ନିମେଷକଲ୍ପଶୈଲାବ୍ଧିପୁରଯୋଜନକୋଟଯଃ । ଯତ୍ରାଣାଵ୍ ଏଵ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ର ଦ୍ଵୈତୈକତେ କୁତଃ
ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ଅସଂଖ୍ୟ ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ସହର, ଯୁଗ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି; ଯେଉଁଠାରେ ସବୁକିଛି ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା କିମ୍ବା ଏକତା କେମିତି ହେବ?
କୃତଵାନ୍ ପ୍ରାଗ୍ ଇଦମ୍ ଅହମ୍ ଇତି ବୁଦ୍ଧାଵ୍ ଉଦେତି ହି । କ୍ଷଣାତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଅସତ୍ଯଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତସ୍ସ୍ଵପ୍ନଵିଭ୍ରମାଃ
‘ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଏହା କରିଥିଲି’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା ମନରେ ଉପଜେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସ୍ୱପ୍ନର ଭ୍ରମ ଭଳି।
ଦୁଃଖେ କାଲସ୍ ସୁଦୀର୍ଘୋ ହି ସୁଖେ ଲଘୁତରସ୍ ସଦା । ରାତ୍ରିର୍ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚୋଦିତା
ଦୁଃଖରେ ସମୟ ବହୁତ ଲମ୍ବା ଲାଗେ, ସୁଖରେ ସଦା ହଳକା ଲାଗେ। ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ରାତି ବାରଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ହୋଇଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିଶ୍ଚଯୋ ଯ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସତ୍ଯୋ ଵାସତ୍ଯ ଏଵ ଵା । ହେମ୍ନୀଵ କଟକାଦିତ୍ଵମ୍ ଊର୍ମିସ୍ ସିନ୍ଧୌ ଵିରାଜତେ
ମନରେ ଯେଉଁ ନିଶ୍ଚୟ ଉପଜେ—ସେଠି ସେଠି ସତ୍ୟ ହେଉ କି ମିଥ୍ୟା—ସେ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ହେମରେ କଙ୍ଗନର ଆକୃତି ବା ସାଗରେ ତରଙ୍ଗ।
ନ ନିମେଷୋ ଽସ୍ତି ନୋ କଲ୍ପୋ ନାଦୂରଂ ନ ଚ ଦୂରତା । ଚିଦଣୁପ୍ରତିଭୈଵେଵଂ ସ୍ଥିତାନନ୍ଯାନ୍ଯଵସ୍ତୁଵତ୍
ଏଠାରେ କୌଣସି ପଳକ ନାହିଁ, କୌଣସି ସମୟର ମାପ ନାହିଁ, ନ କିଛି ନିକଟ ଅଛି, ନ କିଛି ଦୂର ଅଛି; ଏହି ସବୁ ଜିନିଷ ମାତ୍ର ଚେତନାର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରକାଶତମସୋର୍ ଦୂରାଦୂରଯୋଃ କ୍ଷଣକଲ୍ପଯୋଃ । ଏକଚିତ୍କୋଶଯୋର୍ ଏଵଂ ନ ଭେଦୋ ଽସ୍ତି ମନାଗ୍ ଅପି
ଯେପରି ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧାର, ନିକଟ ଓ ଦୂର, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ବର୍ଷ, କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ଚେତନାର ପରତ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେପରି କୌଣସି ଅନ୍ତର ନାହିଁ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମ୍ ଅକ୍ଷସାରତ୍ଵାଦ୍ ଅପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତତୋ ଽତିଗମ୍ । ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵେନୈଵ ଚୋଦେତି ଵିତ୍ଵାଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୈଵ ସଦ୍ଵପୁଃ
ଯାହା ସିଧାସଳଖ ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ ହୁଏ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରେ ଅଛି। ତଥାପି, ଦେଖୁଥିବା ଜଣେ ମାନେ ସତ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, କାରଣ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଉପଜେ।
ଯାଵତ୍ କଟକସଂଵିତ୍ତିସ୍ ତାଵନ୍ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ହେମତା । ଯାଵଚ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯତାପତ୍ତିସ୍ ତାଵନ୍ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ସା କଲା
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗହଣାର ଭାବନା ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁନାର ଭାବନା ହୁଏନାହିଁ; ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶିଳ୍ପ ରହେନାହିଁ।
କଟକତ୍ଵେ କ୍ଷତେ ଦୃଶ୍ଯେ ସୁଵର୍ଣତ୍ଵମ୍ ଇଵାତତମ୍ । କେଵଲଂ ନିର୍ମଲଂ ବୁଦ୍ଧଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ପରିଶିଷ୍ଯତେ
ଗହଣାର ଆକୃତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, କେବଳ ପବିତ୍ର ସୁନା ମାତ୍ର ରହିଯାଏ; ଏହିପରି, ସବୁ କିଛି ଶୁଧ୍ଧ ହେଲେ, କେବଳ ନିର୍ମଳ ଜାଗୃତ ବ୍ରହ୍ମ ରହିଯାଏ।
ସର୍ଵତ୍ଵାଦ୍ ଏଷ ସଦ୍ରୂପୋ ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅସଦ୍ଵପୁଃ । ଚେତନଶ୍ ଚେତନାତ୍ମତ୍ଵାଚ୍ ଚେତ୍ଯାସମ୍ଭଵତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଚିତ୍
ଏହା ସବୁକିଛି ହେବାରୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଧରିପାରିବା କଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଚେତନା ହେବାରୁ ଏହା ଜାଗ୍ରତ; ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେଠି ଏହା ଅଚେତନ।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କାରମାତ୍ରାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତତ୍ପ୍ରତିଭାତ୍ମନି । ଜଗତ୍ଯ୍ ଅନିଲଵୃକ୍ଷାଭେ ଚିଚ୍ଚେତ୍ଯକଲନେ କୁତଃ
ଏହି ନିର୍ମଳ ଚେତନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୂଳ ଆତ୍ମାରେ, ଯେଉଁଠି ସେଇ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ, ଚେତନା ଓ ତାହାର ବିଷୟର ଖେଳରେ, ପୃଥିବୀକୁ ପବନ କିମ୍ବା ଗଛ ପରି ମାପିବା କିପରି ସମ୍ଭବ?
ଯଥା ତପସ୍ଯ୍ ଅପୀନସ୍ଯ ଭାସନଂ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକା । ଏକଂ ପୀଵରମ୍ ଅଦ୍ଵୈତଂ ତଥା ଚିଦ୍ଭାସନଂ ଜଗତ୍
ଯେପରି ମୃଗମରୀଚିକାରେ ପାଣି ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ସେଟି ଏକ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଯେଉଁଥିରେ ଏକତା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ମଧ୍ୟ ଚେତନାର ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଭା ମାତ୍ର।
ଅର୍କାଂଶୁସୂକ୍ଷ୍ମତରଭାନିର୍ମାଣଂ ଯଦ୍ ଅନାମଯମ୍ । ଅସ୍ତିତାନାସ୍ତିତେ ତତ୍ର କୁଡ୍ଯାଦେର୍ ଇଵ କୈଵ ଧୀଃ
ଯେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଲୋକରେ ଗଠିତ ଏବଂ ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସେଠି ଦେଉଳ ବା ଦିଵାଳ ଭଳି କିଛି ଅଛି କି ନାହିଁ—ଏହା ବିଚାର କରିବାର କଣ ଅର୍ଥ?
ମାଯାପାଂସୁକଣାଙ୍କେ ଖେ ଯଥା କଚତି କାଞ୍ଚନମ୍ । ତଥା ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ଭାତି ଚିଚ୍ଚେତ୍ଯକଲନେ କୁତଃ
ଯେପରି ମାୟାର ଧୂଳି ଲାଗି ଆକାଶରେ ସୁନା ଚମକୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚେତନା ଓ ତାହାର ବିଷୟକୁ ଅଲଗା କରିବା ନାହିଁ ହେଲେ, ଏହି ସଂସାର ଭି ଏପରି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ—ତେବେ ଏହା କେଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ?
ସ୍ଵପ୍ନଗନ୍ଧର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପନଗରେ କୁଡ୍ଯଵେଦନମ୍ । ନ ସନ୍ ନାସଦ୍ ଯଥା ତଦ୍ଵଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ଦୀର୍ଘଭ୍ରମଂ ଜଗତ୍
ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି ଏକ ସହରରେ ଦିଵାଳ ଅନୁଭବ ଯେପରି ନ ସତ୍ୟ ନ ଅସତ୍ୟ, ସେପରି ଏହି ସଂସାରକୁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଭ୍ରମ ବୋଲି ଜାଣ।
ତଥା ଚୈଵଂଵିଧନ୍ଯାଯଭାଵନାଭ୍ଯାସନିର୍ମଲାଃ । କୁଡ୍ଯାକାଶେନ ନିର୍ଯାନ୍ତି ଯଥାଭୂତାର୍ଥଦର୍ଶିନଃ
ଏଭଳି ଯୁକ୍ତିର ଅନୁଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ଏକ ଦେୱାଳ ଭିତରେ ଥିବା ଆକାଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରି।
ନ କୁଡ୍ଯାକାଶଯୋର୍ ଭେଦୋ ଦୃଢସଂଵେଦନାଦ୍ ଋତେ । ଆ ବ୍ରହ୍ମଜୀଵକଲନାଦ୍ ଯଦ୍ ରୂଢଂ ରୂଢମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଦେୱାଳ ଭିତର ଆକାଶ ଓ ବାହାର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ମାନସିକ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି। ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାଧାରଣ ପ୍ରାଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି କେବଳ ଏଭଳି ଧାରଣା ମାତ୍ର।
ପ୍ରତିଭାସାମଲାକାଶେ ଖତ୍ଵକୁଡ୍ଯତ୍ଵଶୂନ୍ଯତାଃ । ପ୍ରକଚନ୍ତି ଘନୀଭାଵାତ୍ ପ୍ରଭାପିଣ୍ଡ ଇଵ ପ୍ରଭାଃ
ପ୍ରତିତିର ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ ଖଟ, ଦେୱାଳ ଓ ଶୂନ୍ୟତାର ଧାରଣା ଘନୀଭୂତ ହେବାରୁ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ଯେପରି ଆଲୋକର କିରଣ ଏକ ଘନ ପିଣ୍ଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ପୃଥକ୍ତା ପ୍ରତିଭାସସ୍ଯ ସ୍ଵଚମତ୍କାରଯୋଗତଃ । ସର୍ଵାତ୍ମିକା ହି ପ୍ରତିଭା ପରା ଵୃକ୍ଷାତ୍ମବୀଜଵତ୍
ପ୍ରତିତିର ଅଲଗା ଅଲଗା ଦେଖାଯିବା ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; କାରଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରତିତି ସମସ୍ତ କୁ ଆବୃତ କରିଥାଏ, ଗଛର ମୁଳ ଭିତରେ ବିଜ ଥିବା ପରି।
ବୀଜମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଵୃକ୍ଷତ୍ଵଂ ନାନାନାନା ଯଥୈକଦୃକ୍ । ତଥାସଙ୍ଖ୍ଯଂ ଜଗଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଶାନ୍ତମ୍ ଆକାଶକୋଶଵତ୍
ଯେପରି ଗୁଟିଏ ବୀଜରେ ଗଛ ଲୁଚିଥାଏ, ଏବଂ ଅନେକ ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଗୁଟିଏ ହୁଏ, ସେପରି ଅସଂଖ୍ୟ ଜଗତ ଶାନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମରେ ରହିଛି, ମାଟିର ଭାଣ୍ଡରେ ଥିବା ଆକାଶ ଭଳି।
ବୀଜସ୍ଯାନ୍ତସ୍ସ୍ଥଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଵ୍ଯୋମାଦ୍ଵୈତା ସ୍ଥିତିର୍ ଯଥା । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽନ୍ତସ୍ସ୍ଥଜଗତୋ ଵ୍ଯୋମାକ୍ଷୁବ୍ଧା ସ୍ଥିତିସ୍ ତଥା
ଯେପରି ବୀଜ ଭିତରେ ଥିବା ଗଛ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶରେ ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମର ଭିତରେ ଥିବା ଜଗତମାନେ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଶାନ୍ତିରେ ଅଚଳ ରହିଛନ୍ତି।
ଶାନ୍ତଂ ସମସ୍ତମ୍ ଅଜମ୍ ଏକମ୍ ଅନାଦିମଧ୍ଯଂ ନେହାସ୍ତି କାଚନ କଲା କଲନାଃ କଥଞ୍ଚିତ୍ । ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶାନ୍ତମ୍ ଅତିରେକମ୍ ଅନେକମ୍ ଅଚ୍ଛମ୍ ଆଭାସରୂପମ୍ ଅଲମ୍ ଏକଵିକାସମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ
ଏହା ଶାନ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଜନ୍ମା, ଏକ, ଆରମ୍ଭ ଓ ମଧ୍ୟ ନଥିବା; ଏଠାରେ କୌଣସି ଭାଗ କିମ୍ବା ଗଣନା ନାହିଁ; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ, ସାଧାରଣ ନୁହେଁ, ବହୁରୂପୀ, ପବିତ୍ର, ମାତ୍ର ଭାସ୍ମାନ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉନ୍ମୁକ୍ତିରେ ଅଛି—ଏହିରେ ଅବସ୍ଥାନ କର।
ଅହୋ ନୁ ପରମାର୍ଥୋକ୍ତିଃ ପାଵନୀ ତଵ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ରାଜା ରାଜୀଵପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷ ଇଦାନୀମ୍ ଏଷ ଭାଷତାମ୍
ହାଁ, ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଏହି ପରମ ସତ୍ୟ କଥା ଏତେ ପବିତ୍ର କରୁଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ କମଳପତ୍ର ନୟନ ରାଜା କଥା କହୁନ୍ତୁ।
ଏଷୋ ଽଣୁଵେଦନାଦ୍ ଵାଯୁର୍ ଵାଯୁଶ୍ ଚ ଭ୍ରାନ୍ତିଦୃଷ୍ଟିତଃ । ତତୋ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵାଯ୍ଵାଦି କେଵଲଂ ଶୁଦ୍ଧଚେତନମ୍
ଅଣୁକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି, ବାୟୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅସଲି ଅଛିନାହିଁ—କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ରହିଯାଏ।
ଶବ୍ଦସଂଵେଦନାଚ୍ ଛବ୍ଦଶ୍ ଶବ୍ଦଶ୍ ଚ ଭ୍ରାନ୍ତିଦର୍ଶନମ୍ । ତତୋ ଽତ୍ର ଶବ୍ଦଶବ୍ଦାର୍ଥଦୃଷ୍ଟିର୍ ଦୂରତରଂ ଗତା
ଶବ୍ଦକୁ ଅନୁଭବ କଲେ ଶବ୍ଦ ଜନ୍ମେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି, ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଧାରଣା ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଛି।
ସୋ ଽଣୁସ୍ ସର୍ଵଂ ନକିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ସୋ ଽହଂ ନାହଂ ସ ଏଵ ଚ । ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଽସ୍ଯୈଵ ପ୍ରତିଭୈଵାତ୍ର କାରଣମ୍
ସେଇ ଅଣୁ ସବୁକିଛି ଓ କିଛିନୁହେଁ; ମୁଁ ସେଇ, ମୁଁ ନୁହେଁ, ଏବଂ କେବଳ ସେଇ; ଏଠାରେ ସବୁଶକ୍ତିମାନ୍ ଆତ୍ମାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହିଁ କାରଣ।
ଆତ୍ମା ଯତ୍ନଶତୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯୋ ଲବ୍ଧେ ଽସ୍ମିନ୍ ନ ଚ କିଞ୍ଚନ । ଲବ୍ଧଂ ଭଵତି ତଚ୍ ଚୈତତ୍ ପରମଂ ନାମ କିଞ୍ଚନ
ଆତ୍ମାକୁ ଶତଶଃ ଚେଷ୍ଟା କରି ପାଇଯିବାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମିଳିଲାପରେ କିଛି ମିଳେନାହିଁ; ଯାହା ମିଳେ, ସେଇ ଏହି, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୂନ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତାଵଜ୍ ଜନ୍ମଵସନ୍ତେଷୁ ସଂସୃତିଵ୍ରତତିଶ୍ ଚିରମ୍ । ଵିକସତ୍ଯ୍ ଉଦିତୋ ଯାଵନ୍ ନ ବୋଧୋ ମୂଲକାଷକୃତ୍
ମୂଳକୁ କାଟିଦେଇଥିବା ଜାଗୃତି ଉଦୟ ହେଉନଥିଲେ, ଜନ୍ମର ବସନ୍ତ ରୁତୁଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ।
ଅଣୁନାନେନ ରୂପଂ ସ୍ଵଂ ଦୃଶ୍ଯତାମ୍ ଇଵ ଗଚ୍ଛତା । ତାପେନାମ୍ବୁ ଧିଯୈଵେଵ ସ୍ଵସ୍ଥେନୈଵାପହାରିତମ୍
ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ନିଜ ଆକୃତିରେ ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ଅପସାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ତାପରେ ପାଣି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ, ଯଦ୍ୟପି ପାଣି ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ।
ଅନେନ ସଂଵିଦଂ ନାନା ମେରୁସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନଂ ତୃଣମ୍ । ଵମିତ୍ଵା ବହିର୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଂ ମାଯାତ୍ମକମ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା, ବାହାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ, ତିନି ଜଗତ, ଏବଂ ଘାସର ତିନିକିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକୁ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ି, ମନ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ମାୟାର ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖିଥାଏ।