ସ୍ପନ୍ଦାସ୍ପନ୍ଦସ୍ଵଭାଵଂ ହି ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଇହ ଵିଦ୍ଯତେ । ଖେ ଵାତ ଇଵ ତତ୍ସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ସୋଲ୍ଲାସଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ଯଥା
ଏଠାରେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଅଛି, ଯାହାର ସ୍ପନ୍ଦନ ଓ ନିର୍ସ୍ପନ୍ଦନ ରୂପ ଅଛି; ଆକାଶରେ ପବନ ଭଳି, ଏହାର ସ୍ପନ୍ଦନରୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ନାହିଁ ହେଲେ ଶାନ୍ତ ରହିଥାଏ।
ଚିତଶ୍ ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଭାଵିତଂ ସତ୍ ସ୍ପନ୍ଦ ଇତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ । ଦୃଶ୍ଯତ୍ଵାଭାଵିତଂ ଚୈତଦ୍ ଅସ୍ପନ୍ଦନମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍
ଚେତନା ଯେତେବେଳେ ମନର ଆକାର ନେଇଥାଏ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ 'କମ୍ପନ' ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହା ଯଦି ଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଗଠିତ ହୋଇନାହିଁ, ତେବେ ଏହାକୁ 'ନିର୍କମ୍ପ' ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ଚିତ୍ ସର୍ଗୋ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦା ବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଜୀଵକାରଣକର୍ମାଦ୍ଯାଶ୍ ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦସ୍ଯାଭିଧାସ୍ ସ୍ମୃତାଃ
କମ୍ପନ ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; କମ୍ପନ ନଥିଲେ ଏହି ଚେତନା ଅମର ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଟେ। ଜୀବର କାରଣ, କର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯାହା ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଚେତନାର କମ୍ପନର ନାମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଯ ଏଵାନୁଭଵାତ୍ମାଯଂ ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦୋ ଽସ୍ତି ସ ଏଵ ହି । ଜୀଵକାରଣକର୍ମାଖ୍ଯୋ ବୀଜମ୍ ଏତଦ୍ ଧି ସଂସୃତେଃ
ଏହି ଅନୁଭବ ଭିତ୍ତିକ ଚେତନାର କମ୍ପନ ନିଜେ ଜୀବର କାରଣ, କର୍ମ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏହା ଏହି ସଂସାରର ମୂଳ ବିଜ ଅଟେ।
କୃତଦ୍ଵିତ୍ଵଚିଦାଭାସଵଶାଦ୍ ଦେହ ଉପସ୍ଥିତେ । ସଙ୍କଲ୍ପଵିଵିଧାର୍ଥତ୍ଵଂ ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦୋ ଽନୁଭଵଂଶ୍ ଚିରାତ୍
ଚେତନାର ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଭାବର ପ୍ରଭାବରେ ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲାବେଳେ, ଚେତନାର କମ୍ପନ ନିଜର ବିଭିନ୍ନ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ନାନାକାରଣତାଂ ଯାତଶ୍ ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦୋ ମୁଚ୍ଯତେ ଚିରାତ୍ । କଶ୍ଚିଜ୍ ଜନ୍ମସହସ୍ରେଣ କଶ୍ଚିଦ୍ ଏକେନ ଜନ୍ମନା
ଚେତନାର ଅନେକ କାରଣ ହେବା ପରେ, ଏହାର ଉତ୍ସାହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; କିଏ ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ, କିଏ ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ଲଭେ।
ସ୍ଵଭାଵକାରଣାଦ୍ ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ଚିତ୍ ସମେତ୍ଯାଥ ଗଚ୍ଛତି । ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗନରକବନ୍ଧକାରଣତାଂ ଶନୈଃ
ନିଜର ସ୍ଵଭାବ ଦ୍ୱାରା, ଚେତନା ଦ୍ୱିତ୍ୱରେ ପହଞ୍ଚି ଦେଖିବା ପରେ, ଦୀରେ-ଦୀରେ ସ୍ଵର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ କିମ୍ବା ନରକର ବନ୍ଧନର କାରଣ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ହେମ୍ନୀଵ କଟକାଦିତ୍ଵଂ କାଷ୍ଠଲୋଷ୍ଟସମସ୍ଥିତୌ । ଦେହେ ତିଷ୍ଠତି ନାନାତ୍ଵଂ ଜଡେ ଭାଵଵିକାରଜମ୍
ସୁନା ଯେପରି ଗହଣା ହେଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦାର କିମ୍ବା ମାଟି ଭଳି ଏହାର ମୂଳ ଅବସ୍ଥା ଏକା, ଏହି ଦେହରେ ଭିନ୍ନତା ରହିନାହିଁ; ଜଡ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଏହା କେବଳ ଭାବର ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ଅଜାତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସଦ୍ରୂପଂ ପଶ୍ଯତୀମଂ ଭ୍ରମଂ ମନଃ । ଜାତସ୍ ସ୍ଥିତୋ ମୃତୋ ଽସ୍ମୀତି ଭ୍ରମାନ୍ତଃପତନଂ ଯଥା
ମନ ଅଜନ୍ମା ଓ ଅସତ୍ତ୍ୱ ଥିବା ଏହି ଭ୍ରମକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖେ; ଯେପରି ଜନ୍ମ ପରେ 'ମୁଁ ଅଛି' ଓ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ 'ମୁଁ ନାହିଁ' ଭାବିବା, ସେପରି ଭ୍ରମର ଶେଷରେ ପତନ ହୁଏ।
ଅହଂ ମମେତ୍ଯ୍ ଅସଦ୍ରୂପମ୍ ଏଵ ଚେତଃ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ଅଦୃଷ୍ଟପରମାର୍ଥତ୍ଵାଦ୍ ଆଶାଵିଵଶସଂସ୍ଥିତି
ମନ ନିଜରେ 'ମୁଁ' ଏବଂ 'ମୋର' ଭାବକୁ ଅସଲ ରୂପରେ ଦେଖିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ନଥିବାରୁ, ଏହା ଆଶାରେ ବାନ୍ଧି ରହିଯାଏ।
ମଥୁରାଧିପତେ ରାଜ୍ଞୋ ଯଥା ଶ୍ଵପଚସମ୍ଭ୍ରମଃ । ଆସୀଦ୍ ଏଵଂ ହି ଚିତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଫୁରତୀଯଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଃ
ମଥୁରାର ରାଜା ଯେପରି ଏକ କୁକୁର ଖାଇବା ଲୋକ ଦେଖି ଅସ୍ଥିର ହେଇଥିଲେ, ସେପରି ମନ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ଏହିଭଳି ଜଗତର ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ।
ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ମନୋମାତ୍ରଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯୁଲ୍ଲାସଵିଜୃମ୍ଭଣମ୍ । ଇଦଂ ଜୀଵତଯା ନାମ ପ୍ରସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁଭଙ୍ଗଵତ୍
ଏହି ସବୁ କିଛି ମନର ଭ୍ରମ ଏବଂ ଉତ୍ସାହର ଫଳ; 'ଜୀବନ' ନାମରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଜଳର ଚଳାଚଳ ପରି ଅପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ।
ଶିଵାତ୍ ପ୍ରାକ୍ କାରଣାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯକଲନୋନ୍ମୁଖୀ । ଉଦେତି ସୌମ୍ଯାଜ୍ ଜଲଧେଃ ପଯସ୍ସ୍ପନ୍ଦୋ ମନାଗ୍ ଇଵ
ଶିବ ପୂର୍ବରୁ, ଆଦି କାରଣରୁ ଚେତନା ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତି ଅନୁମୁଖ ହୋଇ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ, ସେଠି ଏହା ସମୁଦ୍ରର ଜଳର ହଳଚଳ ପରି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ସ୍ଫୁରଣାଜ୍ ଜୀଵଚକ୍ରତ୍ଵମ୍ ଏତ୍ଯ ଚିତ୍ତୋର୍ମିତାଂ ଗତମ୍ । ଚିଦ୍ଵାରି ବ୍ରହ୍ମଜଲଧୌ କୁରୁତେ ସର୍ଗବୁଦ୍ବୁଦମ୍
ଏହି ଝଟକାରୁ ଜୀବର ଚକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ମନର ତରଙ୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚି ଯାଏ; ଚେତନାର ଜଳ ବ୍ରହ୍ମର ସାଗରରେ ସୃଷ୍ଟିର ବୁଦ୍ବୁଦ ତିଆରି କରେ।
ସ୍ଵଚ୍ଛସୌମ୍ଯସମସ୍ଯେଷଦ୍ ଯତ୍ ସିଂହସ୍ଯେଵ ଜୃମ୍ଭଣମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ ସ ଚିଦାଭାସସ୍ ତତ୍ ସଚେତ୍ଯମ୍ ଇଵ ସ୍ଵଯମ୍
ସ୍ପଷ୍ଟ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସମତା ଅବସ୍ଥାରେ ସିଂହର ହଲକା ହାଉଁ ଯେପରି, ବ୍ରହ୍ମରେ ଚେତନାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଭଳି ଲାଗେ।
ଚିତ୍ ସଚେତ୍ଯୋଚ୍ଯତେ ଜୀଵସ୍ ସ ସଙ୍କଲ୍ପାନ୍ ମନୋ ଭଵେତ୍ । ବୁଦ୍ଧିଶ୍ ଚେତ୍ଯମ୍ ଅହଙ୍କାରୋ ମାଯେତ୍ଯାଦ୍ଯଭିଧଂ ତତଃ
ଚେତନାକୁ 'ଚିତ୍' ବୋଲାଯାଏ, ଜ୍ଞାନକୁ 'ଚେତ୍ୟମ୍' କୁହାଯାଏ; ଜୀବ ହେଉଛି ଏହି ମନ, ଯାହା ଇଚ୍ଛାରେ ଗଠିତ; ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର ହେଉଛି 'ମୁଁ', ମାୟା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।
ତନ୍ମାତ୍ରକଲ୍ପନା ପୂର୍ଵଂ ତନୋତୀଦଂ ଜଗନ୍ ମନଃ । ଅସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରଂ ଯଥା
ପ୍ରଥମେ ମନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଗଠିତ କରେ, ଏହିପରି ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି।
ଯଥା ଶୂନ୍ଯଦୃଶସ୍ ତାରାମୁକ୍ତାଵଲ୍ଯାଦିଦର୍ଶନମ୍ । ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ଭ୍ରମଶ୍ ଚୈଵ ତଥା ଚିତ୍ତସ୍ଯ ସଂସୃତିଃ
ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଲୋକ ଖାଲି ଆକାଶରେ ମୁକ୍ତା ବା ତାରା ଦେଖିଥାଏ, ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭ୍ରମ ହୁଏ, ସେପରି ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଏହି ସଂସାରରେ ହୁଏ।
ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ନିତ୍ଯତୃପ୍ତ ଇଵ ଶାନ୍ତସ୍ ସମସ୍ଥିତିଃ । ଅପଶ୍ଯନ୍ ପଶ୍ଯତୀଵେମଂ ଚିତ୍ତାଖ୍ଯଂ ସ୍ଵପ୍ନଵିଭ୍ରମମ୍
ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମା ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ; ସେ ଦେଖୁନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଦେଖୁଥିବା ପରି ଏହି ମନର ସ୍ୱପ୍ନ ଭ୍ରମକୁ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ।
ସଂସୃତିର୍ ଜାଗ୍ରଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଂ ସ୍ଵପ୍ନଂ ଵିଦୁର୍ ଅହଙ୍କୃତିମ୍ । ଚିତ୍ତଂ ସୁଷୁପ୍ତଭାଵସ୍ ସ୍ଯାଚ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ତୁର୍ଯମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ସଂସାର ଭାବିଯାଏ; 'ମୁଁ' ଭାବକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଭାବିଯାଏ; ମନକୁ ସୁଷୁପ୍ତି ଭାବିଯାଏ; ଶୁଧ୍ଧ ଚେତନାକୁ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଭାବିଯାଏ।
ଅତ୍ଯନ୍ତଶୁଦ୍ଧଚିନ୍ମାତ୍ରେ ପରିଣାମଶ୍ ଚିରାଯ ଯଃ । ତୁର୍ଯାତୀତଂ ପଦଂ ଯତ୍ ସ୍ଯାତ୍ ତତ୍ସ୍ଥୋ ଭୂଯୋ ନ ଶୋଚତି
ଯେଉଁଠି ଅତିଶୁଧ୍ଧ ଚେତନାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥାଏ, ଏହି ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଉପରେ ଯାଇଥିବା ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଆଉ ଦୁଃଖ କରେନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵମ୍ ଉଦେତୀଦଂ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ପ୍ରଲୀଯତେ । ତତ୍ରୈଵ ତନୁତେ ଚେଦଂ ଦୃଷ୍ଟୌ ମୁକ୍ତାଵଲୀ ଯଥା
ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ଏବଂ ସେଠାରେ ହିଁ ସବୁ ଲୟ ହୁଏ। ଏହି ସଂସାର ସେଠାରେ ହିଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁକ୍ତାମାଳା ଦେଖାଯାଏ।
ଅରୋଧକତ୍ଵାତ୍ ଖଂ ହେତୁର୍ ଯଥା ଵୃକ୍ଷସମୁନ୍ନତେଃ । ଅକର୍ତ୍ର୍ଯ୍ ଅପି ତଥା କର୍ତ୍ରୀ ଚେତନାଚ୍ ଚିଜ୍ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତେଃ
ଯେପରି ଆକାଶ କିଛି ଅଟକାଏ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଗଛ ବଢ଼ିବାର କାରଣ ହୁଏ, ସେପରି ଚେତନା କିଛି କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଂସାର ରହିବାର କାରଣ ଏହି ଚେତନା ହିଁ।
ସନ୍ନିଧାନାଦ୍ ଯଥା ଲୋହଃ ପ୍ରତିବିମ୍ବସ୍ଯ ହେତୁତାମ୍ । ଯାତ୍ଯ୍ ଆଦର୍ଶସ୍ ତଥୈଵାଯଂ ଚିନ୍ମଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅର୍ଥଵେଦନେ
ଯେପରି ଲୋହା ଆଇନା ପାଖରେ ରହିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବସ୍ତୁକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରୁ।
ବୀଜମ୍ ଅଙ୍କୁରପତ୍ତ୍ରାଦିଯୁକ୍ତ୍ଯା ଯଦ୍ଵତ୍ ଫଲଂ ଭଵେତ୍ । ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଚେତ୍ଯଜୀଵାଦିଯୁକ୍ତ୍ଯା ତଦ୍ଵନ୍ ମନୋ ଭଵେତ୍
ଯେପରି ଚାଷ ମାନେ ବିଆ, ଅଂକୁର ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳେ, ସେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁ, ମନ ଓ ଜୀବ ଦ୍ୱାରା ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସ୍ଵତୋ ବୀଜଂ ଫଲାଦ୍ଯ୍ ଉଜ୍ଝଦ୍ ଯଥା ବୀଜଂ ପୁନର୍ ଭଵେତ୍ । ତଥା ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯଚିତ୍ତାଦି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯେନ ତିଷ୍ଠତି
ଯେପରି ଗଛର ମୁଁହାଁରୁ ମଣ୍ଡି, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପୁଣି ସେଇ ମୁଁହାଁ ହେଉଛି, ସେପରି ଚେତନା, ଜଡବସ୍ତୁ ଓ ମନକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥାଏ।
ଯଦ୍ଯ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅବୋଧେ ବୋଧେ ଚ ବୀଜାନ୍ତସ୍ ତରୁବୀଜଯୋଃ । ଇଵ ଭେଦୋ ଽସ୍ତି ନ ଜଗଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋର୍ ଅପି ଚିତ୍ତଯୋଃ
ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ, ଗଛ ଭିତର ମୁଁହାଁ ଓ ସାଧାରଣ ମୁଁହାଁ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସଂସାରର ମନ ଓ ପରମାତ୍ମାର ମନ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ତଥାପି ଵ୍ଯଜ୍ଯତେ ବୋଧେ ସତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମତ୍ଵମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ । ରୂପଶ୍ରୀର୍ ଇଵ ଦୀପେନ ଚିନ୍ମାତ୍ରାଲୋକମ୍ ଏତି ଯତ୍
ତଥାପି ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଆସେ, ଆତ୍ମାର ଅଖଣ୍ଡ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୀପର ଆଲୋକରେ ରୂପର ଶୋଭା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆଲୋକ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଯନ୍ ନିଖନ୍ଯତେ ଭୂମେର୍ ଯଥା ତତ୍ ତନ୍ ନଭୋ ଭଵେତ୍ । ଯା ଯା ଵିଚାର୍ଯତେ ଽଵିଦ୍ଯା ତଥା ସା ସା ପରଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଭୂମିରେ ଯାହାକୁ ପୋତାଯାଏ, ସେହି ଶେଷରେ ଆକାଶ ହୁଏ; ଏହିପରି ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଭଲଭାବେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଏ, ସେହି ଅଜ୍ଞାନ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ହୋଇଯାଏ।
ସ୍ଫଟିକାନ୍ତସ୍ ସନ୍ନିଵେଶସ୍ ସ୍ଵାଣୂନାଂ ଵେଦନାଦ୍ ଯଥା । ଶୁଦ୍ଧୋ ଽପି ଭାତି ନାନେଵ ତଥା ବ୍ରହ୍ମୋଦରଂ ଜଗତ୍
ଯେପରି ସ୍ଫଟିକ ର ଅଣୁମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଅନେକ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯଦ୍ୟପି ସେଗୁଡିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଏକ, ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସଂସାର ଅନେକ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ ।