ସ୍ରଵଦସ୍ରୁରସସ୍ରୋତା ହସ୍ତପାଦସୁପଲ୍ଲଵଃ । ଗୁଲ୍ଫଵାନ୍ କାର୍ଯସଙ୍ଘାତଵିହଙ୍ଗମତତାସ୍ପଦମ୍
ଏହି ଦେହର ହାତ ଓ ପାଦ ହେଉଛି କମଳିଆ ଅଙ୍କୁର, ନଳିକା ମାନେ ରକ୍ତ ଓ ରସର ଝରଣା, ଏଠାରେ ଗୁଢ଼ି ଅଛି, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ପକ୍ଷୀମାନେ ଏଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।
ସଚ୍ଛାଯୋ ଦେହଵୃକ୍ଷୋ ଽଯଂ ଜୀଵପାନ୍ଥଗଣାସ୍ପଦମ୍ । କସ୍ଯାତ୍ମୀଯଃ କସ୍ଯ ପର ଆସ୍ଥାନାସ୍ଥେ କିଲାତ୍ର କେ
ଏହି ଛାୟାସହିତ ଦେହ ଗଛଟି ଜୀବମାନେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ଏହା କାହାର ନିଜ, କାହାର ଅନ୍ୟର—ଏଠି କିଏ ସତ୍ୟରେ ନିଜ ଏବଂ କିଏ ପର?
ଭାରସନ୍ତାରଣାର୍ଥେନ ଗୃହୀତାଯାଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ନାଵି ଦେହଲତାଯାଂ ଚ କସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ ଆତ୍ମଭାଵନା
ଏହି ଦେହକୁ ବାରମ୍ବାର କେବଳ ଭାର ବହିବା ପାଇଁ ନିଆଯାଏ, ତେବେ କିଏ ଏହାକୁ ନିଜ ବୋଲି ଭାବିବ? ଯେପରି ଗୋଟିଏ ନୌକା କିମ୍ବା ଲତାକୁ କେହି ନିଜ ବୋଲି ଭାବେ ନାହିଁ।
ଦେହନାମ୍ନି ଵନେ ଶୂନ୍ଯେ ବହୁଗର୍ତସମାକୁଲେ । ତନୂରୁହାସଙ୍ଖ୍ଯତରୌ ଵିଶ୍ଵାସଂ କୋ ଽଧିଗଚ୍ଛତି
ଦେହ ନାମର ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଗଡ଼ି ଓ ଖାଲି ଜାଗା ଅଛି, ଏବଂ ଅଗଣିତ ଲୋମ ଗଛ ରହିଛି, ସେଠି କିଏ କେବେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇପାରିବ?
ଚର୍ମସ୍ନାଯ୍ଵସ୍ଥିଵଲିତେ ଶରୀରପଟହେ ଦୃଢେ । ମାର୍ଜାରଵଦ୍ ଅହଂ ନାନ୍ତସ୍ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଅଵିରତଧ୍ଵନୌ
ଚର୍ମ, ସ୍ନାୟୁ ଓ ହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା ଏହି ଦୃଢ଼ ଦେହ ଚଦର ଭିତରେ, ମୁଁ ବିଲକୁଳି ମାଉସି ଭଳି ଭିତରେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହୁନାହିଁ, କାରଣ ଏଠି ସଦା ଶବ୍ଦ ହେଉଛି।
ସଂସାରାରଣ୍ଯସଂରୂଢୋ ଵିଲସଚ୍ଚିତ୍ତମର୍କଟଃ । ଚିନ୍ତାମଞ୍ଜରିକାକାରୋ ଦୀର୍ଘଦୁଃଖଘୁଣକ୍ଷତଃ
ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲରେ ବଢ଼ିଯାଇଥିବା ମନର ବାନର, ଚିନ୍ତାର ଗୁଛ ଆକାର ଧରି, ଦୀର୍ଘଦିନର ଦୁଃଖର କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଛି।
ତୃଷ୍ଣାଭୁଜଙ୍ଗମୀଗେହଃ କୋପକାକକୃତାଲଯଃ । ସ୍ମିତପୁଷ୍ପୋ ଦ୍ରୁମଶ୍ ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଶୁଭାଶୁଭମହାଫଲଃ
ଏହି ଶରୀର ତୃଷ୍ଣା ନାମକ ସାପର ଘର, କ୍ରୋଧ ନାମକ କାଉଁଆ ତିଆରି କରିଥିବା ଆଶ୍ରୟ; ଏହାର ହସ ହେଉଛି ଫୁଲ, ଏହି ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭାବନ୍ତ, ଏବଂ ଏହାର ଫଳ ହେଉଛି ଭଲ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଦୂର୍ଲଭ ଫଳ।
ସୁସ୍କନ୍ଧୋ ଦୋର୍ଲତାଜାଲୋ ହସ୍ତସ୍ତବକସୁନ୍ଦରଃ । ପଵନସ୍ପନ୍ଦିତାଶେଷସ୍ଵାଙ୍ଗାଵଯଵପଲ୍ଲଵଃ
ଏହାର ତଣ୍ଡ ଦୃଢ଼, ହାତର ଜାଲ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ହସ୍ତ ମାନେ ଫୁଲ ଗୁଛି ପରି ଆକର୍ଷକ, ଏବଂ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ବାତାସରେ ହଲୁକ ହୋଇ ହଲୁଚି।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଖଗାଧାରସ୍ ସୁଜାନୁସ୍ ସୁତ୍ଵଗ୍ ଉନ୍ନତଃ । ସରସଚ୍ଛାଯଯା ଯୁକ୍ତଃ କାମପାନ୍ଥନିଷେଵିତଃ
ଏହି ଗଛ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନାମକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଗୋଡ଼ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଚମ୍ମା ମସ୍ତ ମୃଦୁ ଓ ଉଚ୍ଚ; ନିଜ ହ୍ରଦୟ ଛାୟାରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଏହି ଶରୀର ଇଚ୍ଛାର ଯାତ୍ରୀମାନେ ଆସି ଯାଆନ୍ତି।
ମୂର୍ଧ୍ନି ସଞ୍ଜନିତାଦୀର୍ଘଶିରୋରୁହତୃଣାଵଲିଃ । ଅହଙ୍କାରଜରଦ୍ଗୃଦ୍ଧକୁଲାଯସୁଷିରୋଦରଃ
ମୁଣ୍ଡରେ ଦୀର୍ଘ ଚୁଲି ଘାସ ପରି ଉଗୁଛି, ଏହାର ଭିତର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଅହଂକାର ନାମକ ବୃଦ୍ଧ ଗୃଧ୍ରର ଘର।
ଉଦ୍ଭିନ୍ନଵାସନାଜାଲମୂଲତ୍ଵାଦ୍ ଦୁର୍ବଲାକୃତିଃ । ଵ୍ଯାଯାମଵିରମଃ କାଯଵୃକ୍ଷୋ ଽଯଂ ନ ସୁଖାଯ ମେ
ଉଦ୍ଭିନ୍ନ ଭାବନାର ମୂଳରୁ ଏହି ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଆକୃତିର, ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଶରୀର ଗଛ ମୋ ପାଇଁ କେବେ ଖୁସିର କାରଣ ନୁହେଁ।
କଲେଵରମ୍ ଅହଙ୍କାରଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ମହାଗୃହମ୍ । ଲୁଠତ୍ଵ୍ ଅଭ୍ଯେତୁ ଵା ସ୍ଥୈର୍ଯଂ କିମ୍ ଅନେନ ମୁନେ ହି ମେ
ଏହି ଶରୀର ଅହଂକାର ନାମକ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ବଡ଼ ଘର; ଏହା ଭଙ୍ଗୁଚି କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ରହୁଛି, ଏହାର ଦୃଢତା ମୋତେ କଣ ଦେଉଛି, ମୁନି?
ପଙ୍କ୍ତିବଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରିଯପଶୁ ଵଲ୍ଗତ୍ତୃଷ୍ଣାଗୃହାଙ୍ଗନମ୍ । ରଜୋରଞ୍ଜିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଗାଈଁମାନେ ପରି ଶାରି ହୋଇଛି, ମନର ଅଶାନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଘର ଭରିଛି, ଏବଂ ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଗ ରାଗରେ ରଙ୍ଗାଇଯାଇଛି—ଏହା ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେ ନାହିଁ।
କାଷ୍ଠାସ୍ଥିକାଷ୍ଠସଙ୍ଘଟ୍ଟପରିସଙ୍କଟକୋଟରମ୍ । ଅନ୍ତ୍ରଦାମଭିର୍ ଆବଦ୍ଧଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ହାଡ଼ ଓ କଠିନ ଯୋଡ଼ା ଲାଗି ଭିତରେ ଭିଡ଼ି ଅଟୁଟି ରହିଛି, ଅନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇଛି—ଏହା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ପ୍ରସୃତସ୍ନାଯୁତନ୍ତ୍ରୀକଂ ରକ୍ତାମ୍ବୁକୃତକର୍ଦମମ୍ । ଜରାମକ୍କୋଲଧଵଲଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ନସା ଓ ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ରହିଛି, ରକ୍ତରେ ମାଟିଆ ହୋଇଯାଇଛି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଧୂଳିରେ ସଫେଦ ହୋଇଯାଇଛି—ଏହା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଚିତ୍ରକୃତ୍ଯଭୃତାନନ୍ତଚେଷ୍ଟାଵଷ୍ଟବ୍ଧସଂସ୍ଥିତି । ମିଥ୍ଯାମୋହମହାସ୍ଥୂଣଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ଅନେକ କାମକାଜ ଓ ଚଳାଚଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନାବଶ୍ୟକ ମୃଗତୃଷ୍ଣାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଗଢ଼ିଯାଇଛି, ମିଥ୍ୟା ମୋହର ଭାରି ଖମ୍ଭରେ ଭିତି ରହିଛି—ଏହା ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେ ନାହିଁ।
ଦୁଃଖାର୍ଭକକୃତାକ୍ରନ୍ଦଂ ସୁଖଶଯ୍ଯାମନୋହରମ୍ । ଦୁରୀହାଦଗ୍ଧଦାସୀକଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ଭୋକ ଓ ତିଆସର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କ୍ରନ୍ଦନ ହେଉଛି, ଦେଖିବାକୁ ସୁଖଦାୟକ ଶଯ୍ୟା ପରି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶାରେ ତାହାର ଦାସୀ ଦୁଃଖରେ ଜଳିଯାଉଛି—ଏହା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ।
ମଲାଢ୍ଯଵିଷଯଵ୍ଯୂହଭାଣ୍ଡୋପସ୍କରସଙ୍କଟମ୍ । ଅଜ୍ଞାନକ୍ଷାରଵଲିତଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ଅଶୁଦ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସାମଗ୍ରୀରେ ଭରିଯାଇଛି, ଅଜ୍ଞାନର ବିଷରେ ଡୁବିଯାଇଛି—ଏହା ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ଗୁଲ୍ଫଗୁଲ୍ଗୁଲୁଵିଶ୍ରାନ୍ତଜାନୂଚ୍ଚସ୍ତମ୍ଭମସ୍ତକମ୍ । ଦୀର୍ଘଦୋର୍ଦାରୁସୁଦୃଢଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ଯାହାର ପାଦ ଗୁଡ଼ିକ ଗୁଢ଼ିରେ ଭିତି, ଗୁଣ୍ଡା ହେଉଛି ମଜବୁତ ଦଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଶିରୋପରି, ଓ ଲମ୍ବା ହାତ ହେଉଛି କଠିନ କାଠର ଦଣ୍ଡ, ଏହି ଦେହ ଘର ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ପ୍ରକଟାକ୍ଷଗଵାକ୍ଷାନ୍ତଃକ୍ରୀଡତ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଗୃହାଙ୍ଗନମ୍ । ଚିନ୍ତାଦୁହିତୃକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ହେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍, ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ଯାହାର ଖୋଲା ଆଖି ହେଉଛି ଜନେଲା, ବୁଦ୍ଧିର ଆଙ୍ଗନାରେ ଚିନ୍ତା ଖେଳେ, ଓ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି ଘରର ଝିଅ, ଏହି ଦେହ ଘର ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ମୂର୍ଧଜଚ୍ଛାଦନଚ୍ଛନ୍ନକର୍ଣଶ୍ରୀଚନ୍ଦ୍ରଶାଲିକମ୍ । ଆଦୀର୍ଘାଙ୍ଗୁଲିନିର୍ଯୂହଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ମୁଣ୍ଡର ଚୁଲି ହେଉଛି ଘରର ଛାଦ, କାନ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଗୋପୁର, ଲମ୍ବା ଆଠି ହେଉଛି ବାହାରିଆ କାଠ, ଏହି ଦେହ ଘର ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵାଙ୍ଗକୁଡ୍ଯସଞ୍ଜାତଘନରୋମଯଵାଙ୍କୁରମ୍ । ସଂଶୂନ୍ଯପୀଠପିଠିରଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ସମସ୍ତ ଅଂଗର ଦିଓଲିରେ ଘନ ଲୋମ ଅଙ୍କୁର ଉଠିଛି, ପଛରେ ଖାଲି ଆସନ ରହିଛି, ଏହି ଦେହ ଘର ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ନଖୋର୍ଣନାଭନିଲଯୈଶ୍ ଶାରମ୍ ଆରଣିତାନ୍ତରମ୍ । ଭାଙ୍କାରକାରିପଵନଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ନଖ, ହାଡ଼ ଓ ନାଭି ଏହି ଘରର ଭିତି, ଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତରେ ଆନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ମଧ୍ୟର ଲକଡ଼ା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ବାୟୁ ରହିଛି, ଏହି ଦେହ ଘର ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଵେଶନିର୍ଗମଵ୍ଯଗ୍ରଵାତଵେଗମ୍ ଅନାରତମ୍ । ଵିତତାକ୍ଷଗଵାକ୍ଷଂ ଚ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରର ଆଖି ଜନେଲା ସବୁବେଳେ ଖୋଲା, ଶ୍ୱାସର ବାୟୁ ନିରନ୍ତର ଆସିଯାଉଛି ଓ ବାହାରିଯାଉଛି, ଏହି ଦେହ ଘର ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ଜିହ୍ଵାମର୍କଟିକାକ୍ରାନ୍ତଵଦନଦ୍ଵାରଭୀଷଣମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଦନ୍ତାସ୍ଥିଶକଲଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ଯାହାର ମୁହଁ ଦ୍ୱାରଟି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ତାହାରେ ବାନର ସଦୃଶ ଜିଭ୍ବା ବସିଛି, ଦାନ୍ତ ଓ ହାଡ଼ର ଟୁକୁଡ଼ା ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହି ଦେହ ଘର ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ତ୍ଵକ୍ସୁଧାଲେପମସୃଣଂ ଯନ୍ତ୍ରସଞ୍ଚାରଚଞ୍ଚଲମ୍ । ମନୋଽମନ୍ଦାଖୁନୋତ୍ଖାତଂ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
ଏହି ଦେହ ଘରଟି, ଯାହାର ଚର୍ମ ମସ୍ତି ଲେପ ଭଳି ମୃଦୁ, ଯନ୍ତ୍ର ସଦୃଶ ଚଞ୍ଚଳ ଚଳନରେ ଲାଗିରହିଛି, ଏବଂ ମନ ଅପେକ୍ଷା ଅନେକ ଆକାଂକ୍ଷାର କୁହୁଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଅବିରତ ଖୋଦାଯାଉଛି, ଏହି ଦେହ ଘର ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ସ୍ମିତଦୀପପ୍ରଭାଭାସି କ୍ଷଣମ୍ ଆନନ୍ଦସୁନ୍ଦରମ୍ । କ୍ଷଣଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ପ୍ରଭାପୂରୈର୍ ନେଷ୍ଟଂ ଦେହଗୃହଂ ମମ
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମୋର ଦେହ ହସୁଥିବା ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଚମକିଉଠେ, ଆନନ୍ଦରେ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଏ; ଆଉ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଏହା ଆଲୋକର ଝରଣାରେ ଭରିଯାଏ, ତଥାପି ଏହି ମାଂସ ଘର ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ସମସ୍ତରୋଗାଯତନଂ ଵଲୀପଲିତପତ୍ତନମ୍ । ସର୍ଵାଧିସାରଙ୍ଗଵନଂ ନେଷ୍ଟଂ ମମ କଲେଵରମ୍
ମୋର ଦେହ ସମସ୍ତ ରୋଗର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ, ଭ୍ରମର ଓ ପକା କେଶର ସହର, ସମସ୍ତ ପୀଡ଼ାର ଜଙ୍ଗଲ; ଏହା ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ଅକ୍ଷର୍କ୍ଷକ୍ଷୋଭଵିଷମା ଶୂନ୍ଯା ନିସ୍ସାରକୋଟରା । ତମୋଗହନହୃତ୍କୁଞ୍ଜା ନେଷ୍ଟା ଦେହାଟଵୀ ମମ
ଏହା ଖାଲି ଓ ଅର୍ଥହୀନ ଗୁହା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ଏବଂ କଠୋର, ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧକାରର ଝାଡ଼; ଏହି ଦେହ ଜଙ୍ଗଲ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।
ଦେହାଲଯଂ ଧାରଯିତୁଂ ନ ଶକ୍ତୋ ଽସ୍ମି ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ପଙ୍କମଗ୍ନଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଗଜମ୍ ଅଲ୍ପବଲୋ ଯଥା
ହେ ପୂଜ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ମୁଁ ଏହି ଦେହ ଘରକୁ ଧାରଣ କରିପାରୁନି, ଯେପରି ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତିଥିବା ଜଣେ ମଣିଷ କେବେ ମାଟିରେ ଅଟକିଥିବା ହାତୀକୁ ଉଠାଇ ପାରେନି।