କୋ ଽଣୁଃ ପ୍ରକାଶତମସୋର୍ ଦୀପଃ ପ୍ରକଟନପ୍ରଦଃ । କସ୍ଯାଣୋର୍ ଅନ୍ତରେ ସନ୍ତି ସମଗ୍ରାନୁଭଵାଣଵଃ
କେଉଁ ଅଣୁ ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ? କେଉଁ ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅନୁଭୂତିଗୁଡ଼ିକ ଅଛି?
କୋ ଽଣୁର୍ ଅତ୍ଯନ୍ତନିସ୍ସ୍ଵାଦୁର୍ ଅପି ସଂସ୍ଵଦତେ ଭୃଶମ୍ । କେନ ସନ୍ତ୍ଯଜତା ସର୍ଵମ୍ ଅଣୁନା ସର୍ଵମ୍ ଆଶ୍ରିତମ୍
କେଉଁ ଅଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରସହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଆସ୍ୱାଦିତ ହୁଏ? କେଉଁ ଅଣୁ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ?
କେନାତ୍ମାଚ୍ଛାଦନାଶକ୍ତେର୍ ଅଣୁନାଚ୍ଛାଦିତଂ ଜଗତ୍ । ଜଗନ୍ ନଯେନ କସ୍ଯାଣୋସ୍ ସଦ୍ଭୂତମ୍ ଅଭିଜୀଵତି
କେଉଁ ଅଣୁ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇପାରିବା ଶକ୍ତି ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରେ? କେଉଁ ଅଣୁର ଉପାୟରେ ଏହି ଜଗତ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ?
ଅଜାତାଵଯଵଃ କୋ ଽଣୁସ୍ ସହସ୍ରକରଲୋଚନଃ । କୋ ନିମେଷୋ ମହାକଲ୍ପୋ ମହାକଲ୍ପଶତାନି ଵା
ଯେଉଁ ପରମାଣୁର କୌଣସି ଅଂଶ ନାହିଁ, ତଥାପି ହଜାର ହାତ ଓ ହଜାର ଆଖି ଅଛି, ସେ କିଏ? ଏକ ମାତ୍ର ଦୃତିକ୍ଷଣ କିମ୍ବା ଏକ ବଡ଼ ଯୁଗ କିମ୍ବା ଶତାଧିକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୁଗ କ’ଣ?
ଅଣୌ ଜଗନ୍ତି ତିଷ୍ଠନ୍ତି କସ୍ମିନ୍ ବୀଜ ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ । ବୀଜାଦ୍ଯାନି ଫଲାନ୍ତାନି ସ୍ଫୁଟାନ୍ଯ୍ ଅନୁଦିତାନ୍ଯ୍ ଅପି
ଏହି ପରମାଣୁ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବିଜରେ ଗଛ ରହିଥିବା ପରି ଅଛି। ବିଜ ଠାରୁ ଫଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯାହା କି ପ୍ରକଟ ହେଉଛି କିମ୍ବା ଅପ୍ରକଟ ଅଛି, ସେସବୁ ଏହି ପରମାଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।
କଲ୍ପଃ କସ୍ଯ ନିମେଷସ୍ଯ ଜୀଵସ୍ଯେଵାନ୍ତରେ ସ୍ଥିତଃ । କଃ ପ୍ରଯୋଜକକର୍ତୃତ୍ଵମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନାଶ୍ରିତ୍ଯ କାରକଃ
କେଉଁ ଦୃତିକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଗ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛି, ଯେପରି ଜୀବନ ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥାଏ? କିଏ କୌଣସି କାରଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା ହୁଏ?
ଦୃଶ୍ଯସମ୍ପତ୍ତଯେ ଦ୍ରଷ୍ଟାପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଦୃଶ୍ଯତାଂ ନଯେତ୍ । ଦୃଶ୍ଯଂ ପଶ୍ଯନ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ କୋ ନ ପଶ୍ଯତି ନେତ୍ରଵତ୍
ଦୃଶ୍ୟ ସମ୍ପଦ ପାଇଁ ଦ୍ରଷ୍ଟା ନିଜକୁ ଦୃଶ୍ୟରେ ପରିଣତ କରେ; କିନ୍ତୁ, ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ନେତ୍ର ନିଜକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ ପରି, କିଏ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖିପାରେନି?
ଅନ୍ତର୍ଗଲିତଦୃଶ୍ଯଂ ଚ କ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ । ଦୃଶ୍ଯାସମ୍ପତ୍ତଯେ ପଶ୍ଯନ୍ ପୁରୋ ଦୃଶ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ବିଲୀନ ହୋଇ, ଅଖଣ୍ଡ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଥାଏ, ସେଠି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦୃଶ୍ୟ ଆଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖେନାହିଁ।
ଆତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶନଂ ଦୃଶ୍ଯଂ କୋ ଭାସଯତି ଦୃଶ୍ଯଵତ୍ । କଟକାଦୀନି ହେମ୍ନେଵ ନିଗୀର୍ଣଂ କେନ ଚ ତ୍ରଯମ୍
ଆତ୍ମା, ଦେଖିବା କ୍ରିୟା ଓ ଦୃଶ୍ୟ — ଏହି ତିନିଟିକୁ କିଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ? କିଏ ଏହାମାନେକୁ ଏକାତ୍ମ କରେ, ଯେପରି ହେମ ରୂପା କଂକଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଗହଣା ଭିତରେ ବିଲୀନ ହୁଏ?
କସ୍ମାନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ପୃଥଗ୍ ଊର୍ମ୍ଯାଦୀଵ ମହାମ୍ଭସଃ । କସ୍ଯେଚ୍ଛଯା ପୃଥକ୍ ଚାସ୍ତି ଵୀଚିତେଵ ମହାମ୍ଭସଃ
ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି କାହିଁକି କିଛି ଅଲଗା ରହେନାହିଁ? ଏବଂ କାହାର ଇଚ୍ଛାରେ ସମୁଦ୍ରର ଫେଣ ଭଳି କିଛି ଅଲଗା ଦେଖାଯାଏ?
ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛିନ୍ନାଦ୍ ଏକସ୍ମାଦ୍ ଅସତସ୍ ସତଃ । ଦ୍ଵୈତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅପୃଥକ୍ କସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ରଵତେଵ ମହାମ୍ଭସଃ
ଦିଗ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁସବୁ ସୀମା ଦ୍ୱାରା ଅସୀମ ଏକ ଯାହା ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦୁହେଁ, ସେଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟତା କାହିଁକି ଅଲଗା ରହେନାହିଁ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଭଳି ଗଳିଯାଏ?
ଆତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶନଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ସଦ୍ ଅସଚ୍ ଚ ଗତକ୍ରମମ୍ । କୋ ଽନ୍ତର୍ବୀଜମ୍ ଇଵାଙ୍ଗସ୍ଥଂ ସ୍ଥିତଃ କୃତ୍ଵା ତ୍ରିକାଲଗମ୍
ଯିଏ ନିଜ ମନରେ ଆତ୍ମା, ଦେଖିବା ଶକ୍ତି ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସବୁକୁ—ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ, ଏବଂ ତିନି କାଳରେ ଯାହା ଘଟୁଛି—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ବିଜ୍ ଭଳି ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କରି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ?
ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯସ୍ଥଂ ଜଗଦ୍ଵୃନ୍ଦଂ ବୃହଦ୍ଭ୍ରମମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ସମସ୍ଯ କସ୍ଯାନ୍ତର୍ ବୀଜସ୍ଯାନ୍ତର୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ଏହି ବିଶାଳ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଜଗତର ସମସ୍ତ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଲୋକମାନେ ସମଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯେପରି ଗଛ ବିଜ ଭିତରେ ଥାଏ?
ବୀଜଂ ଦ୍ରୁମତଯୈଵାଶୁ ଦ୍ରୁମୋ ବୀଜତଯୈଵ ଚ । ସ୍ଵଯମ୍ ଏକମ୍ ଅସଦ୍ରୂପମ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଅନୁଦିତୋ ଽପି କଃ
ଯିଏ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉନାହିଁ, ତଥାପି ଏକ ନିରାକାର ସ୍ୱରୂପରେ ନିଜେ ଉଦିତ ହୁଏ, ଯେପରି ବିଜ ତୁରନ୍ତ ଗଛ ହୁଏ, ଏବଂ ଗଛ ପୁଣି ବିଜ ହୁଏ?
ବିସତନ୍ତୁର୍ ମହାମେରୁର୍ ଭୋ ରାଜନ୍ ଯଦପେକ୍ଷଯା । ତସ୍ଯ କସ୍ଯୋଦରେ ସନ୍ତି ମେରୁମନ୍ଦରକୋଟଯଃ
ହେ ରାଜା, କାହା ଦୃଷ୍ଟିରେ ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ଶିଖରମାନେ ଏକ ଶାଳୁକ ତନ୍ତୁର ଗଭୀର ଭିତରେ କିମ୍ବା ବଡ଼ ମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ ବି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛନ୍ତି?
କେନେଦମ୍ ଆତତମ୍ ଅନେକଚିଦ୍ ଏଵ ଵିଶ୍ଵଂ କିଂସାର ଏଵମ୍ ଅଭିଵଲ୍ଗସି ହଂସି ପାସି । କିଂଦର୍ଶନେନ ନ ଭଵସ୍ଯ୍ ଅଥ ଵା ସଦ୍ ଏଵ ନୂନଂ ଭଵସ୍ଯ୍ ଅସମଦୃଗ୍ ଵଦ ତତ୍ପ୍ରଶାନ୍ତ୍ଯୈ
ଏହି ବିଶ୍ୱଟି କିଏ ଏତେ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରସାରିତ କରିଛି? ତୁମେ କାହିଁକି ଏଭଳି ଗର୍ବ କରୁଛ, ଧ୍ୱଂସ କରୁଛ, ରକ୍ଷା କରୁଛ? କେଉଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହେଉନାହାଁତ, କିମ୍ବା ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହେଉଛ? ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ସମାନ ନୁହେଁ—ମୋତେ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଶାନ୍ତି ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଏଷୋ ଽସୌ ପ୍ରଗଲତୁ ସଂଶଯୋ ମମୋଚ୍ଚୈଶ୍ ଚିତ୍ତଶ୍ରୀମୁଖମିହିକାମଲାନୁଲେପଃ । ଯସ୍ଯାଗ୍ରେ ନ ଗଲତି ସଂଶଯସ୍ ସମୂଲୋ ନୈଵାସୌ କ୍ଵଚିଦ୍ ଅପି ପଣ୍ଡିତୋକ୍ତିମ୍ ଏତି
ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହଟି ମନର ପଦ୍ମମୁଖ ଉପରେ ଥିବା ତୁଷାର ଭଳି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗଳିଯାଉ। ଯଦି ସନ୍ଦେହ ମୂଳରୁ ଅପସାରିତ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କର କଥା କେଉଁଠି ଯାଏ ନାହିଁ।
ଏନଂ ମେ ଯଦି ନ ନଯିଷ୍ଯଥଃ କ୍ରମୋକ୍ତ୍ଯା ସଂଶାନ୍ତିଂ ଲଘୁତରସଂଶଯଂ ସୁବୁଦ୍ଧୀ । ତଦ୍ ରକ୍ଷୋଜଠରହୁତାଶନେନ୍ଧନତ୍ଵଂ ନିର୍ଵିଘ୍ନଂ ଝଗିତି ଗମିଷ୍ଯଥଃ କ୍ଷଣେନ
ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରତିକ୍ରମେ ସଠିକ୍ ବୁଝାଣି ସହିତ ଏହି ସନ୍ଦେହର ଶାନ୍ତିକୁ ନେଇଯିବା ନାହାଁ, ତେବେ ତୁମେ ଦୂତର ପେଟର ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଇଂଧନ ହେଇ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅବିରୋଧରେ ଦହିଯିବ।
ପଶ୍ଚାତ୍ ତାଂ ଜନପଦମଣ୍ଡଲୀଂ ସମନ୍ତାଦ୍ ଭାଵତ୍କୀମ୍ ଉରୁଜଠରା କ୍ଷଣାଦ୍ ଗ୍ରସେ ଽହମ୍ । ଏଵଂ ତେ ଭଵତି ସୁରାଜତେଵ ମନ୍ଯେ ମୂର୍ଖାନାମ୍ ଅତିରସ ଏଵ ସଙ୍କ୍ଷଯାଯ
ତାପରେ ମୁଁ ସେ ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଏବଂ ତାହାର ଲୋକମାନେକୁ ମୋର ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗିଳିଯିବି। ଏଭଳି ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ହେବ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଅତି ଆନନ୍ଦ ସଦା ମୂର୍ଖମାନେ ପାଇଁ ନାଶକାରୀ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲଗଭୀରମେଘନାଦ ପ୍ରୋଲ୍ଲାସପ୍ରକଟଗିରା ନିଶାଚରୀ ସା । ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତିଵିକଟାକୃତିସ୍ ତଦାସୀଚ୍ ଛୁଦ୍ଧାନ୍ତଶ୍ଶରଦମଲାଭ୍ରମଣ୍ଡଲୀଵ
ଏଭଳି କହି, ମେଘର ଗଭୀର ଗଞ୍ଜନ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥା ହେବା ପରେ, ସେ ରାତିର ଅଧିବାସିନୀ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାନ୍ତ ହେଲେ । ତାହାର ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା, ଶରତ୍କାଳର ନିର୍ମଳ ମେଘମାଳା ପରି ।
ମହାନିଶି ମହାରଣ୍ଯେ ମହାରାକ୍ଷସକନ୍ଯଯା । ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତେ ମହାପ୍ରଶ୍ନେ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ ଗିରଂ ଦଦୌ
ବଡ଼ ରାତିରେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ସେ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସୀ କନ୍ୟା କଥା କହିଥିବା ପରେ, ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ, ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଶୃଣୁ ତୋଯଦସଙ୍କାଶେ ପ୍ରଶ୍ନମ୍ ଏନଂ ଭିନଦ୍ମି ତେ । ଅନୁକ୍ରମାତ୍ମକଂ ମତ୍ତଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵ କେସରୀ
ଘନମେଘ ସଦୃଶ ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଏମିତି ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଛି, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଏ, ଏହା ସଜାଗ ଭାବରେ କହିବି ।
ଭଵତ୍ଯା ପରମାତ୍ମୈଷ କଥିତଃ କମଲେକ୍ଷଣେ । ଅନଯୈଵ ଵଚୋଭଙ୍ଗ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ବୋଧଯୋଗ୍ଯଯା
କମଳନୟନି, ତୁମେ ଏହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ, ଏହି ଭାବରେ କଥା କହିବା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ।
ଅନାଖ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅଗମ୍ଯତ୍ଵାନ୍ ମନସାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଗୋଚରଃ । ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏଵମ୍ ଆତ୍ମାଣୁର୍ ଆକାଶାଦ୍ ଅପି ସୂକ୍ଷ୍ମକଃ
ଏହାକୁ କେହି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ମନେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଆକାଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଚିଦଣୋଃ ପରମସ୍ଯାନ୍ତସ୍ ସଦ୍ ଏଵାସଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ସତ୍ତାପ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅସତ୍ତେଵ ସ୍ଫୁରତୀଦଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଚେତନାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶରେ, ସତ୍ତା ଅସତ୍ ଭଳି ରହିଛି; ଏହିପରି, ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ ଭଳି ଅଛି।
ସ କିଞ୍ଚିଦନୁଭୂତିତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଗାତ୍ମକତଯା ସ୍ଥିତଃ। ତଦାତ୍ମକତଯା ପୂର୍ଵଂ ଭାଵସତ୍ତାଂ କିଲାଗତଃ
ଏହା କିଛି ଅନୁଭବ ହେବାରୁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଭାବେ ରହିଥିବାରୁ, ପୂର୍ବରୁ ଏହି ସତ୍ତା ନିଜର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା।
ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯତ୍ଵାନ୍ ନୋ କିଞ୍ଚିତ୍ ସ ଏଵାଣୁର୍ ଅନନ୍ତକଃ । ସର୍ଵାତ୍ମକତ୍ଵାଦ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଚ ତେନ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ କିଞ୍ଚନ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଧରାଯାଏ ନାହିଁବୋଲି, ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ କିଛି ନୁହେଁ, ତଥାପି ଅସୀମ; ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ସେ ସବୁକିଛି ଭୋଗ କରେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଚିଦଣୋଃ ପ୍ରତିଭାସାତ୍ ସ୍ଵାଦ୍ ଏକସ୍ଯାନେକତୋଦିତା । ଅସତ୍ଯୈଵାପି ସତ୍ଯେଵ ହେମ୍ନଃ କଟକତା ଯଥା
ଚେତନାର ଏକ ଅଣୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବରୁ ଏକଟି ଅନେକ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ଏହା ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଗୋଲାରୁ କଙ୍ଗନ ତିଆରି ହୁଏ।
ଏଷୋ ଽଣୁଃ ପରମାକାଶସ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମଃ ଖାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଲକ୍ଷିତଃ । ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାତୀତସ୍ ସ୍ଥିତସ୍ ସର୍ଵାତ୍ମକୋ ଽପି ସନ୍
ଏହି ଅଣୁଟି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ଏହା ପବନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିହେବା ନୁହେଁ, ମନ ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଠାରୁ ଉପରେ, ତଥାପି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ବ୍ୟାପିତ।
ସର୍ଵାତ୍ମକସ୍ ସ୍ଯାନ୍ ନୈଵାସୌ ଶୂନ୍ଯୋ ଭଵତି କର୍ହିଚିତ୍ । ଯଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତୀତି ଵକ୍ତୋନ୍ମତ୍ତ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯେ କହେ ଯେଉଁଥିରେ ଅଛି, ସେ ନାହିଁ, ସେ ଅସ୍ତିର ମନୁଷ୍ୟ ଭାବି ଗଣାଯାଏ।