ପରମାଣୁନିମେଷାଣାଂ ଲକ୍ଷାଂଶକଲନାସ୍ଵ୍ ଅପି । ଜଗତ୍କଲ୍ପସହସ୍ରାଣି ସତ୍ଯାନୀଵ ଵିଭାନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରମାଣୁ ଓ ନିମିଷମାନଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ଭାଗରେ ମଧ୍ୟ, ହଜାର-ହଜାର ବିଶ୍ୱ-ଚକ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ।
ତେଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତଥୈଵାନ୍ତଃ ପରମାଣୁକଣଂ ପ୍ରତି । ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଏଵମ୍ ଅନନ୍ତାହୋ ଇଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵଭାସତେ
ସେହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରମାଣୁ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଭିତରର ମାୟା ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ — 'ଏହା ଅନନ୍ତ' ।
ଵହନ୍ତୀମାଃ ପରା ସତ୍ତା ଶାନ୍ତାସ୍ ସର୍ଗପରମ୍ପରାଃ । ସଲିଲଦ୍ରଵତେଵାନ୍ତର୍ ଅସ୍ଫୁଟାଵର୍ତଵର୍ତିକାଃ
ଏହି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସତ୍ତାମାନେ, ଜଳର ଭିତରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଯେପରି ଚାଲିଥାଏ, ସେପରି ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁକ୍ରମକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି ।
ମିଥ୍ଯାତ୍ମିକୈଵ ସର୍ଗଶ୍ରୀର୍ ଵହତୀହ ମହାମରୌ । ତୀରଦ୍ରୁମଲତୋନ୍ମୁକ୍ତପୁଷ୍ପାଣୀଵ ତରଙ୍ଗିଣୀ
ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶୋଭା ମିଥ୍ୟା ସ୍ୱଭାବର, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଏହା ଭାସୁଛି, ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ତଟର ଗଛରୁ ଖସିଥିବା ଫୁଲ ଭାସାଏ।
ସ୍ଵପ୍ନେନ୍ଦ୍ରଜାଲପୁରଵତ୍ ସଙ୍କଥେହାପୁରାଦ୍ରିଵତ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପଵଦ୍ ଅସତ୍ଯୈଵ ଭାତି ସର୍ଗାନୁଭୂତିଭୂଃ
ସ୍ୱପ୍ନ ନଗର, ମାୟାର ଗଢ଼ା ଗାଁ, କିମ୍ବା କାହାଣୀର ଗାଁ, କିମ୍ବା ମେଘର ପାହାଡ଼ ପରି, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଅନୁଭୂତିର ଜଗତ କେବଳ ଚିନ୍ତା ପରି ଅସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଐକାତ୍ମ୍ଯୈକତଯୈଵଂ ହି ଜାତେ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଚାରଣାତ୍ । ନିର୍ଵିକଲ୍ପାତ୍ମନି ଜ୍ଞାନେ ପରିଜ୍ଞାନଵତାଂ ଵର
ଏଭଳି ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏକତ୍ୱର ସଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ହେଲେ, ଅଖଣ୍ଡ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, ସବୁ କିଛି ବୁଝିହେବ।
କିମର୍ଥମ୍ ଇହ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦେହାସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଵିଦାମ୍ ଅପି । ଦୈଵେନେଵ ସମାକ୍ରାନ୍ତା ଦୈଵମ୍ ଅତ୍ର ଚ କିଂ ଭଵେତ୍
ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦେହ ଏଠି କାହିଁକି ରହିଯାଏ? ଭାଗ୍ୟ ଧରି ରଖିଥିବା ପରି, କିନ୍ତୁ ଏଠି ଭାଗ୍ୟ କଣ ଅଛି?
ଅସ୍ତୀହ ନିଯତିର୍ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଚିଚ୍ଛକ୍ତିସ୍ପର୍ଶରୂପିଣୀ । ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭଵିତଵ୍ଯୈକସତ୍ତା ସକଲକଲ୍ପଗା
ଏଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ଅଛି, ଯାହା ଚେତନାର ଶକ୍ତିର ସ୍ପର୍ଶ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହିଏ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ, ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବାକୁ ଥାଏ, ସମସ୍ତ କଳ୍ପନା ଜଗତକୁ ଆବୃତ କରି ରହିଛି।
ଆଦିସର୍ଗେ ହି ନିଯତିର୍ ଭାଵଵୈଚିତ୍ର୍ଯମ୍ ଅକ୍ଷଯମ୍ । ଅନେନେତ୍ଥଂ ସଦା ଭାଵ୍ଯମ୍ ଇତି ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ପରମ୍
ଆଦି ସୃଷ୍ଟିବେଳେ ଏହି ନିୟମ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଓ ଭାବର ଅନନ୍ତ ବିଭିନ୍ନତାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସଦା ଏହି ନିୟମ ରହିଛି ଯେ, ସବୁ କିଛି ଏହିପରି ଘଟିବା ଦରକାର।
ମହାସତ୍ତେତି କଥିତା ମହାଚିତିର୍ ଇତି ସ୍ମୃତା । ମହାଶକ୍ତିର୍ ଇତି ଖ୍ଯାତା ମହାଦୃଷ୍ଟିର୍ ଇତି ସ୍ଥିତା
ଏହାକୁ ମହାସତ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମହାଚେତନା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ମହାଶକ୍ତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ ମହାଦୃଷ୍ଟି ଭାବେ ମନାଯାଏ।
ମହାକ୍ରିଯେତି ଗଦିତା ମହୋଦ୍ଭଵ ଇତି ଶ୍ରୁତା । ମହାସ୍ପନ୍ଦ ଇତି ପ୍ରୌଢା ମହାତ୍ମୈକତଯୋଦିତା
ଏହାକୁ ମହାକ୍ରିୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମହାଉତ୍ପତ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ, ମହାସ୍ପନ୍ଦନ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛି, ଏବଂ ମହାଆତ୍ମାର ଏକତା ଭାବେ ଘୋଷିତ।
ତୃଣାନୀତି ଜଗନ୍ତୀତି ଦୈତ୍ଯା ଇତି ସୁରା ଇତି । ଇତି ନାଗା ଇତି ନଗା ଇତ୍ଯ୍ ଆକଲ୍ପମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତିଃ
ଘାସ ଭାବରେ, ଜଗତ ଭାବରେ, ଦାନବ ଭାବରେ, ଦେବତା ଭାବରେ, ସର୍ପ ଭାବରେ, ପାହାଡ଼ ଭାବରେ—ଏଭଳି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହାର ଅବସ୍ଥା ଏମିତି ଚାଲିଥାଏ।
କଦାଚିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତାଯା ଵ୍ଯଭିଚାରୋ ଽନୁମୀଯତେ । ଚିତ୍ରମ୍ ଆକାଶକୋଶେ ଵା ନାନ୍ଯଥା ନିଯତେସ୍ ସ୍ଥିତିଃ
କେବେ କେବେ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ—ମନର ଆକାଶରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା ସବୁ ସମୟରେ ଏହି ନିୟମ ଅବିଚଳିତ ରହିଥାଏ।
ଵିରିଞ୍ଚାଦ୍ଯାତ୍ମଭିର୍ ବୁଦ୍ଧୈର୍ ବୋଧାଯାଵିଦିତାତ୍ମନାମ୍ । ବୃଂହଣାତ୍ ସୈଵ ନିଯତିସ୍ ସର୍ଗୋ ଽଯମ୍ ଇତି କଥ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଣେ ଜଣେ ଯେଉଁମାନେ ଅଜଣା ସ୍ୱଭାବକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିସ୍ତାରକୁ ନିୟମ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅଚଲଂ ଚଲଵଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଆର୍ଯଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ଅନାଦିମଧ୍ଯପର୍ଯନ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋ ଵୃକ୍ଷ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ଅଚଳକୁ ଚଳନଶୀଳ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମର ଉତ୍ତମ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଗଛ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଅଛି।
ପାଷାଣୋଦରଲେଖୌଘନ୍ଯାଯେନାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତା । ବ୍ରହ୍ମଣା ନିଯତିସ୍ ସର୍ଗୋ ବୁଦ୍ଧୋ ବୋଧଯତେଵ ଖମ୍
ଯେପରି ଗୋଟିଏ ପାଥର ଭିତରେ ରେଖାମାନେ ଖୋଦାଯାଇଥାଏ, ସେପରି ନିୟତି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସୃଷ୍ଟି ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି, ଏବଂ ଜାଗୃତ ବ୍ରହ୍ମ ଆକାଶକୁ ଶିଖାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଦେହେ ଯଥାଙ୍ଗିନାଙ୍ଗାଦି ସ୍ପୃଶ୍ଯତେ ଚିତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ । ବ୍ରହ୍ମଣା ପଦ୍ମଜତ୍ଵେନ ନିଯତ୍ଯାଦ୍ଯଙ୍ଗକଂ ତଥା
ଯେପରି ଦେହରେ ଅଙ୍ଗ ଓ ତାହାର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମଯୋନି ଭାବେ, ନିୟତି ଓ ତାହାର ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଅଂଶ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
ଏଷା ଦୈଵମ୍ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵଂ ସକଲକାଲଗମ୍ । ପଦାର୍ଥମ୍ ଅଲମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧା ଚିଦ୍ ଇତି ସଂସ୍ଥିତା
ଏହାକୁ 'ଦୈବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଏହା ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ବ୍ୟାପିଛି; ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ଆବୃତ କରି, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଭାବେ ଅବିଚଳିତ ରହିଛି।
ସ୍ପନ୍ଦିତଵ୍ଯଂ ପଦାର୍ଥେନ ଭାଵ୍ଯଂ ଵା ଭୋକ୍ତୃତାପଦମ୍ । ଅନେନେତ୍ଥମ୍ ଅନେନେତ୍ଥମ୍ ଅଵଶ୍ଯମ୍ ଇତି ଦୈଵଧୀଃ
ଦୈବ ବିଚାର ଏହିପରି: 'ଏହି ପଦାର୍ଥ କିଛି କରିବାକୁ, କିମ୍ବା ଭୋଗକର୍ତ୍ତା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ; ଏହିପରି ହେବା ଦରକାର, ଏହିପରି ହେବା ଦରକାର, ନିଶ୍ଚିତଭାବେ।'
ଏଷୈଵ ପୁରୁଷସ୍ପନ୍ଦତୃଣଗୁଲ୍ମାଦି ଚାଖିଲମ୍ । ଏଷୈଵ ସର୍ଵଭୂତାଦି ଜଗତ୍କାଲକ୍ରିଯାଦି ଚ
ଏହି ଏକଟି ଶକ୍ତି ମାନବ, ଘାସ, ଝାଡ଼ି ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଚଳାଚଳ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଏକଟି ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସଂସାର, ସମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ କାରଣ।
ଅନଯା ପୌରୁଷୀ ସତ୍ତା ସତ୍ତାସ୍ଯାଃ ପୌରୁଷେଣ ଚ । ଲକ୍ଷ୍ଯେତେ ଭଵନଂ ଯାତେ ଦ୍ଵେ ଏକାତ୍ମତଯେତି ହି
ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାନବର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଏହି ଶକ୍ତିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୁହିଁ ଦେଖାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦୁହିଁ ଶେଷ ହୁଏ, ସେମାନେ ଏକ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି।
ନରେଣ ପୌରୁଷେଣୈଵ କାର୍ଯେ ସତ୍ତାତ୍ମିକେ ଉଭେ । ଈଦୃଶ୍ଯ୍ ଏଵ ହି ନିଯତିର୍ ଏଵଂ ନିଯତିପୌରୁଷମ୍
ମାନବ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୁହିଁ ଏକ ମନ୍ଦିରର ଭଳି ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହିପରି ଭାବରେ ନିୟତି ଓ ପ୍ରୟାସ ଦୁହିଁ ଏକ ଭଳି ଅଛି।
ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ଽହଂ ତ୍ଵଯା ରାମ ଦୈଵପୌରୁଷନିର୍ଣଯମ୍ । ମଦୁକ୍ତଂ ପୌରୁଷଂ ପାଲ୍ଯଂ ତ୍ଵଯେତି ନିଯତିସ୍ ସ୍ଥିତା
ହେ ରାମ, ତୁମେ ମୋତେ ନିୟତି ଓ ପ୍ରୟାସର ସଠିକ୍ ଅର୍ଥ ପଚାରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଯେ ପ୍ରୟାସ କଥା କହିଛି, ତୁମେ ସେହି ପ୍ରୟାସକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର—ଏହି ହେଉଛି ନିୟତିର ନିୟମ।
ଭୋଜଯିଷ୍ଯତି ମାଂ ଦୈଵମ୍ ଇତି ଦୈଵପରାଯଣଃ । ଯତ୍ ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଅକ୍ରିଯୋ ମୌନଂ ନିଯତେର୍ ଏଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, 'ଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦେବ' ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ କିଛି କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଚୁପ୍ଚାପ ରୁହନ୍ତି; ଏହିଠାରେ ଭାଗ୍ୟର ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ନୀତି।
ପୌରୁଷେଣ ସମାହୃତ୍ଯ ଭୋଗାନ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନରଶ୍ ଚ ଯତ୍ । ରାଜ୍ଯାଦୀନ୍ ମୋକ୍ଷପର୍ଯନ୍ତାନ୍ ନିଯତେର୍ ଏଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି—ରାଜ୍ୟ ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏହା ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟର ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ନୀତି।
ମୁକ୍ତିର୍ ଭଵତି ସଂସାରାନ୍ ନ କଲ୍ପନିଚଯୈର୍ ଅପି । ଭ୍ରମତାଂ ଯଚ୍ ଛରୀରୌଘୈର୍ ନିଯତେର୍ ଏଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
କଳ୍ପନା କରିଥିବା ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଦେହ ନେଇ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଭାଗ୍ୟର ନିଶ୍ଚିତ ନୀତି।
ନାସ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିର୍ ନ କର୍ମାଣି ନ ଵିକାରାଦି ନାକୃତିଃ । କେଵଲଂ ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଆକଲ୍ପଂ ସ୍ଥିତ୍ଯା ଭାଵ୍ଯମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍
ଏହାର କୌଣସି ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କେବଳ ଏହି ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଅଟୁଟ ଭାବେ ରହିଛି।
ଅଵଶ୍ଯଂ ଭଵିତା ହ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତିଃ । ନ ଶକ୍ଯତେ ଲଙ୍ଘଯିତୁମ୍ ଅପି ରୁଦ୍ରାଦିବୁଦ୍ଧିଭିଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥା—‘ଏହିପରି ହେବ ନିଶ୍ଚିତ’—ଏହାକୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ପୌରୁଷମ୍ ନ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯମ୍ ଏନାମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଧୀମତା । ପୌରୁଷେଣୈଵ ରୂପେଣ ନିଯତିର୍ ହି ନିଯାମିକା
ଚେଷ୍ଟା କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଏହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।
ଅପୌରୁଷଂ ହି ନିଯତିଃ ପୌରୁଷଂ ସୈଵ ସର୍ଗଗା । ନିଷ୍ଫଲାପୌରୁଷାକାରା ସଫଲା ପୌରୁଷାତ୍ମିକା
ଭାଗ୍ୟ ହେଉଛି ଚେଷ୍ଟା ନଥିବା ଅବସ୍ଥା, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ଚେଷ୍ଟା ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ; ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ି ଥିବା ଭାଗ୍ୟ ଅଫଳ, ଚେଷ୍ଟା ଥିଲେ ଭାଗ୍ୟ ଫଳଦାୟକ।