ଵିଦିତପରମକାରଣାଥ ଜାତା ସ୍ଵଯମ୍ ଅନୁ ଚେତନସଂଵିଦଂ ଵିଚାର୍ଯ । ସ୍ଵମନନକଲନାନୁସାର ଏକସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇହ ହି ଗୁରୁଃ ପରମୋ ନ ରାଘଵାନ୍ଯଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣକୁ ଜାଣିଲେ, ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ହୁଏ; ନିଜର ଚିନ୍ତା ଓ ବିଚାର ଅନୁସାରେ, ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତ ପରମ ଗୁରୁ ନିଜ ଆତ୍ମା, ରାଘବ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
ଅଥ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ତାଂ ପିତାମହ ଆଯଯୌ । ଵରଂ ପୁତ୍ରି ଗୃହାଣେତି ଵ୍ଯାଜହାର ନଭସ୍ତଲାତ୍
ଏହିପରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ସେଉଁଠି ସୂଚୀଙ୍କର ପର୍ଦାଦା ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ କହିଲେ, 'ପୁତ୍ରୀ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ।'
ସୂଚୀ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଭାଵାଜ୍ ଜୀଵମାତ୍ରକଲାଵତୀ । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵ୍ଯାଜହାରାସ୍ମୈ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ କେଵଲମ୍
ସୂଚୀ, କେବଳ ଜୀବନର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶକ୍ତି ଥିଲା ଏବଂ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଅଙ୍ଗ ନଥିଲା, ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ପୂର୍ଣାସ୍ମି ଗତସନ୍ଦେହା କିଂ ଵରେଣ କରୋମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଶାମ୍ଯାମି ପରିନିର୍ଵାମି ସୁଖମ୍ ଆସେ ଚ କେଵଲମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହୋଇଛି; ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୋର କଣ ଲାଭ? ମୁଁ ଶାନ୍ତିରେ ବସିବି, ପରିନିର୍ବାଣ ପାଇବି, ଏବଂ ସୁଖରେ ବସିବି।
ଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଶାନ୍ତାସ୍ ସନ୍ଦେହଜାଲିକାଃ । ସ୍ଵଵିଵେକୋ ଵିକସିତଃ କିମ୍ ଅନ୍ଯେନ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେତେକି ଜଣିବା ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଜଣିଛି; ସନ୍ଦେହର ଜାଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି; ମୋର ବିବେକ ଫୁଲିଛି—ଏଠି ଆଉ କଣ ଆବଶ୍ୟକ?
ଯଥା ସ୍ଥିତେଯମ୍ ଅସ୍ମୀହ ସନ୍ତିଷ୍ଠେଯଂ ତଥୈଵ ହି । ସତ୍ଯାସତ୍ଯକଲାମ୍ ଏଵ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କିମ୍ ଇତରେଣ ମେ
ଯେପରି ମୁଁ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଛି, ସେପରି ଏଭଳି ରହିବି; ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ଛାଡିଦେଇଛି, ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ।
ଏତାଵନ୍ତମ୍ ଅହଂ କାଲମ୍ ଅଵିଵେକେନ ବାଧିତା । ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପସମୁତ୍ଥେନ ଵେତାଲେନେଵ ବାଲିକା
ଏତେ ସମୟ ଯାଏଁ, ମୁଁ ବିବେକ ନଥିବାରୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲି, ନିଜ ଭାବନାରେ ବନ୍ଧା ଏକ ଝିଅ ପରି।
ଇଦାନୀମ୍ ଉପଶାନ୍ତୋ ଽସୌ ସ୍ଵଵିଚାରଣଯା ସ୍ଵଯମ୍ । ଈପ୍ସିତାନୀପ୍ସିତୈର୍ ଅର୍ଥଃ କୋ ଭଵେତ୍ କଲ୍ପିତୈର୍ ମମ
ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି; ଚାହିଁଥିବା କିମ୍ବା ଅଚାହିଁଥିବା କଳ୍ପିତ ଜିନିଷ ମୋ ପାଇଁ କଣ କାମରେ ଆସିବ?
ଇତି ନିଶ୍ଚଯଯୁକ୍ତାଂ ତାଂ ସୂଚୀଂ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯୋଜ୍ଝିତାମ୍ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତାଂ ସ ନିଯତେସ୍ ସମ୍ପଶ୍ଯନ୍ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଥିତିମ୍
ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଭରିଥିବା, କାର୍ଯ୍ୟଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଛାଡିଦେଇ ନିରବ ଭାବେ ଦଢ଼ିଅଛିଥିବା ସୂଚୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅବଲୋକନ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ ଉଵାଚେମାଂ ଵୀତରାଗାଂ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ଵରଂ ପୁତ୍ରି ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ଚ ଭୂତଲେ
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଆସକ୍ତିହୀନ କରି, ପୁଣି କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ପୁତ୍ରୀ, ତୁମେ ନିଜେ ଚୟନ କର। କିଛି ସମୟ ପୃଥିବୀରେ ରୁହ।'
ଭୋଗାନ୍ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଗମିଷ୍ଯସି ପରଂ ପଦମ୍ । ଅଵ୍ଯାଵୃତ୍ତିସ୍ଵରୂପାଯା ନିଯତେର୍ ଏଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ସେଠାରେ ତୁମେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ଏହି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ନିୟତିର ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି।
ତପସାନେନ ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ସଫଲୋ ଽସ୍ତୁ ତଵୋତ୍ତମେ । ପୀନା ଭଵ ପୁନସ୍ ସୈଵ ହିମକାନନରାକ୍ଷସୀ
ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଉତ୍ତମ ସଙ୍କଳ୍ପ ସଫଳ ହେଉ। ପୁଣି ସେଇ ହିମପର୍ବତର ଶକ୍ତିଶାଳି ରାକ୍ଷସୀ ହେଇଯାଅ।
ଯଯା ପୂର୍ଵଂ ଵିଯୁକ୍ତାସି ତନ୍ଵା ଜଲଦରୂପଯା । ବୀଜାନ୍ତର୍ଵୃକ୍ଷତା ପୁତ୍ରି ବୃହଦ୍ଵୃକ୍ଷତଯା ଯଥା
ଯାହା ସହିତ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଜଳର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇଥିଲ, ସେଠି ମାନେ ଯେପରି ଗଛର ମୁଳ ଠାରୁ ବଡ଼ ଗଛ ହୁଏ, ସେପରି ହେବ।
ଯୋଗମ୍ ଏଷ୍ଯସି ଭୂଯସ୍ ତ୍ଵଂ ତନ୍ଵା ତଦ୍ବୀଜରୂପିଣୀ । ତଯୈଵ ରମସେ ପୁତ୍ରି ଲତଯେଵାଙ୍କୁରସ୍ଥିତିଃ
ତୁମେ ପୁନି ସେ ଦେହ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବ, ଯାହା ବୀଜ ରୂପରେ ଅଛି; ଏହି ଦେହ ସହିତ, ହେ କନ୍ୟା, ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବିବ, ଯେପରି ଏକ ଲତା ଅଂକୁର ଅବସ୍ଥାରେ ଖୁସି ହୁଏ।
ବାଧାଂ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯତ୍ଵାନ୍ ନ ଚ ଲୋକେ କରିଷ୍ଯସି । ଅନ୍ତଶ୍ଶୁଦ୍ଧା ଶାନ୍ତଵାତା ଶରଦୀଵାଭ୍ରମଣ୍ଡଲୀ
ତୁମେ ଯେହেতୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଛ, ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି କ୍ଷତି କରିବ ନାହିଁ; ମନରେ ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ, ଶରତ୍କାଳର ମେଘମାଳା ପରି।
ଅନ୍ତରଧ୍ଯାନଵିରତା କଦାଚିଲ୍ ଲୀଲଯା ଯଦି । ଭଵିଷ୍ଯସି ବହୀରୂଢା ସର୍ଵାତ୍ମଧ୍ଯାନରୂପିଣୀ
ତୁମେ ଯଦି କେବେ ମନରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବାବେଳେ ଖେଳ କରି ବାହାରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଛ, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନର ରୂପ ହେବ।
ଵ୍ଯଵହାରାତ୍ମକଧ୍ଯାନଧାରଣାଧାରରୂପିଣୀ । ଵାତସ୍ଵଭାଵଵଦ୍ଦେହପରିସ୍ପନ୍ଦଵିଲାସିନୀ
ତୁମେ ବ୍ୟବହାର ଆଧାରିତ ଧ୍ୟାନ ଓ ଧାରଣାର ଆଧାର ହେବ; ବାୟୁର ସ୍ୱଭାବ ପରି, ଦେହର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚଳନରେ ଖେଳ କରିବ।
ତଦା ଵିରୋଧିନୀ ପୁତ୍ରି ସ୍ଵକର୍ମସ୍ପନ୍ଦରୋଧିନୀ । ନ୍ଯାଯେନ କ୍ଷୁନ୍ନିଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଭୂତବାଧାଂ କରିଷ୍ଯସି
ତେବେ, ପୁତ୍ରୀ, ତୁମେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ସାହକୁ ଅଟକାଇବାରେ ବିରୋଧି ହେବା। ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅସଦାଚାର ଦମନ ପାଇଁ ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା।
ଭଵିଷ୍ଯସି ନ୍ଯାଯଵୃତ୍ତିର୍ ଲୋକେ ତ୍ଵଂ ନ୍ଯାଯବାଧିକା । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତଯା ଦେହେ ସ୍ଵଵିଵେକୈକପାଲିକା
ତୁମେ ଲୋକରେ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ତଥା ନ୍ୟାୟକୁ ବାଧା ଦେବା। ଶରୀରରେ ଜୀବନମୁକ୍ତ ହେଇ, ତୁମେ ନିଜ ବିବେକରେ ଏକା ରକ୍ଷିତ ହେବା।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଗଗନତଲାଜ୍ ଜଗାମ ଦେଵସ୍ ସୂଚୀ ସା ଭଵତୁ ମମେତି କିଂ ଵିରାଗଃ । ରାଗୋ ଵାବ୍ଜଜଵଚନାର୍ଥଧାରଣେ ଽସ୍ମିନ୍ନ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ମନନମଯୀ ମନାଗ୍ ବଭୂଵ
ଏପରି କଥା କହି ଆକାଶରୁ ଦେବତା ଚାଲିଗଲେ; ସୂଚୀ ଭାବିଲେ, 'ଏହା ମୋର ହେଉ।' ପଦ୍ମଜନ୍ମାଙ୍କର କଥାର ଅର୍ଥ ଧରିବାରେ ରାଗ କିମ୍ବା ବିରାଗ କଣ? ଏପରି ଭାବରେ ମନରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ପ୍ରାଦେଶଃ ପ୍ରଥମମ୍ ଅଭୂତ୍ ତତୋ ଽପି ହସ୍ତୋ ଵ୍ଯାସଂ ଚାପ୍ଯ୍ ଅଥ ଵିଟପସ୍ ତତୋ ଽଭ୍ରମାଲା । ସୋଦ୍ଯତ୍ସାଵଯଵଲତା ବଭୌ ନିମେଷାତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପଦ୍ରୁମକଣିକାଙ୍କୁରକ୍ରମେଣ
ପ୍ରଥମେ ଏକ ଅଂଶ ଦେଖାଗଲା, ତାପରେ ହାତ, ପରେ ଏକ ଡାଳ, ତାପରେ ମେଘର ମାଳା। ଉଦ୍ୟତ ଅଙ୍ଗୁର ଓ ଲତା ସହିତ, ଏହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚମକିଉଠିଲା, ଇଚ୍ଛାକଳ୍ପତରୁ ଗଛର ଅଙ୍କୁର ଅନୁକ୍ରମରେ।
ତନ୍ମାତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଵିକଲଶକ୍ତିମନ୍ତି ଦେହାଦ୍ ଉଦ୍ଭୂତାନ୍ଯ୍ ଅଥ କରଣେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସମ୍ଯକ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପଦ୍ରୁମନଵପୁଷ୍ପଵତ୍ ସମନ୍ତାଦ୍ ବୀଜେ ଯାନ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ ଅଭଵଂସ୍ ତିରୋହିତାନି
ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ସହିତ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଯେପରି ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷର ମୁଠିରୁ ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫୁଟେ, ସେପରି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଆଗରୁ ଲୁଚିଥିବା ଅବସ୍ଥାରୁ ବାହାରିଲେ।
ଅଥାଭଵଦ୍ ଅସୌ ସୂଚୀ କର୍କଟୀ ରାକ୍ଷସୀ ପୁନଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମୈଵ ସ୍ଥୌଲ୍ଯମ୍ ଆଯାତା ମେଘଲେଖେଵ ଵାର୍ଷିକୀ
ତାପରେ ସୂଚୀ ପୁନି କର୍କଟୀ ରାକ୍ଷସୀ ଭାବେ ପରିଣତ ହେଲା; ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅବସ୍ଥାରେ ରହି, ବର୍ଷାକାଳର ମେଘରେ ଲାଗିଥିବା ହେବା ଭଳି ଦେହ ମୋଟା ହେଲା।
ନିଜମ୍ ଆକାରମ୍ ଆସାଦ୍ଯ କିଞ୍ଚିତ୍ ପ୍ରମୁଦିତା ସତୀ । ବୃହଦ୍ରାକ୍ଷସଗର୍ଵଂ ତଦ୍ବୋଧାତ୍ କଞ୍ଚୁକଵଜ୍ ଜହୌ
ନିଜ ଆକୃତିକୁ ପୁନି ପାଇ ଅଳ୍ପ ଖୁସି ହେଲା; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ରାକ୍ଷସୀର ଅଭିମାନକୁ କମ୍ବଳ ଫେଙ୍ଗିବା ଭଳି ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ତତ୍ରୈଵ ଧ୍ଯାଯିନୀ ତସ୍ଥୌ ବଦ୍ଧପଦ୍ମାସନସ୍ଥିତିଃ । ଆଲମ୍ବ୍ଯ ସଂଵିଦଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ସଂସ୍ଥିତା ଗିରିକୂଟଵତ୍
ସେଠାରେ ସେ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଲା, ପଦ୍ମାସନରେ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲା; ପବିତ୍ର ଚେତନାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଭଳି ଦୃଢ଼ ହେଇ ରହିଲା।
ଅଥ ସା ମାସଷଟ୍କେନ ଧ୍ଯାନାଦ୍ ବୋଧମ୍ ଉପାଗତା । ମହାଜଲଦନାଦେନ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ
ତାପରେ ଛଉ ମାସ ପରେ, ଧ୍ୟାନ କରି ଶେଷରେ ସେ ଜଣେ ଜାଗୃତ ହେଲା । ବର୍ଷା ଋତୁରେ ବଡ଼ ମେଘର ଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣି ନଚିଉଥିବା ମୟୂରୀ ପରି, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲା ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସା ବହିର୍ଵୃତ୍ତିର୍ ବଭୂଵ କ୍ଷୁତ୍ପରାଯଣା । ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ସ୍ଵଭାଵୋ ଽସ୍ଯ ଦେହସ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତତେ
ଜାଗି ଉଠିବା ପରେ, ସେ ଜଣେ ମନକୁ ବାହାରକୁ ଦେଇଲା ଏବଂ ଖାଇବା ଭାବରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲା । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଅଛି, ଦେହର ଏହି ସ୍ୱଭାବ କେବେ ବଦଳେଇ ନାହିଁ ।
ଅଥ ସା କିଂ ଗ୍ରସ ଇତି ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚିନ୍ତଯା । ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ପରକୀଯଂ ଚ ନ୍ଯାଯେନ ନ ଵିନା ମଯା
ତାପରେ ସେ ଭାବିଲା, 'ମୁଁ କଣ ଖାଇବି?' ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଭାବିଲା, 'ଅନ୍ୟର ଜିନିଷ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟ ନହିଁଥିବା ଜିନିଷ ମୁଁ ନେବି ନାହିଁ ।'
ଯଦ୍ ଆର୍ଯଗର୍ହିତଂ ଯଦ୍ ଵା ନ୍ଯାଯେନ ନ ସମର୍ଜିତମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ ଗ୍ରାସାଦ୍ ଵରଂ ମନ୍ଯେ ମରଣଂ ଦେହିନାମ୍ ଇହ
'ଯାହା ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟ ଭାବେ ମିଳି ନାହିଁ, ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାଠାରୁ ଏଠାରେ ଦେହୀମାନେ ମରିଯିବା ଭଲ ।'
ଯଦି ଦେହଂ ତ୍ଯଜାମୀମଂ ତନ୍ ନ୍ଯାଯୋପାର୍ଜିତଂ ଵିନା । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅଦ୍ମି ନିର୍ନ୍ଯାଯଂ ଭୁକ୍ତୋ ଽର୍ଥୋ ହି ଗରାଯତେ
ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଲେ ଯଦି ନ୍ୟାୟରେ ଉପାର୍ଜିତ କିଛି ମିଳିନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟାୟରେ ମିଳିଥିବା କିଛି ଖାଇବିନାହିଁ; କାରଣ ନ୍ୟାୟ ଛଡ଼ି ଉପଭୋଗ କରାଯାଇଥିବା ଧନ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।