ଗଜୋଷ୍ଟ୍ରମୃଗହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵସିଂହାଦିହୃଦି ନର୍ତିତମ୍ । ନର୍ତକ୍ଯେଵ ଚିରଂ ରଙ୍ଗେ ଵେଲ୍ଲଯନ୍ତ୍ଯାଙ୍ଗମ୍ ଅଙ୍ଗକେ
ହସ୍ତୀ, ଉଠ, ହରିଣ, ଘୋଡ଼ା, ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମଞ୍ଚରେ ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ଡୋଲାଏ।
ବହିର୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚ ଵାଯୂନାମ୍ ଏକତ୍ଵମ୍ ଅନୁଯାତଯା । ଗନ୍ଧଲେଖିକଯେଵାନ୍ତସ୍ସ୍ଥିତଂ ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯଯାନଯା
ବାହାର ଓ ଭିତରର ବାୟୁର ଏକତାକୁ ଅନୁସରି, ସେ ଗନ୍ଧ ଲେଖିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ହୋଇଯାଏ।
ମନ୍ତ୍ରୌଷଧତପୋଦାନଦେଵପୂଜାଦିଭିର୍ ହିତା । ଵଲ୍ଗଦ୍ଗିରିନଦୀତୁଙ୍ଗତରଙ୍ଗଵଦ୍ ଅପଦ୍ରୁତା
ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ, ତପ, ଦାନ, ଦେବପୂଜା ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଉପକାରରେ, ସେ ପାହାଡ଼ ନଦୀର ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗ ପରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେଇଯାଏ।
ଦୀପପ୍ରଭେଵାଵିଜ୍ଞାତଗତିର୍ ଗତ୍ଵାଶୁ ଲୀଯତେ । ଅଯସ୍ସୂଚ୍ଯାଂ ମାତରୀଵ ତତ୍ର ନିଵୃତିମ୍ ଏତି ସା
ଦୀପର ଆଲୋକ କେଉଁଠି ଯାଉଛି କିମ୍ବା କେମିତି ହେଉଛି ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ, ଏହିପରି ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ; ଯେପରି ଏକ ତାର ତାରର ମାଁରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶାନ୍ତି ପାଏ, ସେଉଁପରି ସେ ଶାନ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ସ୍ଵଵାସନାନୁସାରେଣ ସର୍ଵ ଆସ୍ପଦମ୍ ଈହତେ । ସୂଚିତ୍ଵମ୍ ଏଵ ରାକ୍ଷସ୍ଯା ସୂଚିତ୍ଵେନାସ୍ପଦୀକୃତମ୍
ନିଜର ଆଦତ ଅନୁସାରେ ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଖୋଜେ; ଇଂଗিত ହେଉଛି ଏହି ରାକ୍ଷସୀ, ଏବଂ ଇଂଗିତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ।
ସର୍ଵୋ ଵିହୃତ୍ଯାପି ଦିଶସ୍ ସ୍ଵମ୍ ଏଵାସ୍ପଦମ୍ ଆପଦି । ଜୀଵସୂଚୀ ଲୋହସୂଚୀମ୍ ଇଵାଯାତି ଜଡୋ ଜନଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରି ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରେ; ଯେପରି ଜୀବନ୍ତ ତାର ଲୋହା ତାର ପାଖକୁ ଯାଏ, ସେପରି ମୂଢ଼ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯାଏ।
ଏଵଂ ପ୍ରଯତମାନା ସା ଵିହରନ୍ତୀ ଦିଶୋ ଦଶ । ମାନସୀଂ ତୃପ୍ତିମ୍ ଆଯାତି ନ ଶାରୀରୀଂ କଦାଚନ
ଏଭଳି ଚେଷ୍ଟା କରି ଏବଂ ଦଶ ଦିଗରେ ଘୁରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ମନରେ ତୃପ୍ତି ପାଏ, କିନ୍ତୁ ଶରୀରରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ମିଳେନି।
ସତି ଧର୍ମିଣି ଧର୍ମା ହି ସମ୍ଭଵନ୍ତୀହ ନାସତି । ଶରୀରଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତତ୍ କିଲ ତୃପ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଠି ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ନାହିଁ, ସେଠି ହୁଏନାହିଁ। ଯାହାଙ୍କର ଶରୀର ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ଏହି ଶରୀର ତୃପ୍ତି ପାଏ।
ଅଥ ତୃପ୍ତସ୍ଯ ଦେହସ୍ଯ ସ୍ମରଣାତ୍ ପ୍ରାକ୍ତନସ୍ଯ ସା । ବଭୂଵ ଦୁଃଖିତା ସ୍ଵାଦୁପୂର୍ଣୋଦରସୁଖାର୍ଥିନୀ
ତାପରେ, ତୃପ୍ତ ଶରୀର ଥିବା ସେ, ପୂର୍ବ ଶରୀରକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଭରିପୁରି ମିଠା ଉଦର ସୁଖ ପାଇବାକୁ ଆଶା କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରାକ୍ତନଦେହାର୍ଥଂ କରୋମି ଵିପୁଲଂ ତପଃ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତପସେ ଦେଶଂ ନିର୍ଣୀଯ ଚାତ୍ମନା
ତେଣୁ, 'ମୁଁ ପୂର୍ବ ଶରୀର ପାଇଁ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବି' ବୋଲି ଭାବି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ତପସ୍ୟା ସ୍ଥାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ।
ଵିଵେଶାକାଶଗୃଧ୍ରସ୍ଯ ହୃଦଯଂ ତରୁଣସ୍ଯ ସା । ପ୍ରାଣମାରୁତମାର୍ଗେଣ ଖଂ ମୃଗେଵ ଖଖେଲଗା
ସେ, ଆକାଶର ଯୁବ ଗୃଧ୍ରର ହୃଦୟକୁ, ପ୍ରାଣବାୟୁର ରାସ୍ତାରେ, ଆକାଶର ପଶୁ ଯେପରି ଖେଳେ, ସେଭଳି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ଗୃଧ୍ରସ୍ ତାମ୍ ଅଯସ୍ସୂଚୀଂ କାଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵଂସମାଶ୍ରିତାମ୍ । ଚିତା ତଯେରିତଶ୍ ଚଞ୍ଚ୍ଵା ଵୃତ୍ତିଂ ମନ ଇଵାଦଧେ
ସେ ଗୃଧ୍ରଟିଏ ଏଭଳି ଏକ ଲୋହାର ସୁଇକୁ ନେଇ, ତାହାକୁ ତାର ଠୁଣ୍ଡିରେ ଧରି ଶ୍ମଶାନ ଅଗ୍ନିରେ ରଖିଲା, ଯେପରି ମନ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ।
ସୂଚୀମ୍ ଆଦାଯ ଗୃଧ୍ରୋ ଽସୌ ଯଯୌ ତଚ୍ଚିନ୍ତିତଂ ଗିରିମ୍ । ଅନ୍ତସ୍ ସୂଚୀପିଶାଚ୍ଯାଶୁ ନୁନ୍ନୋ ଽବ୍ଦ ଇଵ ଵାଯୁନା
ସୁଇକୁ ନେଇ ସେ ଗୃଧ୍ରଟିଏ ସେଠି ଯାଇଲା, ଯେଉଁ ପାହାଡ଼କୁ ସେ ମନେ କରିଥିଲା। ସୁଇ ଭୂତିନୀ ଭିତରୁ ତାକୁ ଯେପରି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କଲା, ମେଘକୁ ବାତାସ ଯେପରି ଚଳାଇ ନେଇଯାଏ।
ତତ୍ରାଜନେ ମହାରଣ୍ଯେ ସ୍ଥାପଯାମ୍ ଆସ ତାମ୍ ଅସୌ । ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପରହିତେ ପଦେ ଯୋଗୀଵ ଚେତନାମ୍
ସେଠି, ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ନଥିଲେ, ସେ ଗୃଧ୍ରଟିଏ ସୁଇକୁ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲା, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ଯୋଗୀ ନିଜ ଚେତନାକୁ ସମସ୍ତ ସଂକଳ୍ପ ରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖେ।
ଏକେନୈଵାଣୁନା ତେନ ପାଦପ୍ରାନ୍ତେନ ମୂର୍ଛିତା । ସା ପ୍ରତିଷ୍ଠାପିତେଵାଦ୍ରେର୍ ମୂର୍ଧ୍ନି ଗୃଧ୍ରେଣ ଦେଵତା
ସେ ସୁଇଟି ଏକ ଅଣୁ ଭାଗରେ, ପାଦର ଟିପରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଗୃଧ୍ରଟିଏ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ଯେପରି ଦେବୀକୁ ବିସ୍ଥାପିତ କରିଥାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରଜଃକଣବୃହଚ୍ଛୃଙ୍ଗଶିରସ୍ଯ୍ ଏକେନ ସାଣୁନା । ପାଦେନାତିଷ୍ଠଦ୍ ଉଦ୍ଗ୍ରୀଵଂ ଶିଖେଵ ଗିରିମୂର୍ଧନି
ଲୋହାର ସୁଇର ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଉପରେ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଦବାଇଲେ, ଯେପରି ଏକ ମହାପର୍ବତର ଶିଖର ଉପରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖାଯାଉଛି।
ଉତ୍ଥିତାଂ ସ୍ଥାପିତାଂ ସୂଚୀଂ ଗୃଧ୍ରାନ୍ତର୍ ଜୀଵସୂଚିକା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହିର୍ ଵିନିର୍ଗନ୍ତୁଂ ଖଗଦେହାତ୍ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଗୃଧ୍ର ଶରୀର ଭିତରେ ଉଠାଯାଇ ରଖାଯାଇଥିବା ଜୀବନ ସୁଇକୁ ଦେଖି, ସେ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ପକ୍ଷୀର ଦେହରୁ ବାହାରିବାକୁ ଚାହିଁ।
ଗୃଧ୍ରପ୍ରାଣାନ୍ ନିର୍ଜଗାମ ସୂଚୀ ପ୍ରୋନ୍ମୁଖଚେତନା । ପଵନାଦ୍ ଗନ୍ଧଲେଖେଵ ଘ୍ରାଣଵାତଲଵୋନ୍ମୁଖୀ
ଉଦ୍ଧାର ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ସୁଇ ଗୃଧ୍ରର ପ୍ରାଣକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଯେପରି ପବନରେ ଗନ୍ଧ ଲହରୀ ଘ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟ ଦିଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଜଗାମ ଗୃଧ୍ରସ୍ ସ୍ଵଂ ଦେଶଂ ଭାରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵେଵ ଭାରିକଃ । ନିଵୃତ୍ତଵ୍ଯାଧିର୍ ଇଵ ସ ବଭୂଵାନ୍ତରନାକୁଲଃ
ଗୃଧ୍ର ତାହାର ଭାର ଛାଡ଼ି ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲା, ଯେପରି ଏକ ଭାରବାହକ ତାଙ୍କର ଭାର ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ, ଓ ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହେଲା ପରେ ମନେ ଶାନ୍ତି ଆସେ।
ଅଯସ୍ସୂଚିତଯାଧାରସ୍ ତପସେ ପରିକଲ୍ପିତଃ । ଦୃଢସ୍ଯ ସଦୃଶୋ ଽର୍ଥାନାଂ ଵିନିଯୋଗୋ ହି ରାଜତେ
ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଏକ ଲୋହା ଶୁଳିକୁ ଆଧାର ବାନ୍ଧିଥିଲେ; କାରଣ ମଜବୁତ ଆଧାର ଉପରେ କୌଣସି କାମ କଲେ ତାହା ଭଲ ଭାବେ ସଫଳ ହୁଏ।
ନ ହ୍ଯ୍ ଅମୂର୍ତସ୍ଯ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ଵିନାଧାରଂ କିଲ କ୍ରିଯାଃ । ଇତ୍ଯ୍ ଆଧାରୈକନିଷ୍ଠତ୍ଵମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯାସୌ ତପସ୍ସ୍ଥିତା
ଯେଉଁ କାମର କୌଣସି ଆକାର ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଧାର ଛଡ଼ା କେବେ ସଫଳ ହୁଏନି; ଏହିପରି ଏକମାତ୍ର ଆଧାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ଜୀଵସୂଚୀ ଲୋହସୂଚୀଂ ପିଶାଚୀ ଶିଂଶପାମ୍ ଇଵ । ସର୍ଵତୋ ଵଲଯାମ୍ ଆସ ଵାତ୍ଯେଵାମୋଦଲେଖିକାମ୍
ଜୀବନ ଶୁଳି ଲୋହା ଶୁଳିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘେରି ରହିଲା, ଯେପରିକି ଏକ ପିଶାଚି ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ବା ଏକ ପବନ ମାଲାକୁ ଘେରି ରହିଥାଏ।
ତତସ୍ ତତଃପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଷା ସୂଚୀ ଦୀର୍ଘତପସ୍ଵିନୀ । ଅରଣ୍ଯାନ୍ଯାଂ ସ୍ଥିତା ଶକ୍ର ତତ୍ର ଵର୍ଷଗଣାନ୍ ବହୂନ୍
ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଶୁଳି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗି ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ରହିଗଲେ।
ତସ୍ଯା ଵରାର୍ଥଂ ଯତ୍ନଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁ କର୍ତଵ୍ଯକୋଵିଦ । ଚିରେଣ ସମ୍ଭୃତଂ ଲୋକମ୍ ଅଲଂ ଦଗ୍ଧୁଂ ହି ତତ୍ତପଃ
ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ତୁମେ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ଉଦ୍ୟମ କର। କାରଣ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସଂଚିତ ତପସ୍ୟା ଏହି ସଂସାରକୁ ଦହିବାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ଥ।
ଇତି ନାରଦତଶ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶକ୍ରସ୍ ସୂଚିନିରୀକ୍ଷଣେ । ମାରୁତଂ ପ୍ରେଷଯାମ୍ ଆସ ଦଶଦିଙ୍ମଣ୍ଡଲାନ୍ଯ୍ ଅଥ
ନାରଦଙ୍କ ପାଖରୁ ଏହା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପବନ ପଠାଇଲେ।
ଜଗାମାଥ ମରୁତ୍ସଂଵିଦ୍ ଆତ୍ମନା ତାଂ ନିରୀକ୍ଷିତୁମ୍ । ଅଵମୁଚ୍ଯ ନଭୋମାର୍ଗଂ ଵିଚଚାର ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ, ପବନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମତି ରଖି, ସେ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆକାଶପଥରେ ତ୍ୱରାରେ ଚାଲିଗଲେ।
ସା ଵାତସଂଵିତ୍ କ୍ଷିପ୍ରା ଵୈ ନୈଵ ସର୍ଵଗତା ସତୀ । ପରମା ଚିଦ୍ ଇଵାଵିଘ୍ନଂ ସହସୈଵ ଦଦର୍ଶ ହ
ସେଇ ପବନ-ଚେତନା, ତୀବ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବାରୁ, ଅପ୍ରତିହତ ଭାବେ ହଠାତ୍ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲା, ଯେପରିକି ପରମ ଚେତନା ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରେ।
ଭୂମେସ୍ ସପ୍ତସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ନିବଦ୍ଧାଂ ଵିପୁଲସ୍ଥଲେ । ଲୋକାଲୋକାଦ୍ରିରଶନାଂ ନାନାମଣିମଯୋପଲାମ୍
ସାତଟି ସମୁଦ୍ରର ସୀମାରେ, ବିସ୍ତୃତ ଭୂମିରେ, ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଵାଦୂଦକାବ୍ଧିଵଲଯଂ ସକୋଟରକକୁବ୍ଗଣମ୍ । ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପଵଲଯଂ ତଦନ୍ତର୍ଗିରିମଣ୍ଡଲମ୍
ସେ ମିଠା ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ର, ତାହାର ପାହାଡ଼ ଶ୍ରେଣୀ, ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ଘେରାଓ ଏବଂ ତାହା ଭିତରର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ମଦିରାମ୍ଭୋଧିଵଲଯଂ ତଜ୍ଜଲେଚରସଂସ୍ଥିତମ୍ । ଗୋମେଧଦ୍ଵୀପକଟକଂ ତନ୍ମଧ୍ଯଵିଷଯଵ୍ରଜମ୍
ମଦ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଚକ୍ର, ତାହାର ଜଳରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଗୋମେଧ ଦ୍ୱୀପର କୂଳ ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।