ଵିଵେଶାକାଶଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ହୃଦଯଂ ତରୁଣସ୍ଯ ସା । ପ୍ରାଣମାରୁତମାର୍ଗେଣ ଖଂ ମୃଗେଵ ଖଖେଲଗା
ସେ, ଆକାଶର ଯୁବ ଗୃଧ୍ରର ହୃଦୟକୁ, ପ୍ରାଣବାୟୁର ରାସ୍ତାରେ, ଆକାଶର ପଶୁ ଯେପରି ଖେଳେ, ସେଭଳି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ଗୃଧ୍ରସ୍ ତାମ୍ ଅଯସ୍ସୂଚୀଂ କାଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵଂସମାଶ୍ରିତାମ୍ । ଚିତା ତଯେରିତଶ୍ ଚଞ୍ଚ୍ଵା ଵୃତ୍ତିଂ ମନ ଇଵାଦଧେ
ସେ ଗୃଧ୍ରଟିଏ ଏଭଳି ଏକ ଲୋହାର ସୁଇକୁ ନେଇ, ତାହାକୁ ତାର ଠୁଣ୍ଡିରେ ଧରି ଶ୍ମଶାନ ଅଗ୍ନିରେ ରଖିଲା, ଯେପରି ମନ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ।
ସୂଚୀମ୍ ଆଦାଯ ଗୃଧ୍ରୋ ଽସୌ ଯଯୌ ତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ଗିରିମ୍ । ଅନ୍ତସ୍ ସୂଚୀପିଶାଚ୍ଯାଶୁ ନୁନ୍ନୋ ଽବ୍ଦ ଇଵ ଵାଯୁନା
ସୁଇକୁ ନେଇ ସେ ଗୃଧ୍ରଟିଏ ସେଠି ଯାଇଲା, ଯେଉଁ ପାହାଡ଼କୁ ସେ ମନେ କରିଥିଲା। ସୁଇ ଭୂତିନୀ ଭିତରୁ ତାକୁ ଯେପରି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କଲା, ମେଘକୁ ବାତାସ ଯେପରି ଚଳାଇ ନେଇଯାଏ।
ତତ୍ରାଜନେ ମହାରଣ୍ଯେ ସ୍ଥାପଯାମ୍ ଆସ ତାମ୍ ଅସୌ । ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପରହିତେ ପଦେ ଯୋଗୀଵ ଚେତନାମ୍
ସେଠି, ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ନଥିଲେ, ସେ ଗୃଧ୍ରଟିଏ ସୁଇକୁ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲା, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ଯୋଗୀ ନିଜ ଚେତନାକୁ ସମସ୍ତ ସଂକଳ୍ପ ରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖେ।
ଏକେନୈଵାଣୁନା ତେନ ପାଦପ୍ରାନ୍ତେନ ମୂର୍ଛିତା । ସା ପ୍ରତିଷ୍ଠାପିତେଵାଦ୍ରେର୍ ମୂର୍ଧ୍ନି ଗୃଧ୍ରେଣ ଦେଵତା
ସେ ସୁଇଟି ଏକ ଅଣୁ ଭାଗରେ, ପାଦର ଟିପରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଗୃଧ୍ରଟିଏ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଯେପରି ଦେବୀକୁ ବିସ୍ଥାପିତ କରିଥାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରଜଃକଣବୃହଚ୍ଛୃଙ୍ଗଶିରସ୍ଯ୍ ଏକେନ ସାଣୁନା । ପାଦେନାତିଷ୍ଠଦ୍ ଉଦ୍ଗ୍ରୀଵଂ ଶିଖେଵ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ଲୋହାର ସୁଇର ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଉପରେ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଦବାଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ମହାପର୍ବତର ଶିଖର ଉପରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖାଯାଉଛି।
ଉତ୍ଥିତାଂ ସ୍ଥାପିତାଂ ସୂଚୀଂ ଗୃଧ୍ରାନ୍ତର୍ ଜୀଵସୂଚିକା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହିର୍ ଵିନିର୍ଗନ୍ତୁଂ ଖଗଦେହାତ୍ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଗୃଧ୍ର ଶରୀର ଭିତରେ ଉଠାଯାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ଜୀବନ ସୁଇକୁ ଦେଖି, ସେ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ପକ୍ଷୀର ଦେହରୁ ବାହାରିବାକୁ ଚାହିଁ।
ଗୃଧ୍ରପ୍ରାଣାନ୍ ନିର୍ଜଗାମ ସୂଚୀ ପ୍ରୋନ୍ମୁଖଚେତନା । ପଵନାଦ୍ ଗନ୍ଧଲେଖେଵ ଘ୍ରାଣଵାତଲଵୋନ୍ମୁଖୀ
ଉଦ୍ଧାର ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ସୁଇ ଗୃଧ୍ରର ପ୍ରାଣକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଯେପରି ପବନରେ ଗନ୍ଧ ଲହରୀ ଘ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟ ଦିଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଜଗାମ ଗୃଧ୍ରସ୍ ସ୍ଵଂ ଦେଶଂ ଭାରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵେଵ ଭାରିକଃ । ନିଵୃତ୍ତଵ୍ଯାଧିର୍ ଇଵ ସ ବଭୂଵାନ୍ତରନାକୁଲଃ
ଗୃଧ୍ର ତାହାର ଭାର ଛାଡ଼ି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲା, ଯେପରି ଏକ ଭାରବାହକ ତାଙ୍କର ଭାର ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ, ଓ ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହେଲା ପରେ ମନେ ଶାନ୍ତି ଆସେ।
ଅଯସ୍ସୂଚିତଯାଧାରସ୍ ତପସେ ପରିକଲ୍ପିତଃ । ଦୃଢସ୍ଯ ସଦୃଶୋ ଽର୍ଥାନାଂ ଵିନିଯୋଗୋ ହି ରାଜତେ
ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଏକ ଲୋହା ଶୁଳିକୁ ଆଧାର ବାନ୍ଧିଥିଲେ; କାରଣ ମଜବୁତ ଆଧାର ଉପରେ କୌଣସି କାମ କଲେ ତାହା ଭଲ ଭାବେ ସଫଳ ହୁଏ।
ନ ହ୍ଯ୍ ଅମୂର୍ତସ୍ଯ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ଵିନାଧାରଂ କିଲ କ୍ରିଯାଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଆଧାରୈକନିଷ୍ଠତ୍ଵମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯାସୌ ତପସ୍ସ୍ଥିତା
ଯେଉଁ କାମର କୌଣସି ଆକାର ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଧାର ଛଡ଼ା କେବେ ସଫଳ ହୁଏନି; ଏହିପରି ଏକମାତ୍ର ଆଧାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଜୀଵସୂଚୀ ଲୋହସୂଚୀଂ ପିଶାଚୀ ଶିଂଶପାମ୍ ଇଵ । ସର୍ଵତୋ ଵଲଯାମ୍ ଆସ ଵାତ୍ଯେଵାମୋଦଲେଖିକାମ୍
ଜୀବନ ଶୁଳି ଲୋହା ଶୁଳିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘେରି ରହିଲା, ଯେପରିକି ଏକ ପିଶାଚି ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ବା ଏକ ପବନ ମାଲାକୁ ଘେରି ରହିଥାଏ।
ତତସ୍ ତତଃପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଷା ସୂଚୀ ଦୀର୍ଘତପସ୍ଵିନୀ । ଅରଣ୍ଯାନ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତା ଶକ୍ର ତତ୍ର ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ବହୂନ୍
ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଶୁଳି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗି ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ରହିଗଲେ।
ତସ୍ଯା ଵରାର୍ଥଂ ଯତ୍ନଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁ କର୍ତଵ୍ଯକୋଵିଦ । ଚିରେଣ ସମ୍ଭୃତଂ ଲୋକମ୍ ଅଲଂ ଦଗ୍ଧୁଂ ହି ତତ୍ତପଃ
ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ତୁମେ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ଉଦ୍ୟମ କର। କାରଣ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସଂଚିତ ତପସ୍ୟା ଏହି ସଂସାରକୁ ଦହିବାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ।
ଇତି ନାରଦତଶ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶକ୍ରସ୍ ସୂଚିନିରୀକ୍ଷଣେ । ମାରୁତଂ ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସ ଦଶଦିଙ୍ମଣ୍ଡଲାନ୍ଯ୍ ଅଥ
ନାରଦଙ୍କ ପାଖରୁ ଏହା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପବନ ପଠାଇଲେ।
ଜଗାମାଥ ମରୁତ୍ସଂଵିଦ୍ ଆତ୍ମନା ତାଂ ନିରୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ଅଵମୁଚ୍ଯ ନଭୋମାର୍ଗଂ ଵିଚଚାର ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ, ପବନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମତି ରଖି, ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକାଶପଥରେ ତ୍ୱରାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ଵାତସଂଵିତ୍ କ୍ଷିପ୍ରା ଵୈ ନୈଵ ସର୍ଵଗତା ସତୀ । ପରମା ଚିଦ୍ ଇଵାଵିଘ୍ନଂ ସହସୈଵ ଦଦର୍ଶ ହ
ସେଇ ପବନ-ଚେତନା, ତୀବ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବାରୁ, ଅପ୍ରତିହତ ଭାବେ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲା, ଯେପରିକି ପରମ ଚେତନା ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରେ।
ଭୂମେସ୍ ସପ୍ତସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ନିବଦ୍ଧାଂ ଵିପୁଲସ୍ଥଲେ । ଲୋକାଲୋକାଦ୍ରିରଶନାଂ ନାନାମଣିମଯୋପଲାମ୍
ସାତଟି ସମୁଦ୍ରର ସୀମାରେ, ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିରେ, ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଵାଦୂଦକାବ୍ଧିଵଲଯଂ ସକୋଟରକକୁବ୍ଗଣମ୍ । ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପଵଲଯଂ ତଦନ୍ତର୍ଗିରିମଣ୍ଡଲମ୍
ସେ ମିଠା ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ର, ତାହାର ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀ, ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ଘେରାଓ ଏବଂ ତାହା ଭିତରର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ମଦିରାମ୍ଭୋଧିଵଲଯଂ ତଜ୍ଜଲେଚରସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଗୋମେଧଦ୍ଵୀପକଟକଂ ତନ୍ମଧ୍ଯଵିଷଯଵ୍ରଜମ୍
ମଦ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ର, ତାହାର ଜଳରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଗୋମେଧ ଦ୍ୱୀପର କୂଳ ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଇକ୍ଷୂଦକାବ୍ଧିପରିଖାଂ ସାନ୍ତର୍ଗିରିଗଣାନ୍ତରାମ୍ । କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପୋର୍ଵରାପୀଠଂ ସାନ୍ତର୍ଗତଗିରିକ୍ରମମ୍
ଇଖ ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଖାଳ, ତାହାର ଭିତରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଗୁଡ଼ିକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ଉଚ୍ଚଭୂମି ଏବଂ ତାହାର ଭିତରର ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
କ୍ଷୀରାବ୍ଧିମୁକ୍ତାଵଲଯଂ ସମଧ୍ଯଗତନାଯକମ୍ । ଶ୍ଵେତାଖ୍ଯଦ୍ଵୀପଵଲଯଂ ସଭୂତପ୍ରତିଭାଗକମ୍
ଦୁଗ୍ଧ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ନାୟକ ଥିବା, ଶ୍ୱେତ ନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଏହାର ସମସ୍ତ ଭୂତ ଉପାଦାନ ସହିତ ଅନୁସରିତ ।
ଭୂମେର୍ ଘୃତୋଦଵଲନଂ ସାନ୍ତସ୍ଥାମରମନ୍ଦିରମ୍ । କୁଶଦ୍ଵୀପଵୃତିଵ୍ଯାସଂ ସୁମହାଶୈଲକୋଟରମ୍
ପୃଥିବୀ ଘିଅ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି, ମଧ୍ୟରେ ଦେବମନ୍ଦିର ରହିଛି, କୁଶ ଦ୍ୱୀପ ତାହାର ବ୍ୟାସ ଭାବେ ଅଛି ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଦ୍ୱାରା ଭରିଛି ।
ଦଧ୍ଯମ୍ଭୋରାଶିରଶନାଂ ସାନ୍ତଶ୍ ଚରପୁରୋଦରାମ୍ । ଶାକଦ୍ଵୀପୋର୍ଵରାକାରଂ ସାନ୍ତସ୍ସ୍ଥଵିଷଯାନ୍ତରମ୍
ଦହି ସମୁଦ୍ରରେ ପଟିଆଯାଇଥିବା, ଭିତରେ ଚଳନଶୀଳ ନଗର ଥିବା, ଶାକ ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବ ଅଂଶ ଭଳି ଆକୃତି ଥିବା ଏବଂ ଭିତରେ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି ।
କ୍ଷାରାମ୍ଭୋରାଶିପରିଖାଂ ସାନ୍ତସ୍ସ୍ଥପୁରପର୍ଵତାମ୍ । ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପମହାମେରୁଂ କୁଲପର୍ଵତସଙ୍କୁଲମ୍
ଲୁଣା ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ଭିତରେ ନଗର ଓ ପାହାଡ଼ ଥିବା, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବଡ଼ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ତାହାର ପରିବାର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି ।
ଵାତସ୍କନ୍ଧେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ପତତ୍ଯ୍ ଅନିଲଵେଲ୍ଲନା । କ୍ରମେଣାନେନ ପର୍ଯନ୍ତେ ତେନୈଵ ପ୍ରସୃତେହ ସା
ପ୍ରଥମେ ବାୟୁର ଝୋକାରେ ଏହା ଚୁଇଁଝୁଇଁ ହୋଇ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥାଏ; ଏଭଳି ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଦେଖାଦେଖି ଧୀରେ ଧୀରେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଯାଏ।
ଵାଯୁର୍ ଆଲୋକଯନ୍ନ୍ ଇତ୍ଥଂ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ତତ୍ ପ୍ରାପ ହିମଵଚ୍ଛୃଙ୍ଗଂ ଯତ୍ର ସୂଚିସ୍ ତପସ୍ଵିନୀ
ଏଭଳି ବାୟୁ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶୃଙ୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସୂଚୀ ନାମକ ତପସ୍ୱିନୀ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।
ଶୃଙ୍ଗମୂର୍ଧ୍ନି ମହତ୍ଯ୍ ଉଗ୍ରେ ସୋ ଽରଣ୍ଯାନୀମ୍ ଅଵାପ ତାମ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯାକାଶଵିତତାଂ ଵର୍ଜିତାଂ ପ୍ରାଣିକର୍ମଭିଃ
ଉଚ୍ଚ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ସେ ଅରଣ୍ୟବାସିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର କାର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିନଥିଲା।
ଅସଞ୍ଜାତତୃଣଵ୍ଯୂହାଂ ନିକଟତ୍ଵାଦ୍ ଵିଵସ୍ଵତଃ । ରଜୋମଯୀମ୍ ଏଵ ତତାଂ ସଂସାରରଚନାମ୍ ଇଵ
ସେଠାରେ ଘାସ ଉଗିନଥିଲା, କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମୀପରେ ଥିବାରୁ, ସେଠି କେବଳ ଧୂଳି ଛାଇଥିଲା, ଯେପରି ସଂସାରର ଗଠନ ଧୂଳିରେ ଭରିଥାଏ।
ମୃଗତୃଷ୍ଣାନଦୀସାର୍ଥପୂରଣୀଯାବ୍ଧିତାଂ ଗତାମ୍ । ଶକ୍ରକୋଦଣ୍ଡସଙ୍କାଶମୃଗତୃଷ୍ଣାସରିଚ୍ଛତାମ୍
ମୃଗମରିଚିକା ନଦୀ ପରି, ଏକ ମହାସାଗରର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ଭଳି ଦିଶେ, ଏବଂ ମୃଗମରିଚିକା ନଦୀ ପରି ଦେଖାଯାଏ।