ନ ହ୍ଯ୍ ଅମୂର୍ତସ୍ଯ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ଵିନାଧାରଂ କିଲ କ୍ରିଯାଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଆଧାରୈକନିଷ୍ଠତ୍ଵମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯାସୌ ତପସ୍ସ୍ଥିତା
ଯେଉଁ କାମର କୌଣସି ଆକାର ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଧାର ଛଡ଼ା କେବେ ସଫଳ ହୁଏନି; ଏହିପରି ଏକମାତ୍ର ଆଧାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଜୀଵସୂଚୀ ଲୋହସୂଚୀଂ ପିଶାଚୀ ଶିଂଶପାମ୍ ଇଵ । ସର୍ଵତୋ ଵଲଯାମ୍ ଆସ ଵାତ୍ଯେଵାମୋଦଲେଖିକାମ୍
ଜୀବନ ଶୁଳି ଲୋହା ଶୁଳିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘେରି ରହିଲା, ଯେପରିକି ଏକ ପିଶାଚି ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ବା ଏକ ପବନ ମାଲାକୁ ଘେରି ରହିଥାଏ।
ତତସ୍ ତତଃପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଷା ସୂଚୀ ଦୀର୍ଘତପସ୍ଵିନୀ । ଅରଣ୍ଯାନ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତା ଶକ୍ର ତତ୍ର ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ବହୂନ୍
ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଶୁଳି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗି ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ରହିଗଲେ।
ତସ୍ଯା ଵରାର୍ଥଂ ଯତ୍ନଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁ କର୍ତଵ୍ଯକୋଵିଦ । ଚିରେଣ ସମ୍ଭୃତଂ ଲୋକମ୍ ଅଲଂ ଦଗ୍ଧୁଂ ହି ତତ୍ତପଃ
ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ତୁମେ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ଉଦ୍ୟମ କର। କାରଣ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସଂଚିତ ତପସ୍ୟା ଏହି ସଂସାରକୁ ଦହିବାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ।
ଇତି ନାରଦତଶ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶକ୍ରସ୍ ସୂଚିନିରୀକ୍ଷଣେ । ମାରୁତଂ ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସ ଦଶଦିଙ୍ମଣ୍ଡଲାନ୍ଯ୍ ଅଥ
ନାରଦଙ୍କ ପାଖରୁ ଏହା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପବନ ପଠାଇଲେ।
ଜଗାମାଥ ମରୁତ୍ସଂଵିଦ୍ ଆତ୍ମନା ତାଂ ନିରୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ଅଵମୁଚ୍ଯ ନଭୋମାର୍ଗଂ ଵିଚଚାର ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ, ପବନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମତି ରଖି, ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକାଶପଥରେ ତ୍ୱରାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ଵାତସଂଵିତ୍ କ୍ଷିପ୍ରା ଵୈ ନୈଵ ସର୍ଵଗତା ସତୀ । ପରମା ଚିଦ୍ ଇଵାଵିଘ୍ନଂ ସହସୈଵ ଦଦର୍ଶ ହ
ସେଇ ପବନ-ଚେତନା, ତୀବ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବାରୁ, ଅପ୍ରତିହତ ଭାବେ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲା, ଯେପରିକି ପରମ ଚେତନା ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରେ।
ଭୂମେସ୍ ସପ୍ତସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ନିବଦ୍ଧାଂ ଵିପୁଲସ୍ଥଲେ । ଲୋକାଲୋକାଦ୍ରିରଶନାଂ ନାନାମଣିମଯୋପଲାମ୍
ସାତଟି ସମୁଦ୍ରର ସୀମାରେ, ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିରେ, ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଵାଦୂଦକାବ୍ଧିଵଲଯଂ ସକୋଟରକକୁବ୍ଗଣମ୍ । ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପଵଲଯଂ ତଦନ୍ତର୍ଗିରିମଣ୍ଡଲମ୍
ସେ ମିଠା ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ର, ତାହାର ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀ, ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ଘେରାଓ ଏବଂ ତାହା ଭିତରର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ମଦିରାମ୍ଭୋଧିଵଲଯଂ ତଜ୍ଜଲେଚରସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଗୋମେଧଦ୍ଵୀପକଟକଂ ତନ୍ମଧ୍ଯଵିଷଯଵ୍ରଜମ୍
ମଦ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ର, ତାହାର ଜଳରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଗୋମେଧ ଦ୍ୱୀପର କୂଳ ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଇକ୍ଷୂଦକାବ୍ଧିପରିଖାଂ ସାନ୍ତର୍ଗିରିଗଣାନ୍ତରାମ୍ । କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପୋର୍ଵରାପୀଠଂ ସାନ୍ତର୍ଗତଗିରିକ୍ରମମ୍
ଇଖ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଖାଳ, ତାହାର ଭିତରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଗୁଡ଼ିକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚଭୂମି ଏବଂ ତାହାର ଭିତରର ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
କ୍ଷୀରାବ୍ଧିମୁକ୍ତାଵଲଯଂ ସମଧ୍ଯଗତନାଯକମ୍ । ଶ୍ଵେତାଖ୍ଯଦ୍ଵୀପଵଲଯଂ ସଭୂତପ୍ରତିଭାଗକମ୍
ଦୁଗ୍ଧ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ନାୟକ ଥିବା, ଶ୍ୱେତ ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଏହାର ସମସ୍ତ ଭୂତ ଉପାଦାନ ସହିତ ଅନୁସରିତ ।
ଭୂମେର୍ ଘୃତୋଦଵଲନଂ ସାନ୍ତସ୍ଥାମରମନ୍ଦିରମ୍ । କୁଶଦ୍ଵୀପଵୃତିଵ୍ଯାସଂ ସୁମହାଶୈଲକୋଟରମ୍
ପୃଥିବୀ ଘିଅ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି, ମଧ୍ୟରେ ଦେବମନ୍ଦିର ରହିଛି, କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ତାହାର ବ୍ୟାସ ଭାବେ ଅଛି ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଦ୍ୱାରା ଭରିଛି ।
ଦଧ୍ଯମ୍ଭୋରାଶିରଶନାଂ ସାନ୍ତଶ୍ ଚରପୁରୋଦରାମ୍ । ଶାକଦ୍ଵୀପୋର୍ଵରାକାରଂ ସାନ୍ତସ୍ସ୍ଥଵିଷଯାନ୍ତରମ୍
ଦହି ସମୁଦ୍ରରେ ପଟିଆଯାଇଥିବା, ଭିତରେ ଚଳନଶୀଳ ନଗର ଥିବା, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ଅଂଶ ଭଳି ଆକୃତି ଥିବା ଏବଂ ଭିତରେ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି ।
କ୍ଷାରାମ୍ଭୋରାଶିପରିଖାଂ ସାନ୍ତସ୍ସ୍ଥପୁରପର୍ଵତାମ୍ । ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପମହାମେରୁଂ କୁଲପର୍ଵତସଙ୍କୁଲମ୍
ଲୁଣା ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ଭିତରେ ନଗର ଓ ପାହାଡ଼ ଥିବା, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବଡ଼ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ତାହାର ପରିବାର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି ।
ଵାତସ୍କନ୍ଧେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ପତତ୍ଯ୍ ଅନିଲଵେଲ୍ଲନା । କ୍ରମେଣାନେନ ପର୍ଯନ୍ତେ ତେନୈଵ ପ୍ରସୃତେହ ସା
ପ୍ରଥମେ ବାୟୁର ଝୋକାରେ ଏହା ଚୁଇଁଝୁଇଁ ହୋଇ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥାଏ; ଏଭଳି ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଦେଖାଦେଖି ଧୀରେ ଧୀରେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଯାଏ।
ଵାଯୁର୍ ଆଲୋକଯନ୍ନ୍ ଇତ୍ଥଂ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ତତ୍ ପ୍ରାପ ହିମଵଚ୍ଛୃଙ୍ଗଂ ଯତ୍ର ସୂଚିସ୍ ତପସ୍ଵିନୀ
ଏଭଳି ବାୟୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶୃଙ୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସୂଚୀ ନାମକ ତପସ୍ୱିନୀ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ଶୃଙ୍ଗମୂର୍ଧ୍ନି ମହତ୍ଯ୍ ଉଗ୍ରେ ସୋ ଽରଣ୍ଯାନୀମ୍ ଅଵାପ ତାମ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯାକାଶଵିତତାଂ ଵର୍ଜିତାଂ ପ୍ରାଣିକର୍ମଭିଃ
ଉଚ୍ଚ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ସେ ଅରଣ୍ୟବାସିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର କାର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିନଥିଲା।
ଅସଞ୍ଜାତତୃଣଵ୍ଯୂହାଂ ନିକଟତ୍ଵାଦ୍ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ରଜୋମଯୀମ୍ ଏଵ ତତାଂ ସଂସାରରଚନାମ୍ ଇଵ
ସେଠାରେ ଘାସ ଉଗିନଥିଲା, କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୀପରେ ଥିବାରୁ, ସେଠି କେବଳ ଧୂଳି ଛାଇଥିଲା, ଯେପରି ସଂସାରର ଗଠନ ଧୂଳିରେ ଭରିଥାଏ।
ମୃଗତୃଷ୍ଣାନଦୀସାର୍ଥପୂରଣୀଯାବ୍ଧିତାଂ ଗତାମ୍ । ଶକ୍ରକୋଦଣ୍ଡସଙ୍କାଶମୃଗତୃଷ୍ଣାସରିଚ୍ଛତାମ୍
ମୃଗମରିଚିକା ନଦୀ ପରି, ଏକ ମହାସାଗରର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଭଳି ଦିଶେ, ଏବଂ ମୃଗମରିଚିକା ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଅମିତୋପାନ୍ତପର୍ଯନ୍ତାଂ ଲୋକପାଲେକ୍ଷିତୈର୍ ଅପି । କେଵଲଂ ପଵନସ୍ପନ୍ଦପ୍ରଚଲଦ୍ଧୂଲିକୁଣ୍ଡଲାମ୍
ଏହାର ସୀମା କୌଣସି ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଦିଗପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଏହାକୁ ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ ପବନର ଚଳନରେ ଉଡୁଥିବା ଧୂଳିର ଗୋଲା ମାତ୍ର।
ସୂର୍ଯାଂଶୁକୁଙ୍କୁମୈର୍ ଲିପ୍ତାଂ ଲଗ୍ନଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଚନ୍ଦନାମ୍ । ଵିଲାସିନୀମ୍ ଇଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଵାତଶୀତ୍କାରଗାଯନାମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟର କୁଙ୍କୁମ ରେଖାରେ ଲିପ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳ କିରଣରେ ଶୋଭିତ, ଆକାଶରେ ପବନର ଶୀତଳତା ସହିତ ଗାନ କରୁଥିବା ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରମୁଦ୍ରଣସମୁଚ୍ଛୂନୈକଦେଶାଶ୍ରଯଂ ଭୂପୀଠଂ ପରିତୋ ଵିହୃତ୍ଯ ପଵନୋ ଦୀର୍ଘାଧ୍ଵନା ଜର୍ଜରଃ । ତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଗ୍ରଗିରିସ୍ଥଲୀମ୍ ଅଲିଵପୁର୍ଵ୍ଯୋମାଙ୍ଗଲଗ୍ନାମ୍ ଇଵ ଵ୍ଯାତ୍ତାନନ୍ତଦିଗନ୍ତପୂରକବୃହଦ୍ଦେହୋ ଵିଶଶ୍ରାମ ସଃ
ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପୃଥିବୀ ଉପରେ, ବହୁଦୂର ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ପବନ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରିବା ପରେ, ଶେଷରେ ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କଲା, ଯେପରି ମଧୁମାକି ଝୁଣ୍ଡ ଆକାଶରେ ବସିଯାଏ, ଏହାର ବିଶାଳ ଦେହ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରି ଦେଇଥିଲା।
ତତ୍ର ତସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଶୃଙ୍ଗସ୍ଯ ତସ୍ଯାଂ ମୂର୍ଧମହାଵନୌ । ଦଦର୍ଶ ମଧ୍ଯେ ତାଂ ସୂଚୀଂ ପ୍ରୋତ୍ଥିତାଂ ସଶିଖାମ୍ ଇଵ
ସେଠାରେ, ସେ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଉପରେ ଥିବା ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ସୁଇ ଭଳି ଆକୃତି ଉପରକୁ ଉଠିଥିବାକୁ, ମୁଣ୍ଡରେ ଝୁଲିଥିବା ଚୁଆଁ ଭଳି ଦେଖିଲେ।
ଏକପାଦଂ ତପସ୍ଯନ୍ତୀଂ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତୀଂ ଚିରମ୍ ଊଷ୍ମପାମ୍ । ସତତାନଶନାଚ୍ ଛୁଷ୍କାଂ ପିଣ୍ଡୀଭୂତୋଦରତ୍ଵଚମ୍
ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା, ତୀବ୍ର ତାପ ସହିଥିବା, ସଦା ଉପବାସରେ ରହିଥିବା, ସେ ଏତେ ସୁକାଇଯାଇଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଓ ପେଟ ଗୋଟିଏ ଗଠି ବନ୍ଧିଯାଇଥିଲା।
ସକୃଦ୍ଵିକାସିନାସ୍ଯେନ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ତମ୍ ଆନିଲମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ ତ୍ଯଜନ୍ତୀଂ ହୃଦଯେ ଽପ୍ଯ୍ ଏଵ ମାନ୍ତୀମ୍ ଅନାରତମ୍
ସେ ଏକଥରେ ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ବାୟୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ, ପରେ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ହୃଦୟରୁ କେବେ ଛାଡ଼ୁନଥିଲେ, ଏହି କାମଟି ସେ ସଦା କରୁଥିଲେ।
ଶୁଷ୍କାଂ ଚଣ୍ଡାଂଶୁକିରଣୈର୍ ଜର୍ଜରାଂ ଵନଵାଯୁଭିଃ । ଅଚଲନ୍ତୀଂ ନିଜାତ୍ ସ୍ଥାନାତ୍ ସ୍ନପିତାମ୍ ଇନ୍ଦୁରଶ୍ମିଭିଃ
ସେ ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ସୁକାଯାଇଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲର ପବନରେ ଅତିକ୍ଷୟିତ ହୋଇଥିଲେ, ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଏକଥିରେ ରହିଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ।
ପୂର୍ଵଂ ରଜୋଽଣୁନୈକେନ ସମଧିଷ୍ଠିତମସ୍ତକାମ୍ । କୃତାର୍ଥତ୍ଵଂ କଲଯତା ଦଦତାନ୍ଯସ୍ଯ ନାସ୍ପଦମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଏକ ରଜସ ରେ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ନିଜର ଉପଲବ୍ଧି ଦେଖି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇନଥିଲା ।
ଅରଣ୍ଯେନେଵ ଦତ୍ତାର୍ଘାଂ ଚିରାଜ୍ ଜାତଶିଖାମ୍ ଇଵ । ମୂର୍ଧ୍ନୀଵ ସ୍ଥାପିତପ୍ରାଣାଂ ଜଟାକୂଟଵତୀମ୍ ଇଵ
ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଜଳ ଦେଇଥିବା, ବହୁଦିନ ପରେ ଚୁଲ ଉଗିଥିବା, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରାଣ ରଖି ଜଟା ଗୁଛିଥିବା ।
ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପଵନସ୍ ସୂଚୀଂ ଵିସ୍ମଯାକୁଲଚେତନଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯାଲୋକ୍ଯ ଚରିତଂ ଭୀତଭୀତ ଇଵାଗ୍ରତଃ
ସେ ସୂଚିକୁ ଦେଖି, ପବନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ନମ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କର ଚାଳ ଦେଖିଲା, ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଦଉଡିଲା ।