ମହାତପସ୍ଵିନୀ ସୂଚି କିମର୍ଥଂ ତପ୍ଯସେ ତପଃ । ନେତି ଵକ୍ତୁଂ ଶଶାକାସୌ ତତ୍ତେଜୋରାଶିନିର୍ଜିତଃ
ହେ ମହାତପସ୍ବିନୀ ସୂଚି, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ ? ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, କିଛି କହିପାରିଲେନି ।
ଭଗଵତ୍ଯା ମହାସୂଚ୍ଯା ଅହୋ ଚିତ୍ରଂ ମହତ୍ ତପଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କେଵଲଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ ମାରୁତୋ ଗଗନଂ ଯଯୌ
ଭଗବତୀ ସୂଚୀଙ୍କର ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା! ଏହି ଭାବନାରେ ଲଗି ଥିବା ବେଳେ, ପବନ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲା।
ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯାଭ୍ରମାର୍ଗଂ ତୁ ଵାତସ୍କନ୍ଧାନ୍ ଅତୀତ୍ଯ ଚ । ସିଦ୍ଧଵୃନ୍ଦାନ୍ଯ୍ ଅଧଃ କୃତ୍ଵା ସୂର୍ଯମାର୍ଗମ୍ ଉପେତ୍ଯ ଚ
ମେଘର ପଥକୁ ଉଡି ଚାଲି, ବାୟୁର ଧାରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସିଦ୍ଧମାନେ ତଳେ ପଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।
ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଏତ୍ଯ ଵିଚାରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପ ଶକ୍ରପୁରାନ୍ତରମ୍ । ସୂଚିଦର୍ଶନପୁଣ୍ଯଂ ତମ୍ ଆଲିଲିଙ୍ଗ ପୁରନ୍ଦରଃ
ଉପରକୁ ଯାଇ, ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଶକ୍ରଙ୍କ ନଗର ଭିତରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ସୂଚୀକୁ ଦେଖିବାର ପୁଣ୍ୟରେ ପୁରନ୍ଦର ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ପୃଷ୍ଟଶ୍ ଚ କଥଯାମ୍ ଆସ ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ମଯେତ୍ଯ୍ ଅସୌ । ସହଦେଵନିକାଯାଯ ଶକ୍ରାଯାସ୍ଥାନଵାସିନେ
ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ସେ କହିଲା: 'ମୁଁ ସବୁ ଦେଖିଛି,' ସହଦେବଙ୍କ ଦଳ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ଥାନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ।
ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ଽସ୍ତି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରୋ ହିମଵାନ୍ ନାମ ସୂନ୍ନତଃ । ଜାମାତା ଯସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ସାକ୍ଷାଚ୍ ଛଶିକଲାଧରଃ
ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ହିମବତ୍ । ଏହି ପାହାଡ଼ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବିଶାଳ । ଏହାର ଜାମାତା ହେଲେ ଭଗବାନ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରର କଳାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥାନ୍ତି ।
ତସ୍ଯୋତ୍ତରେ ମହାଶୃଙ୍ଗପୃଷ୍ଠେ ପରମରୂପିଣୀ । ସ୍ଥିତା ତପସ୍ଵିନୀ ସୂଚୀ ତପଶ୍ ଚରତି ଦାରୁଣମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଦିଗର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ତପସ୍ବିନୀ ମହିଳା, ସୂଚୀ ନାମରେ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଵାତାଦ୍ଯଶନଶାନ୍ତଯେ । ତଯା ସ୍ଵୋଦରସୌଷିର୍ଯଂ ପିଣ୍ଡୀକୃତ୍ଯ ନିଵାରିତମ୍
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ । ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରେ ହେଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସେ ନିଜ ପେଟର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ଭଲଭାବେ ଚାପି ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି ।
ଶାନ୍ତସଙ୍କୋଚମ୍ ଊଷ୍ମାର୍ଥଂ ଵିକାସ୍ଯାସ୍ଯଂ ରଜୋଽଣୁନା । ତଯାଦ୍ଯ ସ୍ଥଗିତଂ ଶୀତଵାତାଶନନିଵୃତ୍ତଯେ
ସେ ଶରୀରର ସଂକୋଚକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଏବଂ ଉଷ୍ମତା ପାଇଁ, ମୁହଁକୁ ଖୋଲି ଧୂଳି କଣା ଶ୍ୱାସ ନେଇଛନ୍ତି । ଏହିପରି ଉପାୟରେ ସେ ଏବେ ଶୀତ ବାୟୁ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ଯାସ୍ ତୀଵ୍ରେଣ ତପସା ତୁହିନାକାରମ୍ ଉତ୍ସୃଜନ୍ । ଅଗ୍ନ୍ଯାକାରମ୍ ଅଗୋ ଗୃହ୍ଣନ୍ ଦେଵଦୁସ୍ସେଵ୍ଯତାଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଥଣ୍ଡାର ଗୁଣକୁ ଛାଡି ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ନେଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ ଶକ୍ତି ହେବାରୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଙ୍କୁ ନିକଟ ଯିବାକୁ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି।
ତଦ୍ ଉତ୍ତିଷ୍ଠାଶୁ ଗଚ୍ଛାମସ୍ ସର୍ଵ ଏଵ ପିତାମହମ୍ । ତଦ୍ଵରାର୍ଥମ୍ ଅନର୍ଥାଯ ଵିଦ୍ଧି ତଦ୍ଦୁସ୍ସହଂ ତପଃ
ତେଣୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଚଳି ଯାଉ, ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ। ତାଙ୍କର ଏହି ତପସ୍ୟା ଏକ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଆଣିପାରେ; ଏହି ତପସ୍ୟା ବହୁତ କଷ୍ଟଦାୟକ।
ଇତି ଵାତେରିତଶ୍ ଶକ୍ରସ୍ ସହ ଦେଵଗଣେନ ସଃ । ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମ୍ ଆସ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ବାୟୁଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମଣ୍ଡଳ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ।
ସୂଚ୍ଯା ଅହଂ ଵରଂ ଦାତୁଂ ଗଚ୍ଛାମି ହିମଵଚ୍ଛିରଃ । ବ୍ରହ୍ମଣେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଶକ୍ରସ୍ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଉପାଯଯୌ
ସୂଚୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ହିମବତ୍ ଶିଖରକୁ ଯାଉଛି।' ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏତାଵତାଥ କାଲେନ ସା ବଭୂଵ ଚ ପାଵନୀ । ସୂଚୀ ନିଜତପସ୍ତାପତାପିତାମରମନ୍ଦିରା
ସମୟ ଗତିରେ, ସେ ସୂଚି ନିଜ ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଅମରମଣ୍ଡଳରେ ବସିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲା।
ମୁଖରନ୍ଧ୍ରସ୍ଥିତାର୍କାଂଶୁଦୃଶା ସ୍ଵଚ୍ଛାଯଯୈଵ ସା । ଵିସ୍ମଯିନ୍ଯା ଵିଵର୍ତିନ୍ଯା ଆଦିନାନ୍ତମ୍ ଉପେକ୍ଷିତା
ସୂଚିର ଚୋଉଁ ରୁ ଆସୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା, ସେ ନିଜ ପ୍ରକୃତିର ନିର୍ମଳ ଛାୟା ସହିତ ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଦେଖିଲା।
କୌଶେଯସୂଚ୍ଯା ତୃଣଵନ୍ ମେରୁସ୍ ସ୍ଥୈର୍ଯେଣ ନିର୍ଜିତଃ । ମଜ୍ଜନିତ୍ର୍ଯେତି ଵୃଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଯୁକ୍ତଯାଦ୍ଯନ୍ତଯୋର୍ ଦିନେ
କୌଶେୟ ସୂଚି ଦ୍ୱାରା, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିରତାରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା; ଏବଂ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳା ପରି, ଦିନର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ନିଜକୁ ବିଲିନ କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲା।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ତାପଭୀତ୍ଯେଵ ଵିଶନ୍ତ୍ଯା ମାତୁର୍ ଅନ୍ତରମ୍ । ଅନ୍ଯଦା ଗୌରଵାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଦୂରତଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଯା
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ତାପର ଭୟରେ, ସେ ମାଆର ଗଭୀର ଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲା; ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, ଗଭୀର ସମ୍ମାନରେ, ସେ ଦୂରରୁ ଶାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲା।
ସା ତାମ୍ ଅଵେକ୍ଷିତେ ଽକ୍ଷ୍ଣାରାତ୍ ତାପାଦ୍ ଅଙ୍ଗେ ନିମଜ୍ଜତି । ସଙ୍କଟେ ଵିସ୍ମରତ୍ଯ୍ ଏଵ ଜନୋ ଗୌରଵସତ୍କ୍ରିଯାମ୍
ସେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ, ସେ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ତାପରେ ବିଲିନ କରିଦେଇଥିଲେ; ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ ଲୋକେ ସମ୍ମାନ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି।
ଛାଯାସୂଚିସ୍ ତାପସୂଚିସ୍ ତଯେତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମତୃତୀଯଯା । ତ୍ରିକୋଣଂ ତପସା ପୂତଂ ଵାରାଣସ୍ଯାସ୍ ସମଂ କୃତମ୍
ଛାୟା ସୂଚି, ତାପ ସୂଚି ଓ ସେ ନିଜେ ତୃତୀୟ ହେଇ, ଏହି ତ୍ରିକୋଣ ତାପରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଏହାକୁ ବାରାଣସୀ ସମାନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଗତାସ୍ ତେନ ତ୍ରିକୋଣେନ ତ୍ରିଵର୍ଣପରିଖାଵତା । ଵାଯଵଃ ପାଂସଵୋ ଯେ ଽପି ତେ ପରାଂ ମୁକ୍ତିମ୍ ଆଗତାଃ
ତିନି ରଙ୍ଗର ଖାଲି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଏହି ତ୍ରିକୋଣ ଦ୍ୱାରା, ପବନ ଓ ଧୂଳି ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଥିଲେ।
ଵିଦିତପରମକାରଣାଥ ଜାତା ସ୍ଵଯମ୍ ଅନୁ ଚେତନସଂଵିଦଂ ଵିଚାର୍ଯ । ସ୍ଵମନନକଲନାନୁସାର ଏକସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇହ ହି ଗୁରୁଃ ପରମୋ ନ ରାଘଵାନ୍ଯଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣକୁ ଜାଣିଲେ, ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ହୁଏ; ନିଜର ଚିନ୍ତା ଓ ବିଚାର ଅନୁସାରେ, ଏଠାରେ ପ୍ରକୃତ ପରମ ଗୁରୁ ନିଜ ଆତ୍ମା, ରାଘବ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।
ଅଥ ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ତାଂ ପିତାମହ ଆଯଯୌ । ଵରଂ ପୁତ୍ରି ଗୃହାଣେତି ଵ୍ଯାଜହାର ନଭସ୍ତଲାତ୍
ଏହିପରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ସେଉଁଠି ସୂଚୀଙ୍କର ପର୍ଦାଦା ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ କହିଲେ, 'ପୁତ୍ରୀ, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ।'
ସୂଚୀ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଭାଵାଜ୍ ଜୀଵମାତ୍ରକଲାଵତୀ । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵ୍ଯାଜହାରାସ୍ମୈ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ କେଵଲମ୍
ସୂଚୀ, କେବଳ ଜୀବନର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶକ୍ତି ଥିଲା ଏବଂ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଅଙ୍ଗ ନଥିଲା, ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ପୂର୍ଣାସ୍ମି ଗତସନ୍ଦେହା କିଂ ଵରେଣ କରୋମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଶାମ୍ଯାମି ପରିନିର୍ଵାମି ସୁଖମ୍ ଆସେ ଚ କେଵଲମ୍
ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହୋଇଛି; ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୋର କଣ ଲାଭ? ମୁଁ ଶାନ୍ତିରେ ବସିବି, ପରିନିର୍ବାଣ ପାଇବି, ଏବଂ ସୁଖରେ ବସିବି।
ଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଶାନ୍ତାସ୍ ସନ୍ଦେହଜାଲିକାଃ । ସ୍ଵଵିଵେକୋ ଵିକସିତଃ କିମ୍ ଅନ୍ଯେନ ପ୍ରଯୋଜନମ୍
ଯେତେକି ଜଣିବା ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଜଣିଛି; ସନ୍ଦେହର ଜାଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି; ମୋର ବିବେକ ଫୁଲିଛି—ଏଠି ଆଉ କଣ ଆବଶ୍ୟକ?
ଯଥା ସ୍ଥିତେଯମ୍ ଅସ୍ମୀହ ସନ୍ତିଷ୍ଠେଯଂ ତଥୈଵ ହି । ସତ୍ଯାସତ୍ଯକଲାମ୍ ଏଵ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କିମ୍ ଇତରେଣ ମେ
ଯେପରି ମୁଁ ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଛି, ସେପରି ଏଭଳି ରହିବି; ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟର ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ଛାଡିଦେଇଛି, ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ।
ଏତାଵନ୍ତମ୍ ଅହଂ କାଲମ୍ ଅଵିଵେକେନ ବାଧିତା । ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପସମୁତ୍ଥେନ ଵେତାଲେନେଵ ବାଲିକା
ଏତେ ସମୟ ଯାଏଁ, ମୁଁ ବିବେକ ନଥିବାରୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲି, ନିଜ ଭାବନାରେ ବନ୍ଧା ଏକ ଝିଅ ପରି।
ଇଦାନୀମ୍ ଉପଶାନ୍ତୋ ଽସୌ ସ୍ଵଵିଚାରଣଯା ସ୍ଵଯମ୍ । ଈପ୍ସିତାନୀପ୍ସିତୈର୍ ଅର୍ଥଃ କୋ ଭଵେତ୍ କଲ୍ପିତୈର୍ ମମ
ଏବେ ମୁଁ ନିଜ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି; ଚାହିଁଥିବା କିମ୍ବା ଅଚାହିଁଥିବା କଳ୍ପିତ ଜିନିଷ ମୋ ପାଇଁ କଣ କାମରେ ଆସିବ?
ଇତି ନିଶ୍ଚଯଯୁକ୍ତାଂ ତାଂ ସୂଚୀଂ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯୋଜ୍ଝିତାମ୍ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥିତାଂ ସ ନିଯତେସ୍ ସମ୍ପଶ୍ଯନ୍ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଥିତିମ୍
ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଭରିଥିବା, କାର୍ଯ୍ୟଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଛାଡିଦେଇ ନିରବ ଭାବେ ଦଢ଼ିଅଛିଥିବା ସୂଚୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅବଲୋକନ କଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ ଉଵାଚେମାଂ ଵୀତରାଗାଂ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ । ଵରଂ ପୁତ୍ରି ଗୃହାଣ ତ୍ଵଂ କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ଚ ଭୂତଲେ
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଆସକ୍ତିହୀନ କରି, ପୁଣି କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ପୁତ୍ରୀ, ତୁମେ ନିଜେ ଚୟନ କର। କିଛି ସମୟ ପୃଥିବୀରେ ରୁହ।'