ମହାନିଶି ମହାରଣ୍ଯେ ମହାରାକ୍ଷସକନ୍ଯଯା । ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତେ ମହାପ୍ରଶ୍ନେ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ ଗିରଂ ଦଦୌ
ବଡ଼ ରାତିରେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସେ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସୀ କନ୍ୟା କଥା କହିଥିବା ପରେ, ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଶୃଣୁ ତୋଯଦସଙ୍କାଶେ ପ୍ରଶ୍ନମ୍ ଏନଂ ଭିନଦ୍ମି ତେ । ଅନୁକ୍ରମାତ୍ମକଂ ମତ୍ତଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵ କେସରୀ
ଘନମେଘ ସଦୃଶ ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଏମିତି ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଏ, ଏହା ସଜାଗ ଭାବରେ କହିବି ।
ଭଵତ୍ଯା ପରମାତ୍ମୈଷ କଥିତଃ କମଲେକ୍ଷଣେ । ଅନଯୈଵ ଵଚୋଭଙ୍ଗ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ବୋଧଯୋଗ୍ଯଯା
କମଳନୟନି, ତୁମେ ଏହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ଏହି ଭାବରେ କଥା କହିବା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ।
ଅନାଖ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅଗମ୍ଯତ୍ଵାନ୍ ମନସାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗୋଚରଃ । ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଵମ୍ ଆତ୍ମାଣୁର୍ ଆକାଶାଦ୍ ଅପି ସୂକ୍ଷ୍ମକଃ
ଏହାକୁ କେହି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ମନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଆକାଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଚିଦଣୋଃ ପରମସ୍ଯାନ୍ତସ୍ ସଦ୍ ଏଵାସଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ସତ୍ତାପ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅସତ୍ତେଵ ସ୍ଫୁରତୀଦଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଚେତନାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶରେ, ସତ୍ତା ଅସତ୍ ଭଳି ରହିଛି; ଏହିପରି, ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ ଭଳି ଅଛି।
ସ କିଞ୍ଚିଦନୁଭୂତିତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଗାତ୍ମକତଯା ସ୍ଥିତଃ। ତଦାତ୍ମକତଯା ପୂର୍ଵଂ ଭାଵସତ୍ତାଂ କିଲାଗତଃ
ଏହା କିଛି ଅନୁଭବ ହେବାରୁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଭାବେ ରହିଥିବାରୁ, ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସତ୍ତା ନିଜର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।
ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯତ୍ଵାନ୍ ନୋ କିଞ୍ଚିତ୍ ସ ଏଵାଣୁର୍ ଅନନ୍ତକଃ । ସର୍ଵାତ୍ମକତ୍ଵାଦ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଚ ତେନ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ କିଞ୍ଚନ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଧରାଯାଏ ନାହିଁବୋଲି, ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ କିଛି ନୁହେଁ, ତଥାପି ଅସୀମ; ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ସେ ସବୁକିଛି ଭୋଗ କରେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଚିଦଣୋଃ ପ୍ରତିଭାସାତ୍ ସ୍ଵାଦ୍ ଏକସ୍ଯାନେକତୋଦିତା । ଅସତ୍ଯୈଵାପି ସତ୍ଯେଵ ହେମ୍ନଃ କଟକତା ଯଥା
ଚେତନାର ଏକ ଅଣୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବରୁ ଏକଟି ଅନେକ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ଏହା ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଗୋଲାରୁ କଙ୍ଗନ ତିଆରି ହୁଏ।
ଏଷୋ ଽଣୁଃ ପରମାକାଶସ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ଖାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଲକ୍ଷିତଃ । ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାତୀତସ୍ ସ୍ଥିତସ୍ ସର୍ଵାତ୍ମକୋ ଽପି ସନ୍
ଏହି ଅଣୁଟି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ଏହା ପବନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିହେବା ନୁହେଁ, ମନ ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଠାରୁ ଉପରେ, ତଥାପି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ବ୍ୟାପିତ।
ସର୍ଵାତ୍ମକସ୍ ସ୍ଯାନ୍ ନୈଵାସୌ ଶୂନ୍ଯୋ ଭଵତି କର୍ହିଚିତ୍ । ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତୀତି ଵକ୍ତୋନ୍ମତ୍ତ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେ କହେ ଯେଉଁଥିରେ ଅଛି, ସେ ନାହିଁ, ସେ ଅସ୍ତିର ମନୁଷ୍ୟ ଭାବି ଗଣାଯାଏ।
କଯାଚିଦ୍ ଅପି ଯୁକ୍ତ୍ଯେହ ସତୋ ଽସତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ । ସର୍ଵାତ୍ମା ଖାତଗୁପ୍ତେନ କର୍ପୂରେଣେଵ ଦର୍ଶ୍ଯତେ
ଏଠାରେ କୌଣସି ଯୁକ୍ତିରେ ଥିବା ଜିନିଷକୁ ନଥିବା ବୋଲି କୁହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଆକାଶରେ ଲୁଚିଥିବା କର୍ପୂର ପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରାଣୁସ୍ ସ ଏଵେହ ସର୍ଵଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଘନଂ ସ୍ଥିତଃ । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାତୀତରୂପତ୍ଵାଦ୍ ଅମଲସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ଏହିଠାରେ ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥିତିଶୀଳ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଘନ ଜଗତ ତାଙ୍କର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଧରିପାରିବା ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଉପସ୍ଥିତ।
ସ ଏଵ ଚୈକୋ ଽନେକଶ୍ ଚ ସର୍ଵସତ୍ତାତ୍ମଵେଦନାତ୍ । ସ ଏଵେଦଂ ଜଗଦ୍ ଧତ୍ତେ ଜଗତ୍କୋଟୀସ୍ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଏକା ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା ସେଇ। ସେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଜଗତକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ଇମାଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵମହାମ୍ଭୋଧେସ୍ ତ୍ରିଜଗଜ୍ଜଲଵୀଚଯଃ । ପ୍ରଜାସ୍ ତସ୍ମିନ୍ କଚନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପ୍ସୁ ଦ୍ରଵତ୍ଵାଚ୍ ଚକ୍ରତା ଇଵ
ଏହି ତିନି ଜଗତର ତରଙ୍ଗମାନେ ଏହି ମହା ଚେତନା ସାଗରର ସନ୍ତାନ। ଯେପରି ଜଳର ଦ୍ରବ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ରମାନେ ଚଳିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏହି ଚେତନାରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଚିତ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯାଦ୍ଯଲଭ୍ଯତ୍ଵାତ୍ ସୋ ଽଣୁଶ୍ ଶୂନ୍ଯଂ ଖରୂପଧୃତ୍ । ସ୍ଵସଂଵେଦନଲଭ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅଶୂନ୍ଯଂ ଵ୍ଯୋମରୂପ୍ଯ୍ ଅପି
ଚିତ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିବା ନୁହେଁ, ତେଣୁ ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଯ଼ଂ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ, ତେଣୁ ସେ ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଆଉ ଆକାଶ ସ୍ୱଭାବ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ସୋ ଽହଂ ଭଵନ୍ନ୍ ଏଵ ଭଵାତ୍ ସମ୍ପନ୍ନୋ ଦ୍ଵୈତଵେଦନାତ୍ । ଭଵାନ୍ ଭଵନ୍ନ୍ ଅହଂ ଜାତୋ ବୋଧବୃଂହାବୃହଦ୍ଵପୁଃ
ମୁଁ ତୁମେ ହେଉଛି, ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟତାର ଅନୁଭୂତି ଆସିଲେ ହୁଏ; ତୁମେ ମୁଁ ହେଉଛ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମେ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଜ୍ଞାନର ଅପାର ରୂପ ଧାରଣ କରି।
ତ୍ଵତ୍ତାହନ୍ତାତ୍ମକଂ ସର୍ଵଂ ଵିନିଗୀର୍ଯାଵବୋଧତଃ । ନ ତ୍ଵଂ ନାହଂ ନ ସର୍ଵଂ ଵାସର୍ଵଂ ଵା ଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍
ସମସ୍ତ କିଛି ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ଓ 'ତୁମେ' ଭାବର ଜ୍ଞାନରେ ଏକତା ପାଇଁ ଲିନ୍ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ନ ତୁମେ ଅଛ, ନ ମୁଁ ଅଛି, ନ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଛି, ଏବଂ କିଛି ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଅଛିନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛନ୍ ନ ଗଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଏଷୋ ଽଣୁର୍ ଯୋଜନୌଘଗତୋ ଽପି ସନ୍ । ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ଯୋଜନୌଘତ୍ଵଂ ତସ୍ଯାଣୋର୍ ଅନ୍ତରେ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯାଏନାହିଁ; ଅନେକ ଯୋଜନା ଦୂର ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚଳିନାହିଁ, କାରଣ ଦୂରତାର ମାପ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ନ ଗଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଏଷ ଯାତୋ ଽପି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽପି ନ ଚାଗତଃ । ସ୍ଵସତ୍ତାକାଶକୋଶେ ଽନ୍ତର୍ ଵାସିତ୍ଵାଦ୍ ଦେଶକାଲଯୋଃ
ସେ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯାଏନାହିଁ, ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ ଆସେନାହିଁ; କାରଣ ସେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବାରୁ, ଦେଶ ଓ ସମୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେନାହିଁ।
ଗମ୍ଯଂ ଯସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଥଂ କ୍ଵ କିଲାସୌ ପ୍ରଯାତି ହି । କୁଚକୋଟରଗଃ ପୁତ୍ରଃ କିଂ ମାତ୍ରାନ୍ଯତ୍ର ଵୀକ୍ଷ୍ଯତେ
ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ହେଉଛି, ସେଠି ଯଦି ଶରୀର ଭିତରେ ଅଛି, ତେବେ ସେ କେଉଁଠି ଯିବ? ଯେପରି ଗୋଦ ଭିତରେ ଥିବା ଶିଶୁ ମାଆଠାରୁ ଅଲଗା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି।
ଗମ୍ଯୋ ଯସ୍ଯ ମହାଦେଶୋ ଯାଵତ୍ସମ୍ଭଵମ୍ ଅକ୍ଷଯଃ । ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥସ୍ ସର୍ଵକର୍ତୁଶ୍ ଚ ସ କଥଂ କ୍ଵେଵ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁ ଅସୀମ ଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ହେଉଛି, ଯାହା ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଭିତରେ ଅଛି, ସେ କେମିତି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯିବ?
ଯଥା ଦେଶାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତେ କୁମ୍ଭେ ଵକ୍ତ୍ରସୁମୁଦ୍ରିତେ । ତଦାକାଶସ୍ଯ ଗମନାଗମୌ ନ ସ୍ତସ୍ ତଥାତ୍ମନଃ
ଯେପରି ଗାଗରିର ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରି ଦେଶାନ୍ତରକୁ ନେଲେ ଭିତରର ଆକାଶ ଯାଏ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଯାଏ ନାହିଁ।
ଚିତିତାସ୍ଥାଣୁତେ ଽସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଯଦା ସ୍ତୋ ଽନୁଭଵାତ୍ମିକେ । ଚେତନଶ୍ ଚ ଜଡଶ୍ ଚୈଵ ତଦାସୌ ଦ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ହି
ଯେତେବେଳେ ଭିତରର ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭୂତିମୟ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସଚେତନତା ଓ ଜଡତା ଦୁହିଁ ଥାଏ; ଏହିପରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅଛି।
ଯଦା ଚେତନପାଷାଣସତ୍ତୈକାତ୍ମୈଵ ଚିଦ୍ଵପୁଃ । ତଦା ଚେତନ ଏଵାସୌ ପାଷାଣ ଇଵ ରାକ୍ଷସି
ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ଏବଂ ପାଷାଣର ସତ୍ତା ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଚେତନା ମାନେ ପାଷାଣ ଭଳି ନିଷ୍ପ୍ରଭ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଭୂତାଧିନ ପାଷାଣ ରହିଥାଏ।
ପରମେ ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତେ ଚିନ୍ମାତ୍ରପରମାଣୁନା । ଵିଚିତ୍ରଂ ତ୍ରିଜଗଚ୍ ଚିତ୍ରଂ ତେନେଦମ୍ ଅକୃତଂ କୃତମ୍
ଯେଉଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସୂକ୍ଷ୍ମତମ କଣାରୁ ଗଠିତ, ସେଇ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ତିନି ଜଗତ ତିଆରି ହୁଏ ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତତ୍ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ଵହ୍ନିସତ୍ତା ତେନାତ୍ଯକ୍ତାନଲାକୃତିଃ । ସର୍ଵଗୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦହନ୍ନ୍ ଏଵ ସ ଜଗଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯପାଚକଃ
ସେଇ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ସତ୍ତା ଅବିକଳ ରହିଥାଏ, ତାହାର ଅଗ୍ନିରୂପ ରହିଯାଏ; ସେ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଜଗତର ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ପାକାଏ।
ଅଜ୍ଵଲନ୍ ଭାସୁରାକାରାନ୍ ନିର୍ମଲାଦ୍ ଗଗନାଦ୍ ଅପି । ପ୍ରଜ୍ଵଲଂଶ୍ ଚେତନୈକାତ୍ମା ତସ୍ମାଦ୍ ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଅଗ୍ନି ଜଳିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଆକାର ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଦ୍ଧ; ଯେତେବେଳେ କେବଳ ଚେତନା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସଂଵେଦନାଦ୍ ଅନର୍କାଦିଃ ପ୍ରଧାନେ ସ ପ୍ରକାଶକଃ । ନ ନଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆଦ୍ଯଭାରୂପୋ ମହାକଲ୍ପାମ୍ବୁଦୈର୍ ଅପି
ସଚେତନତାରୁ ଆରମ୍ଭହୀନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱଭାବ କେବେ ବି ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ବଡ଼ ବଡ଼ କାଳପରିବର୍ତ୍ତନରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅବିନାଶୀ।
ଅନେତ୍ରଲଭ୍ଯୋ ଽନୁଭଵରୂପୋ ହୃଦ୍ଗୃହଦୀପକଃ । ସର୍ଵସତ୍ତାପ୍ରଦୋ ଽନନ୍ତଃ ପ୍ରକାଶସ୍ ସ ପରସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ଏହା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏନାହିଁ, ଅନୁଭୂତିର ରୂପ ଏବଂ ହୃଦୟ ଘରର ଦୀପ; ସମସ୍ତ ଜୀବନକୁ ଦେଇଥାଏ, ଅନନ୍ତ, ଏହି ଆଲୋକକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଵର୍ତତେ ଽସ୍ମାଦ୍ ଆଲୋକୋ ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାତିଗାତ୍ । ଯେନାନ୍ତର୍ ଅପି ଵସ୍ତୂନାଂ ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯଚମତ୍କୃତିଃ
ଏହାରୁ ଏମିତି ଆଲୋକ ଆସେ, ଯାହା ମନ ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭିତରେ ଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଖୋଲାସା ହୁଏ।