ଅମିତୋପାନ୍ତପର୍ଯନ୍ତାଂ ଲୋକପାଲେକ୍ଷିତୈର୍ ଅପି । କେଵଲଂ ପଵନସ୍ପନ୍ଦପ୍ରଚଲଦ୍ଧୂଲିକୁଣ୍ଡଲାମ୍
ଏହାର ସୀମା କୌଣସି ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଦିଗପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଏହାକୁ ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ ପବନର ଚଳନରେ ଉଡୁଥିବା ଧୂଳିର ଗୋଲା ମାତ୍ର।
ସୂର୍ଯାଂଶୁକୁଙ୍କୁମୈର୍ ଲିପ୍ତାଂ ଲଗ୍ନଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଚନ୍ଦନାମ୍ । ଵିଲାସିନୀମ୍ ଇଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଵାତଶୀତ୍କାରଗାଯନାମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟର କୁଙ୍କୁମ ରେଖାରେ ଲିପ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳ କିରଣରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶରେ ପବନର ଶୀତଳତା ସହିତ ଗାନ କରୁଥିବା ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରମୁଦ୍ରଣସମୁଚ୍ଛୂନୈକଦେଶାଶ୍ରଯଂ ଭୂପୀଠଂ ପରିତୋ ଵିହୃତ୍ଯ ପଵନୋ ଦୀର୍ଘାଧ୍ଵନା ଜର୍ଜରଃ । ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଗ୍ରଗିରିସ୍ଥଲୀମ୍ ଅଲିଵପୁର୍ଵ୍ଯୋମାଙ୍ଗଲଗ୍ନାମ୍ ଇଵ ଵ୍ଯାତ୍ତାନନ୍ତଦିଗନ୍ତପୂରକବୃହଦ୍ଦେହୋ ଵିଶଶ୍ରାମ ସଃ
ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ବହୁଦୂର ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ପବନ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରିବା ପରେ, ଶେଷରେ ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କଲା, ଯେପରି ମଧୁମାକି ଝୁଣ୍ଡ ଆକାଶରେ ବସିଯାଏ, ଏହାର ବିଶାଳ ଦେହ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରି ଦେଇଥିଲା।
ତତ୍ର ତସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଶୃଙ୍ଗସ୍ଯ ତସ୍ଯାଂ ମୂର୍ଧମହାଵନୌ । ଦଦର୍ଶ ମଧ୍ଯେ ତାଂ ସୂଚୀଂ ପ୍ରୋତ୍ଥିତାଂ ସଶିଖାମ୍ ଇଵ
ସେଠାରେ, ସେ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଉପରେ ଥିବା ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ସୁଇ ଭଳି ଆକୃତି ଉପରକୁ ଉଠିଥିବାକୁ, ମୁଣ୍ଡରେ ଝୁଲିଥିବା ଚୁଆଁ ଭଳି ଦେଖିଲେ।
ଏକପାଦଂ ତପସ୍ଯନ୍ତୀଂ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତୀଂ ଚିରମ୍ ଊଷ୍ମପାମ୍ । ସତତାନଶନାଚ୍ ଛୁଷ୍କାଂ ପିଣ୍ଡୀଭୂତୋଦରତ୍ଵଚମ୍
ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, ତୀବ୍ର ତାପ ସହିଥିବା, ସଦା ଉପବାସରେ ରହିଥିବା, ସେ ଏତେ ସୁକାଇଯାଇଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଓ ପେଟ ଗୋଟିଏ ଗଠି ବନ୍ଧିଯାଇଥିଲା।
ସକୃଦ୍ଵିକାସିନାସ୍ଯେନ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ତମ୍ ଆନିଲମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ ତ୍ଯଜନ୍ତୀଂ ହୃଦଯେ ଽପ୍ଯ୍ ଏଵ ମାନ୍ତୀମ୍ ଅନାରତମ୍
ସେ ଏକଥରେ ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ବାୟୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ପରେ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟରୁ କେବେ ଛାଡ଼ୁନଥିଲେ, ଏହି କାମଟି ସେ ସଦା କରୁଥିଲେ।
ଶୁଷ୍କାଂ ଚଣ୍ଡାଂଶୁକିରଣୈର୍ ଜର୍ଜରାଂ ଵନଵାଯୁଭିଃ । ଅଚଲନ୍ତୀଂ ନିଜାତ୍ ସ୍ଥାନାତ୍ ସ୍ନପିତାମ୍ ଇନ୍ଦୁରଶ୍ମିଭିଃ
ସେ ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ସୁକାଯାଇଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲର ପବନରେ ଅତିକ୍ଷୟିତ ହୋଇଥିଲେ, ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଏକଥିରେ ରହିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ରଜୋଽଣୁନୈକେନ ସମଧିଷ୍ଠିତମସ୍ତକାମ୍ । କୃତାର୍ଥତ୍ଵଂ କଲଯତା ଦଦତାନ୍ଯସ୍ଯ ନାସ୍ପଦମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଏକ ରଜସ ରେ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ନିଜର ଉପଲବ୍ଧି ଦେଖି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇନଥିଲା ।
ଅରଣ୍ଯେନେଵ ଦତ୍ତାର୍ଘାଂ ଚିରାଜ୍ ଜାତଶିଖାମ୍ ଇଵ । ମୂର୍ଧ୍ନୀଵ ସ୍ଥାପିତପ୍ରାଣାଂ ଜଟାକୂଟଵତୀମ୍ ଇଵ
ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଜଳ ଦେଇଥିବା, ବହୁଦିନ ପରେ ଚୁଲ ଉଗିଥିବା, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରାଣ ରଖି ଜଟା ଗୁଛିଥିବା ।
ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପଵନସ୍ ସୂଚୀଂ ଵିସ୍ମଯାକୁଲଚେତନଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯାଲୋକ୍ଯ ଚରିତଂ ଭୀତଭୀତ ଇଵାଗ୍ରତଃ
ସେ ସୂଚିକୁ ଦେଖି, ପବନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ନମ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କର ଚାଳ ଦେଖିଲା, ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଉଡିଲା ।
ମହାତପସ୍ଵିନୀ ସୂଚି କିମର୍ଥଂ ତପ୍ଯସେ ତପଃ । ନେତି ଵକ୍ତୁଂ ଶଶାକାସୌ ତତ୍ତେଜୋରାଶିନିର୍ଜିତଃ
ହେ ମହାତପସ୍ବିନୀ ସୂଚି, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ ? ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, କିଛି କହିପାରିଲେନି ।
ଭଗଵତ୍ଯା ମହାସୂଚ୍ଯା ଅହୋ ଚିତ୍ରଂ ମହତ୍ ତପଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କେଵଲଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ ମାରୁତୋ ଗଗନଂ ଯଯୌ
ଭଗବତୀ ସୂଚୀଙ୍କର ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା! ଏହି ଭାବନାରେ ଲଗି ଥିବା ବେଳେ, ପବନ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲା।
ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯାଭ୍ରମାର୍ଗଂ ତୁ ଵାତସ୍କନ୍ଧାନ୍ ଅତୀତ୍ଯ ଚ । ସିଦ୍ଧଵୃନ୍ଦାନ୍ଯ୍ ଅଧଃ କୃତ୍ଵା ସୂର୍ଯମାର୍ଗମ୍ ଉପେତ୍ଯ ଚ
ମେଘର ପଥକୁ ଉଡି ଚାଲି, ବାୟୁର ଧାରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସିଦ୍ଧମାନେ ତଳେ ପଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।
ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଏତ୍ଯ ଵିଚାରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପ ଶକ୍ରପୁରାନ୍ତରମ୍ । ସୂଚିଦର୍ଶନପୁଣ୍ଯଂ ତମ୍ ଆଲିଲିଙ୍ଗ ପୁରନ୍ଦରଃ
ଉପରକୁ ଯାଇ, ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଶକ୍ରଙ୍କ ନଗର ଭିତରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ସୂଚୀକୁ ଦେଖିବାର ପୁଣ୍ୟରେ ପୁରନ୍ଦର ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ପୃଷ୍ଟଶ୍ ଚ କଥଯାମ୍ ଆସ ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ମଯେତ୍ଯ୍ ଅସୌ । ସହଦେଵନିକାଯାଯ ଶକ୍ରାଯାସ୍ଥାନଵାସିନେ
ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ସେ କହିଲା: 'ମୁଁ ସବୁ ଦେଖିଛି,' ସହଦେବଙ୍କ ଦଳ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ଥାନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ।
ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ଽସ୍ତି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରୋ ହିମଵାନ୍ ନାମ ସୂନ୍ନତଃ । ଜାମାତା ଯସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ସାକ୍ଷାଚ୍ ଛଶିକଲାଧରଃ
ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ହିମବତ୍ । ଏହି ପାହାଡ଼ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବିଶାଳ । ଏହାର ଜାମାତା ହେଲେ ଭଗବାନ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରର କଳାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥାନ୍ତି ।
ତସ୍ଯୋତ୍ତରେ ମହାଶୃଙ୍ଗପୃଷ୍ଠେ ପରମରୂପିଣୀ । ସ୍ଥିତା ତପସ୍ଵିନୀ ସୂଚୀ ତପଶ୍ ଚରତି ଦାରୁଣମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଦିଗର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ତପସ୍ବିନୀ ମହିଳା, ସୂଚୀ ନାମରେ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଵାତାଦ୍ଯଶନଶାନ୍ତଯେ । ତଯା ସ୍ଵୋଦରସୌଷିର୍ଯଂ ପିଣ୍ଡୀକୃତ୍ଯ ନିଵାରିତମ୍
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ । ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରେ ହେଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସେ ନିଜ ପେଟର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ଭଲଭାବେ ଚାପି ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି ।
ଶାନ୍ତସଙ୍କୋଚମ୍ ଊଷ୍ମାର୍ଥଂ ଵିକାସ୍ଯାସ୍ଯଂ ରଜୋଽଣୁନା । ତଯାଦ୍ଯ ସ୍ଥଗିତଂ ଶୀତଵାତାଶନନିଵୃତ୍ତଯେ
ସେ ଶରୀରର ସଂକୋଚକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଏବଂ ଉଷ୍ମତା ପାଇଁ, ମୁହଁକୁ ଖୋଲି ଧୂଳି କଣା ଶ୍ୱାସ ନେଇଛନ୍ତି । ଏହିପରି ଉପାୟରେ ସେ ଏବେ ଶୀତ ବାୟୁ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ଯାସ୍ ତୀଵ୍ରେଣ ତପସା ତୁହିନାକାରମ୍ ଉତ୍ସୃଜନ୍ । ଅଗ୍ନ୍ଯାକାରମ୍ ଅଗୋ ଗୃହ୍ଣନ୍ ଦେଵଦୁସ୍ସେଵ୍ଯତାଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଥଣ୍ଡାର ଗୁଣକୁ ଛାଡି ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ନେଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ ଶକ୍ତି ହେବାରୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଙ୍କୁ ନିକଟ ଯିବାକୁ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି।
ତଦ୍ ଉତ୍ତିଷ୍ଠାଶୁ ଗଚ୍ଛାମସ୍ ସର୍ଵ ଏଵ ପିତାମହମ୍ । ତଦ୍ଵରାର୍ଥମ୍ ଅନର୍ଥାଯ ଵିଦ୍ଧି ତଦ୍ଦୁସ୍ସହଂ ତପଃ
ତେଣୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଚଳି ଯାଉ, ପିତାମହଙ୍କ ପାଖକୁ। ତାଙ୍କର ଏହି ତପସ୍ୟା ଏକ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଆଣିପାରେ; ଏହି ତପସ୍ୟା ବହୁତ କଷ୍ଟଦାୟକ।
ଇତି ଵାତେରିତଶ୍ ଶକ୍ରସ୍ ସହ ଦେଵଗଣେନ ସଃ । ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାମ୍ ଆସ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ବାୟୁଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବମଣ୍ଡଳ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ।
ସୂଚ୍ଯା ଅହଂ ଵରଂ ଦାତୁଂ ଗଚ୍ଛାମି ହିମଵଚ୍ଛିରଃ । ବ୍ରହ୍ମଣେତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ଶକ୍ରସ୍ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଉପାଯଯୌ
ସୂଚୀ କହିଲେ, 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ହିମବତ୍ ଶିଖରକୁ ଯାଉଛି।' ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏତାଵତାଥ କାଲେନ ସା ବଭୂଵ ଚ ପାଵନୀ । ସୂଚୀ ନିଜତପସ୍ତାପତାପିତାମରମନ୍ଦିରା
ସମୟ ଗତିରେ, ସେ ସୂଚି ନିଜ ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଅମରମଣ୍ଡଳରେ ବସିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲା।
ମୁଖରନ୍ଧ୍ରସ୍ଥିତାର୍କାଂଶୁଦୃଶା ସ୍ଵଚ୍ଛାଯଯୈଵ ସା । ଵିସ୍ମଯିନ୍ଯା ଵିଵର୍ତିନ୍ଯା ଆଦିନାନ୍ତମ୍ ଉପେକ୍ଷିତା
ସୂଚିର ଚୋଉଁ ରୁ ଆସୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା, ସେ ନିଜ ପ୍ରକୃତିର ନିର୍ମଳ ଛାୟା ସହିତ ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଦେଖିଲା।
କୌଶେଯସୂଚ୍ଯା ତୃଣଵନ୍ ମେରୁସ୍ ସ୍ଥୈର୍ଯେଣ ନିର୍ଜିତଃ । ମଜ୍ଜନିତ୍ର୍ଯେତି ଵୃଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଯୁକ୍ତଯାଦ୍ଯନ୍ତଯୋର୍ ଦିନେ
କୌଶେୟ ସୂଚି ଦ୍ୱାରା, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିରତାରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା; ଏବଂ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧା ମହିଳା ପରି, ଦିନର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ନିଜକୁ ବିଲିନ କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିଲା।
ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ତାପଭୀତ୍ଯେଵ ଵିଶନ୍ତ୍ଯା ମାତୁର୍ ଅନ୍ତରମ୍ । ଅନ୍ଯଦା ଗୌରଵାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଦୂରତଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଯା
ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ତାପର ଭୟରେ, ସେ ମାଆର ଗଭୀର ଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲା; ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, ଗଭୀର ସମ୍ମାନରେ, ସେ ଦୂରରୁ ଶାନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲା।
ସା ତାମ୍ ଅଵେକ୍ଷିତେ ଽକ୍ଷ୍ଣାରାତ୍ ତାପାଦ୍ ଅଙ୍ଗେ ନିମଜ୍ଜତି । ସଙ୍କଟେ ଵିସ୍ମରତ୍ଯ୍ ଏଵ ଜନୋ ଗୌରଵସତ୍କ୍ରିଯାମ୍
ସେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ, ସେ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ତାପରେ ବିଲିନ କରିଦେଇଥିଲେ; ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ ଲୋକେ ସମ୍ମାନ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି।
ଛାଯାସୂଚିସ୍ ତାପସୂଚିସ୍ ତଯେତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମତୃତୀଯଯା । ତ୍ରିକୋଣଂ ତପସା ପୂତଂ ଵାରାଣସ୍ଯାସ୍ ସମଂ କୃତମ୍
ଛାୟା ସୂଚି, ତାପ ସୂଚି ଓ ସେ ନିଜେ ତୃତୀୟ ହେଇ, ଏହି ତ୍ରିକୋଣ ତାପରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଏହାକୁ ବାରାଣସୀ ସମାନ କରାଯାଇଥିଲା।
ଗତାସ୍ ତେନ ତ୍ରିକୋଣେନ ତ୍ରିଵର୍ଣପରିଖାଵତା । ଵାଯଵଃ ପାଂସଵୋ ଯେ ଽପି ତେ ପରାଂ ମୁକ୍ତିମ୍ ଆଗତାଃ
ତିନି ରଙ୍ଗର ଖାଲି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ଏହି ତ୍ରିକୋଣ ଦ୍ୱାରା, ପବନ ଓ ଧୂଳି ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଥିଲେ।