ଇକ୍ଷୂଦକାବ୍ଧିପରିଖାଂ ସାନ୍ତର୍ଗିରିଗଣାନ୍ତରାମ୍ । କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପୋର୍ଵରାପୀଠଂ ସାନ୍ତର୍ଗତଗିରିକ୍ରମମ୍
ଇଖ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଖାଳ, ତାହାର ଭିତରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଗୁଡ଼ିକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚଭୂମି ଏବଂ ତାହାର ଭିତରର ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
କ୍ଷୀରାବ୍ଧିମୁକ୍ତାଵଲଯଂ ସମଧ୍ଯଗତନାଯକମ୍ । ଶ୍ଵେତାଖ୍ଯଦ୍ଵୀପଵଲଯଂ ସଭୂତପ୍ରତିଭାଗକମ୍
ଦୁଗ୍ଧ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ନାୟକ ଥିବା, ଶ୍ୱେତ ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଏହାର ସମସ୍ତ ଭୂତ ଉପାଦାନ ସହିତ ଅନୁସରିତ ।
ଭୂମେର୍ ଘୃତୋଦଵଲନଂ ସାନ୍ତସ୍ଥାମରମନ୍ଦିରମ୍ । କୁଶଦ୍ଵୀପଵୃତିଵ୍ଯାସଂ ସୁମହାଶୈଲକୋଟରମ୍
ପୃଥିବୀ ଘିଅ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି, ମଧ୍ୟରେ ଦେବମନ୍ଦିର ରହିଛି, କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ତାହାର ବ୍ୟାସ ଭାବେ ଅଛି ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଦ୍ୱାରା ଭରିଛି ।
ଦଧ୍ଯମ୍ଭୋରାଶିରଶନାଂ ସାନ୍ତଶ୍ ଚରପୁରୋଦରାମ୍ । ଶାକଦ୍ଵୀପୋର୍ଵରାକାରଂ ସାନ୍ତସ୍ସ୍ଥଵିଷଯାନ୍ତରମ୍
ଦହି ସମୁଦ୍ରରେ ପଟିଆଯାଇଥିବା, ଭିତରେ ଚଳନଶୀଳ ନଗର ଥିବା, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ଅଂଶ ଭଳି ଆକୃତି ଥିବା ଏବଂ ଭିତରେ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି ।
କ୍ଷାରାମ୍ଭୋରାଶିପରିଖାଂ ସାନ୍ତସ୍ସ୍ଥପୁରପର୍ଵତାମ୍ । ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପମହାମେରୁଂ କୁଲପର୍ଵତସଙ୍କୁଲମ୍
ଲୁଣା ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ଭିତରେ ନଗର ଓ ପାହାଡ଼ ଥିବା, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବଡ଼ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ତାହାର ପରିବାର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି ।
ଵାତସ୍କନ୍ଧେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ପତତ୍ଯ୍ ଅନିଲଵେଲ୍ଲନା । କ୍ରମେଣାନେନ ପର୍ଯନ୍ତେ ତେନୈଵ ପ୍ରସୃତେହ ସା
ପ୍ରଥମେ ବାୟୁର ଝୋକାରେ ଏହା ଚୁଇଁଝୁଇଁ ହୋଇ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥାଏ; ଏଭଳି ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଦେଖାଦେଖି ଧୀରେ ଧୀରେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଯାଏ।
ଵାଯୁର୍ ଆଲୋକଯନ୍ନ୍ ଇତ୍ଥଂ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ତତ୍ ପ୍ରାପ ହିମଵଚ୍ଛୃଙ୍ଗଂ ଯତ୍ର ସୂଚିସ୍ ତପସ୍ଵିନୀ
ଏଭଳି ବାୟୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶୃଙ୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସୂଚୀ ନାମକ ତପସ୍ୱିନୀ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ଶୃଙ୍ଗମୂର୍ଧ୍ନି ମହତ୍ଯ୍ ଉଗ୍ରେ ସୋ ଽରଣ୍ଯାନୀମ୍ ଅଵାପ ତାମ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯାକାଶଵିତତାଂ ଵର୍ଜିତାଂ ପ୍ରାଣିକର୍ମଭିଃ
ଉଚ୍ଚ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ସେ ଅରଣ୍ୟବାସିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର କାର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିନଥିଲା।
ଅସଞ୍ଜାତତୃଣଵ୍ଯୂହାଂ ନିକଟତ୍ଵାଦ୍ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ରଜୋମଯୀମ୍ ଏଵ ତତାଂ ସଂସାରରଚନାମ୍ ଇଵ
ସେଠାରେ ଘାସ ଉଗିନଥିଲା, କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୀପରେ ଥିବାରୁ, ସେଠି କେବଳ ଧୂଳି ଛାଇଥିଲା, ଯେପରି ସଂସାରର ଗଠନ ଧୂଳିରେ ଭରିଥାଏ।
ମୃଗତୃଷ୍ଣାନଦୀସାର୍ଥପୂରଣୀଯାବ୍ଧିତାଂ ଗତାମ୍ । ଶକ୍ରକୋଦଣ୍ଡସଙ୍କାଶମୃଗତୃଷ୍ଣାସରିଚ୍ଛତାମ୍
ମୃଗମରିଚିକା ନଦୀ ପରି, ଏକ ମହାସାଗରର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଭଳି ଦିଶେ, ଏବଂ ମୃଗମରିଚିକା ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଅମିତୋପାନ୍ତପର୍ଯନ୍ତାଂ ଲୋକପାଲେକ୍ଷିତୈର୍ ଅପି । କେଵଲଂ ପଵନସ୍ପନ୍ଦପ୍ରଚଲଦ୍ଧୂଲିକୁଣ୍ଡଲାମ୍
ଏହାର ସୀମା କୌଣସି ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଦିଗପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଏହାକୁ ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ ପବନର ଚଳନରେ ଉଡୁଥିବା ଧୂଳିର ଗୋଲା ମାତ୍ର।
ସୂର୍ଯାଂଶୁକୁଙ୍କୁମୈର୍ ଲିପ୍ତାଂ ଲଗ୍ନଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଚନ୍ଦନାମ୍ । ଵିଲାସିନୀମ୍ ଇଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଵାତଶୀତ୍କାରଗାଯନାମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟର କୁଙ୍କୁମ ରେଖାରେ ଲିପ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳ କିରଣରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶରେ ପବନର ଶୀତଳତା ସହିତ ଗାନ କରୁଥିବା ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରମୁଦ୍ରଣସମୁଚ୍ଛୂନୈକଦେଶାଶ୍ରଯଂ ଭୂପୀଠଂ ପରିତୋ ଵିହୃତ୍ଯ ପଵନୋ ଦୀର୍ଘାଧ୍ଵନା ଜର୍ଜରଃ । ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଗ୍ରଗିରିସ୍ଥଲୀମ୍ ଅଲିଵପୁର୍ଵ୍ଯୋମାଙ୍ଗଲଗ୍ନାମ୍ ଇଵ ଵ୍ଯାତ୍ତାନନ୍ତଦିଗନ୍ତପୂରକବୃହଦ୍ଦେହୋ ଵିଶଶ୍ରାମ ସଃ
ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ବହୁଦୂର ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ପବନ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରିବା ପରେ, ଶେଷରେ ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କଲା, ଯେପରି ମଧୁମାକି ଝୁଣ୍ଡ ଆକାଶରେ ବସିଯାଏ, ଏହାର ବିଶାଳ ଦେହ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରି ଦେଇଥିଲା।
ତତ୍ର ତସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଶୃଙ୍ଗସ୍ଯ ତସ୍ଯାଂ ମୂର୍ଧମହାଵନୌ । ଦଦର୍ଶ ମଧ୍ଯେ ତାଂ ସୂଚୀଂ ପ୍ରୋତ୍ଥିତାଂ ସଶିଖାମ୍ ଇଵ
ସେଠାରେ, ସେ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଉପରେ ଥିବା ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ସୁଇ ଭଳି ଆକୃତି ଉପରକୁ ଉଠିଥିବାକୁ, ମୁଣ୍ଡରେ ଝୁଲିଥିବା ଚୁଆଁ ଭଳି ଦେଖିଲେ।
ଏକପାଦଂ ତପସ୍ଯନ୍ତୀଂ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତୀଂ ଚିରମ୍ ଊଷ୍ମପାମ୍ । ସତତାନଶନାଚ୍ ଛୁଷ୍କାଂ ପିଣ୍ଡୀଭୂତୋଦରତ୍ଵଚମ୍
ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, ତୀବ୍ର ତାପ ସହିଥିବା, ସଦା ଉପବାସରେ ରହିଥିବା, ସେ ଏତେ ସୁକାଇଯାଇଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଓ ପେଟ ଗୋଟିଏ ଗଠି ବନ୍ଧିଯାଇଥିଲା।
ସକୃଦ୍ଵିକାସିନାସ୍ଯେନ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ତମ୍ ଆନିଲମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ ତ୍ଯଜନ୍ତୀଂ ହୃଦଯେ ଽପ୍ଯ୍ ଏଵ ମାନ୍ତୀମ୍ ଅନାରତମ୍
ସେ ଏକଥରେ ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ବାୟୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ପରେ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟରୁ କେବେ ଛାଡ଼ୁନଥିଲେ, ଏହି କାମଟି ସେ ସଦା କରୁଥିଲେ।
ଶୁଷ୍କାଂ ଚଣ୍ଡାଂଶୁକିରଣୈର୍ ଜର୍ଜରାଂ ଵନଵାଯୁଭିଃ । ଅଚଲନ୍ତୀଂ ନିଜାତ୍ ସ୍ଥାନାତ୍ ସ୍ନପିତାମ୍ ଇନ୍ଦୁରଶ୍ମିଭିଃ
ସେ ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ସୁକାଯାଇଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲର ପବନରେ ଅତିକ୍ଷୟିତ ହୋଇଥିଲେ, ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଏକଥିରେ ରହିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ରଜୋଽଣୁନୈକେନ ସମଧିଷ୍ଠିତମସ୍ତକାମ୍ । କୃତାର୍ଥତ୍ଵଂ କଲଯତା ଦଦତାନ୍ଯସ୍ଯ ନାସ୍ପଦମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଏକ ରଜସ ରେ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ନିଜର ଉପଲବ୍ଧି ଦେଖି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇନଥିଲା ।
ଅରଣ୍ଯେନେଵ ଦତ୍ତାର୍ଘାଂ ଚିରାଜ୍ ଜାତଶିଖାମ୍ ଇଵ । ମୂର୍ଧ୍ନୀଵ ସ୍ଥାପିତପ୍ରାଣାଂ ଜଟାକୂଟଵତୀମ୍ ଇଵ
ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଜଳ ଦେଇଥିବା, ବହୁଦିନ ପରେ ଚୁଲ ଉଗିଥିବା, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରାଣ ରଖି ଜଟା ଗୁଛିଥିବା ।
ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପଵନସ୍ ସୂଚୀଂ ଵିସ୍ମଯାକୁଲଚେତନଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯାଲୋକ୍ଯ ଚରିତଂ ଭୀତଭୀତ ଇଵାଗ୍ରତଃ
ସେ ସୂଚିକୁ ଦେଖି, ପବନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ନମ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କର ଚାଳ ଦେଖିଲା, ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଉଡିଲା ।
ମହାତପସ୍ଵିନୀ ସୂଚି କିମର୍ଥଂ ତପ୍ଯସେ ତପଃ । ନେତି ଵକ୍ତୁଂ ଶଶାକାସୌ ତତ୍ତେଜୋରାଶିନିର୍ଜିତଃ
ହେ ମହାତପସ୍ବିନୀ ସୂଚି, ତୁମେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ ? ସେ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, କିଛି କହିପାରିଲେନି ।
ଭଗଵତ୍ଯା ମହାସୂଚ୍ଯା ଅହୋ ଚିତ୍ରଂ ମହତ୍ ତପଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ କେଵଲଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ ମାରୁତୋ ଗଗନଂ ଯଯୌ
ଭଗବତୀ ସୂଚୀଙ୍କର ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା! ଏହି ଭାବନାରେ ଲଗି ଥିବା ବେଳେ, ପବନ ଆକାଶକୁ ଚାଲିଗଲା।
ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯାଭ୍ରମାର୍ଗଂ ତୁ ଵାତସ୍କନ୍ଧାନ୍ ଅତୀତ୍ଯ ଚ । ସିଦ୍ଧଵୃନ୍ଦାନ୍ଯ୍ ଅଧଃ କୃତ୍ଵା ସୂର୍ଯମାର୍ଗମ୍ ଉପେତ୍ଯ ଚ
ମେଘର ପଥକୁ ଉଡି ଚାଲି, ବାୟୁର ଧାରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସିଦ୍ଧମାନେ ତଳେ ପଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।
ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଏତ୍ଯ ଵିଚାରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପ ଶକ୍ରପୁରାନ୍ତରମ୍ । ସୂଚିଦର୍ଶନପୁଣ୍ଯଂ ତମ୍ ଆଲିଲିଙ୍ଗ ପୁରନ୍ଦରଃ
ଉପରକୁ ଯାଇ, ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଶକ୍ରଙ୍କ ନଗର ଭିତରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ସୂଚୀକୁ ଦେଖିବାର ପୁଣ୍ୟରେ ପୁରନ୍ଦର ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ପୃଷ୍ଟଶ୍ ଚ କଥଯାମ୍ ଆସ ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ମଯେତ୍ଯ୍ ଅସୌ । ସହଦେଵନିକାଯାଯ ଶକ୍ରାଯାସ୍ଥାନଵାସିନେ
ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ସେ କହିଲା: 'ମୁଁ ସବୁ ଦେଖିଛି,' ସହଦେବଙ୍କ ଦଳ ଓ ଶକ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ଥାନର ଅଧିପତିଙ୍କୁ।
ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ଽସ୍ତି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରୋ ହିମଵାନ୍ ନାମ ସୂନ୍ନତଃ । ଜାମାତା ଯସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ସାକ୍ଷାଚ୍ ଛଶିକଲାଧରଃ
ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ହିମବତ୍ । ଏହି ପାହାଡ଼ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବିଶାଳ । ଏହାର ଜାମାତା ହେଲେ ଭଗବାନ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରର କଳାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଥାନ୍ତି ।
ତସ୍ଯୋତ୍ତରେ ମହାଶୃଙ୍ଗପୃଷ୍ଠେ ପରମରୂପିଣୀ । ସ୍ଥିତା ତପସ୍ଵିନୀ ସୂଚୀ ତପଶ୍ ଚରତି ଦାରୁଣମ୍
ଏହି ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଦିଗର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ତପସ୍ବିନୀ ମହିଳା, ସୂଚୀ ନାମରେ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଵାତାଦ୍ଯଶନଶାନ୍ତଯେ । ତଯା ସ୍ଵୋଦରସୌଷିର୍ଯଂ ପିଣ୍ଡୀକୃତ୍ଯ ନିଵାରିତମ୍
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ । ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରେ ହେଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସେ ନିଜ ପେଟର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ଭଲଭାବେ ଚାପି ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି ।
ଶାନ୍ତସଙ୍କୋଚମ୍ ଊଷ୍ମାର୍ଥଂ ଵିକାସ୍ଯାସ୍ଯଂ ରଜୋଽଣୁନା । ତଯାଦ୍ଯ ସ୍ଥଗିତଂ ଶୀତଵାତାଶନନିଵୃତ୍ତଯେ
ସେ ଶରୀରର ସଂକୋଚକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ଏବଂ ଉଷ୍ମତା ପାଇଁ, ମୁହଁକୁ ଖୋଲି ଧୂଳି କଣା ଶ୍ୱାସ ନେଇଛନ୍ତି । ଏହିପରି ଉପାୟରେ ସେ ଏବେ ଶୀତ ବାୟୁ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି ।
ତସ୍ଯାସ୍ ତୀଵ୍ରେଣ ତପସା ତୁହିନାକାରମ୍ ଉତ୍ସୃଜନ୍ । ଅଗ୍ନ୍ଯାକାରମ୍ ଅଗୋ ଗୃହ୍ଣନ୍ ଦେଵଦୁସ୍ସେଵ୍ଯତାଂ ଗତଃ
ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଥଣ୍ଡାର ଗୁଣକୁ ଛାଡି ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ନେଇଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଦୁର୍ଲଭ ଶକ୍ତି ହେବାରୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଙ୍କୁ ନିକଟ ଯିବାକୁ ଅସୁବିଧା ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି।