୍ଷଣଵିଚେଷ୍ଟିତୈଃ
ଯେପରି ଏକ ଚତୁର ଠକ ତାଙ୍କର ଭୂଅଙ୍ଗ, ଆଖିର ଇସାରା ଓ ଭୌହର ଚଳନା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଶିଶୁଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଚଳାଇଥାଏ,
ଚିଦାଲୋକେନ ଶୁଦ୍ଧେନ ସପର୍ଵତତୃଣଂ ଜଗତ୍ । ନାଟ୍ଯତେ ଽଵିରତଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଵିଵୃତ୍ଯାଭିନଯଂ ସଦା
ସେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆଲୋକରେ ପାହାଡ଼, ଘାସ ସହ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ସଦା ନିରନ୍ତର ନାଟକ ଭଳି ଚଳିଥାଏ, ଏହି ଭାବନାର ଖେଳ ସବୁବେଳେ ଦେଖାଯାଏ।
ତେନୈଵାନନ୍ତରୂପତ୍ଵାଦ୍ ଅଣୁନା ଵାସସା ଯଥା । ସଂଵିଦନ୍ତର୍ ଭଵେଦ୍ ବାହ୍ଯେ କୃତ୍ଵା ମେର୍ଵାଦି ଵେଷ୍ଟିତମ୍
ଯେପରି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସୁଗନ୍ଧ ଜଣେ ଜଣେ ଜାମାକୁ ଭରି ରହିଥାଏ, ସେପରି ଚେତନା ଭିତରେ ବାହାରେ ସବୁଠାରେ ରହିଛି, ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ କରିଛି।
ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛିନ୍ନରୂପତ୍ଵାନ୍ ମେରୁତୋ ବୃହତ୍ । ଵାଲାଗ୍ରଶତଭାଗାତ୍ମାପ୍ଯ୍ ଏଷ ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ପରୋ ଽଣୁକଃ
ଏହା ଦିଗ, ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୀମାରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ; ମେରୁ ପର୍ବତଠାରୁ ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଏତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯେ, କେଶର ଶତଭାଗ ଅଂଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଶୁଦ୍ଧସଂଵେଦନାକାଶରୂପସ୍ଯ ପରମାଣୁନା । ଶୋଭତେ ନ ହି ସାମ୍ଯୋକ୍ତିର୍ ମେରୁସର୍ଷପଯୋର୍ ଇଵ
ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆକାଶ ଭଳି, ସେଇ ପରମାଣୁ ସହିତ କିଛି ତୁଳନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ—ଯେପରି ମହାମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ଏକ ଶୋରିଷ ଦାଣାକୁ ତୁଳନା କରିହେବ ନାହିଁ।