ହା ହତାହମ୍ ଅନାଥାହମ୍ ଅନାଶ୍ଵାସା ନିରାସ୍ପଦା । ଦୁଃଖାଦ୍ ଦୁଃଖେ ନିମଜ୍ଜାମି ସଙ୍କଟାତ୍ ସଙ୍କଟେ ଽପି ଚ
ହା, ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲି, ମୋର କେହି ନାହିଁ, ମୋତେ କେହି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବା ନାହିଁ, ମୋର ଆଶ୍ରୟ କିଛି ନାହିଁ; ଦୁଃଖରୁ ଆଉ ଦୁଃଖକୁ ବୁଡ଼ିଯାଉଛି, ସଂକଟରୁ ଆଉ ଭୟଙ୍କର ସଂକଟକୁ ପହଁଚୁଛି।
ନ ମେ ସଖୀ ନ ମେ ଦାସୀ ନ ମେ ମାତା ନ ମେ ପିତା । ନ ମେ ବନ୍ଧୁର୍ ନ ମେ ଭୃତ୍ଯୋ ନ ମେ ଭ୍ରାତା ନ ମେ ସୁତଃ
ମୋର କୌଣସି ସହେଳୀ ନାହିଁ, କୌଣସି ଦାସୀ ନାହିଁ, ମୋର ମାଆ ନାହିଁ, ବାପା ନାହିଁ, କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ, କୌଣସି ସେବକ ନାହିଁ, ଭାଇ ନାହିଁ, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ମେ ଦେହୋ ନ ମେ ସ୍ଥାନଂ ନ ମେ କଶ୍ଚିତ୍ ସମାଶ୍ରଯଃ । ନୈକସ୍ଥାନସମାଶ୍ଵାସୋ ଭ୍ରମାମି ଵନପର୍ଣଵତ୍
ମୋର ଦେହ ନାହିଁ, ରହିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଜାଗା ନାହିଁ, ମୁଁ କାହାରେ ଆଶ୍ରୟ କରିପାରିବି ଏମିତି କୌଣସି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ପତ୍ର ଭଳି ଏକା ଏକା ଘୁରୁଛି, କୌଣସି ଜାଗାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିପାରୁନି।
ଆପଦାଂ ଧୁରି ତିଷ୍ଠାମି ନିଵିଷ୍ଟାସ୍ମି ସୁଦାରୁଣେ । ଅଭାଵମ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛାମି ସୋ ଽପି ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ନ ମେ
ମୁଁ ଦୁଃଖର ଭାର ବୋହୁଛି, ଗଭୀର କଷ୍ଟରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ମୁଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବାକୁ ଆଶା କରେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁନାହିଁ।
ସ୍ଵକୋ ଦେହଃ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ମୂଢଚେତନଯା ମଯା । କାଚବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିମୂଢେନ ହସ୍ତାଚ୍ ଚିନ୍ତାମଣିର୍ ଯଥା
ମୁଁ ମୋ ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଇଛି, ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମିତ ଓ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଛି। ଏହା ଏମିତି, ଯେମିତି ଜଣେ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ହାତରୁ ଚିନ୍ତାମଣି ପଥର ଛାଡିଦିଏ।
ଆପତନ୍ତୀ ମନୋମୋହଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଆପତ୍ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅନର୍ଥଵିସ୍ତାରରୂପେଣ ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭତେ
ବିପଦ୍ ପ୍ରଥମେ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ, ତାପରେ ନିଜେ ଆସେ; ପରେ ଏହା ଦୁଃଖ ଓ ଅସୁବିଧାର ଆକାରରେ ଦୀର୍ଘ ହୋଇ ବଢ଼ିଯାଏ।
ବୁସେଷୁ ପରିସୁପ୍ତାସ୍ମି ମାର୍ଗେଷୁ ଲୁଲିତାସ୍ମି ଚ । ଵ୍ରଣେଷୁ ପ୍ରେଷିତାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ହା ମେ ଦୁଃଖପରମ୍ପରା
ମୁଁ ମାଟି ଉପରେ ଶୁଇଛି, ରାସ୍ତାରେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଇଛି, ଦୁଃଖର ଘାଉ ଭିତରେ ଠେଲାଯାଇଛି—ହାୟ, ଏହି ମୋର ଅନନ୍ତ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳା!
ପରପ୍ରେଷ୍ଯକରୀ ନିତ୍ଯଂ ପରସଞ୍ଚାରଚାରିଣୀ । ପରଂ କାର୍ପଣ୍ଯମ୍ ଆଯାତା ଜାତା ପରଵଶାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରିଛି, ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘୁରିବାକୁ ପଡ଼ିଛି; ଏହିପରି ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି, ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛି।
ଭୃତିଂ କରୋମି ତୁଚ୍ଛୈଵ ସାପି ଵେଧନରୂପିଣୀ । ଅହୋ ମମାଲ୍ପଭାଗ୍ଯାଯା ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯମ୍ ଅପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ମୁଁ ଅତି ଥୋଡ଼ା ଦରମା ଉପାର୍ଜନ କରେ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ରହିଛି; ହାୟ, ମୋ ପରି ଅଭାଗିନୀ ପାଇଁ ବିପଦ୍ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ଉତ୍ଥିତସ୍ ସ୍ଫାରଵେତାଲଃ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯାଶ୍ ଶାନ୍ତିମ୍ ଏଵ ମେ । ସର୍ଵନାଶୋ ଧନାଦାନେ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯା ମମୋଦିତଃ
ଭୟଙ୍କର ବେତାଳ ଉଠିଆସିଛି, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦେବା ପ୍ରୟାସରେ କେବଳ ଧ୍ବଂସ ଆଣିଛି; ଧନ ଦାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ବେଳେ, ମୋ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ଆସିପଡ଼ିଛି।
କିମ୍ ଅନ୍ଧଯା ମଯା ତାଦୃକ୍ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତଂ ତନ୍ ମହାଵପୁଃ । ଯଥା ନାଶେନ ଵା ଭାଵ୍ଯଂ ତଥୋଦେତ୍ଯ୍ ଅଶୁଭା ମତିଃ
ମୁଁ ଏତେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ସେ ମହାନ ଦେହକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଦେଲି? ଯେତେବେଳେ ନାଶ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ, ସେତେବେଳେ ଏପରି ଅଶୁଭ ଚିନ୍ତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ମାମ୍ ଅଵାନ୍ତରନିର୍ଦଗ୍ଧାଂ ନ୍ଯୂନାଂ କୀଟକଣାଦ୍ ଅପି । ଉଦ୍ଧରିଷ୍ଯତି କୋ ନାମ ପାଂସୁରାଶିଷୁ ହାରିତାମ୍
ମୋତେ, ଭିତରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ଏବଂ ଏକ କୀଟର ପାଖିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁଣ୍ଠିତ ହୋଇ, ଧୂଳିର ଢେର ମଧ୍ୟରେ ହାରାଇଯିଥିବା ମୋତେ, କିଏ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ?
ଵିଵିକ୍ତମନସାଂ ବୁଦ୍ଧୌ କ୍ଵ ସ୍ଫୁରନ୍ତି ହତାଶଯାଃ । ଗ୍ରାମମାର୍ଗତୃଣାନୀଵ ଗିରେର୍ ଉପରି ଵାସିନାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମନରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିବା ଆଶା କିପରି ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ? ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଗ୍ରାମ ରାସ୍ତାର ଘାସ ଗିରିର ଶିଖରରେ ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଥିତାନାମ୍ ଅଜ୍ଞସମ୍ବୋଧେ କଥମ୍ ଅଭ୍ଯୁଦଯୋ ଭଵେତ୍ । ଅଣ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଦେତି ପ୍ରାକାଶ୍ଯଂ ନ ଖଦ୍ଯୋତାନୁସେଵିନଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେମିତି ଉନ୍ନତି ହେବ? ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ଜୁଗନ୍ତି ଆଲୋକକୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏକ ଛୋଟ ଆଲୋକର ଚିଙ୍ଗାରି ମଧ୍ୟ ଜାଗି ଉଠେ ନାହିଁ।
ଅତଃ କିଯନ୍ତଂ ନୋ ଜାନେ କାଲମ୍ ଆଵଲିତାପଦମ୍ । ମଯାପଚ୍ଛ୍ଵଭ୍ରଗର୍ତେଷୁ ଲୁଠିତଵ୍ଯଂ ହତେହଯା
ତେଣୁ, ମୋର ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଏହି ଦୁଃଖର ଗଡ଼ିକୁ ମୁଁ କେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଡ଼ିଗଡ଼ି ଚାଲିବି, ଏହା ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।
କଦା ସ୍ଯାମ୍ ଅଞ୍ଜନମହାଶୈଲପୁତ୍ରକରୂପିଣୀ । ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵ୍ଯୋର୍ ଵୈଡୂର୍ଯସ୍ତମ୍ଭତାମ୍ ଅନୁତିଷ୍ଠତୀ
କେବେ ମୁଁ ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ପରି ହେବି, ଯିଏ ଦିଗନ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ବୈଡୂର୍ୟ ର ସ୍ତମ୍ଭ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦାଉଁଥାଏ?
ମେଘମାଲାସମଭୁଜା ସ୍ଥିରଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଛଟେକ୍ଷଣା । ନୀହାରଜାଲଵସନା ପ୍ରୋଚ୍ଚକେଶାସିତାମ୍ବରା
ମେଘମାଳା ପରି ହାତ, ନିରନ୍ତର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକ ପରି ଚକ୍ଷୁ, କୁହୁଡ଼ି ଚାଦର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଖୋଲା କେଶ ଓ କଳା ପୋଶାକ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ଲମ୍ବୋଦରାଭ୍ରସନ୍ଦର୍ଶପ୍ରନର୍ତିତଶିଖଣ୍ଡିନୀ । ଲମ୍ବଲୋଲସ୍ତନୀ ଶ୍ଯାମଦେହପାତଦ୍ରଵତ୍ସୁରା
ମେଘପରି ଉଦର ଥିବା, ଚୂଡ଼ାରେ ପଖା ନାଚୁଥିବା, ଲମ୍ବା ଓ ହଲୁହଲୁ ଛାତି ମେଘଦଳ ସମ ଅନ୍ଧାର, ଏବଂ ସେ ମଦ୍ୟ ପରି ବହୁଥିବା।
ହାସଭସ୍ମଚ୍ଛଟାଚ୍ଛନ୍ନସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲରୋଧିନୀ । କୃତାନ୍ତଗ୍ରସନୋଦ୍ଯୁକ୍ତକୃତ୍ଯୈକାକୃତିଧାରିଣୀ
ତାଙ୍କର ହସ ଭସ୍ମରେ ଢାକି ଦିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ, ତାହାର ଆଲୋକକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ, ଏବଂ ସେ ସବୁ ଶେଷ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି।
କୁଣାଲୋଲୂଖଲବୃସୀଶୂର୍ପସ୍ରଗ୍ଦାମଭାରିଣୀ । ପର୍ଵତାତ୍ ପର୍ଵତେ ଶୃଙ୍ଗେ ନ୍ଯସ୍ଯ ପାଦଂ ଵିହାରିଣୀ
ଉଖଳ, ମୁସଳ, ଚାଲନି ଓ ଦୌଡ଼ିର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପାଦ ରଖି ଆଉ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଚାଲିଯାଉଥିବା ଭଳି ଘୁରୁଥିବା।
କଦା ମେ ସ୍ଯାଦ୍ ଉରୁଶ୍ଵଭ୍ରଭାସୁରଂ ତନ୍ ମହୋଦରମ୍ । କଦା ମେ ସ୍ଯାଚ୍ ଛରନ୍ମେଘମେଦୁରା ନଖରାଵଲୀ
କେବେ ମୋର ହେବ ସେ ଅତି ବଡ଼ ଉଦର, ଯାହା ମହା ମେଘ ପରି ଅନ୍ଧାର ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ? କେବେ ମୋର ନଖର ଶାରୀ ବର୍ଷାମେଘ ମାନେ ଭଳି ଘନ ହେବ?
କଦା ମେ ସ୍ଯାନ୍ ମହାରକ୍ଷୋଵିଦ୍ରାଵଣକରଂ ସ୍ମିତମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଫିଗ୍ଵାଦ୍ଯୈର୍ ଅରଣ୍ଯାନ୍ଯାଂ କଦା ନୃତ୍ଯେଯମ୍ ଉନ୍ମଦା
ମୋର ହସ ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବେ, ଏବଂ ମୁଁ ମୋର ନିଜ ନିଜ ନିତମ୍ଭ ଓ ଅଂଗମାନେ ଝଙ୍କାରି ଉଠିବା ସହ ଉନ୍ମାଦରେ ଅରଣ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରିବି, ସେ ସମୟ କେବେ ଆସିବ?
ଵସାସଵମହାକୁମ୍ଭୈର୍ ମୃତମାଂସାସ୍ଥିସଞ୍ଚଯୈଃ । କଦା କରିଷ୍ଯେ ଵିରତଂ ମଧୁରୋଦରପୂରଣମ୍
ମୁଁ କେବେ ମଜବୁତ ମଦର ମଟକ, ମୃତ ମାଂସ ଓ ହାଡ଼ ର ଢେର ଦ୍ୱାରା ମୋର ମିଠା ପେଟ ଭରିବି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସବୁ ଜିନିଷରୁ ଦୂରେ ରହିବି?
କଦା ପୀତମହାଲୋକରୁଧିରା କ୍ଷୀଵତାଂ ଗତା । ଭଵେଯମ୍ ଉଦିତୋନ୍ନୃତ୍ତା ମୁଦ୍ରିତା ନିଦ୍ରଯା ତତଃ
ମୁଁ କେବେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଗତର ରକ୍ତ ପିଇ ଦୁର୍ବଳ ହେବି, ଏବଂ ତାପରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଶେଷରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ବନ୍ଧ ହେଇ ପଡ଼ିଯିବି?
ମଯୈଵ କୁତପୋଵହ୍ନୌ ତଦ୍ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଭାସୁରଂ ଵପୁଃ । ଭସ୍ମତ୍ଵଂ କନକେନେଵ ସୂଚିତ୍ଵମ୍ ଉରରୀକୃତମ୍
ମୁଁ କେବେ ନିଜ ଶବ ଅଗ୍ନିରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହକୁ ପୁଡ଼ି, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିବା ପରି ଭସ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବି?
କ୍ଵ କିଲାଞ୍ଜନଶୈଲାଭଂ ଵପୁର୍ ଭରିତଦିକ୍ତଟମ୍ । କ୍ଵ ମୂଷିକାଖୁରସମଂ ସୂଚିତ୍ଵଂ ତୃଣପେଲଵମ୍
ଏହି ଦେହଟି, ଗୋଟେ ସମୟରେ କଜଳ ପାହାଡ଼ ପରି କଳା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଇଥିଲା, ଏବେ କେତେ ଅପମାନିତ ହୋଇଯାଇଛି—ମାଉସର ଗୁହା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ, ଘାସର ତନ୍ତୁ ପରି ଦୁର୍ବଳ।
ତ୍ଯଜତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ମୃଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞଃ ପ୍ରାପ୍ଯାପି କନକାଙ୍ଗଦମ୍ । ମଯା ସୂଚିତ୍ଵଲୋଭେନ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତଂ ଭାସୁରଂ ଵପୁଃ
ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ମାଟି ବୋଲି ଭାବି ସୁନାକୁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ; ଏଭଳି ଅର୍ଥହୀନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛି।
ହା ମହୋଦର ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରିସନୀହାରଗୁହୋପମମ୍ । ଅଦ୍ଯ ନାନ୍ତଂ କରୋଷି ତ୍ଵଂ କଥଂ ସିଂହୈଣହସ୍ତିନାମ୍
ହା ଏ ବଡ଼ ପେଟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର କୁହୁଡ଼ ଗୁହା ପରି ଅପାର—ତୁମେ ଆଜି କାହିଁକି ସିଂହ, ହାତୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କର ଶେଷ କରୁନାହଁ।
ହା ଭୁଜୌ ଭରନିର୍ଭୁଗ୍ନଶିଖରୌ ଶଶଭୃନ୍ନଖୌ । ପୁରୋଌଆଶଧିଯା ଚନ୍ଦ୍ରଂ କଥମ୍ ଅଦ୍ଯ ନ ଧାଵଥଃ
ହା ମୋ ଦୁଇ ହାତ—ଏକ ସମୟରେ ଭାର ବୋଝାରେ ବାଙ୍କା ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ନଖ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ଆଜି ବଳିଦାନ ଭାବନାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଏମିତି ଦୌଡ଼ି ଯାଉନାହଁ।
ହା ଵକ୍ଷଃ କାଚଵୈଡୂର୍ଯଗିରୀନ୍ଦ୍ରତଟସୁନ୍ଦର । ନାଦ୍ଯ ସିଂହାଦିଯୌକଂ ତଦ୍ ଧୃତଂ ରୋମଵନଂ ତ୍ଵଯା
ହା ମୋର ଛାତି, କାଚ ଓ ବୈଡୂର୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଭଳି ସୁନ୍ଦର, ଏବେ କାହିଁକି ତୁମେ ସେହି ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଭଳି ରୋମର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଧରି ରଖୁନାହଁ ?