ନିର୍ଜୀଵଂ ପତିତଂ ଭୂମୌ ସଂଶୁଷ୍କମ୍ ଇଵ ପଲ୍ଲଵମ୍ । କାଷ୍ଠକୁଡ୍ଯୋପସଂଜାତଂ ଶଵଂ ତୁହିନଶୀତଲମ୍
ନିର୍ଜୀବ ଦେହଟି ଭୂମିରେ ପଡିଥିଲା, ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ପରି ଶୁଖିଗଲା, କାଠର ଦେଉଳ ପାଖରେ ପଡିଥିବା ଶବ ତୁହିନ ପରି ଶୀତଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତତୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ ଆଗତ୍ଯ ମୃତୈଵେଯମ୍ ଇତି ସ୍ଵଯମ୍ । କ୍ଲେଦଲୋକାଦ୍ ଵିନିର୍ଣୀଯ ଭୀତ୍ଯା ନିଷ୍କାଲିତଂ ଗୃହାତ୍
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆସି, ଏହି ମୃତ ଅଟିକୁ ଘୋଷଣା କରି, କ୍ଷୟର ଚିହ୍ନ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିତ କଲେ, ଭୟରେ ଶବକୁ ଘରରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ନୀତ୍ଵା ଚନ୍ଦନଦାରୁଭିଃ । ଚିତୌ ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ ସଘୃତଂ ସହସା ଭସ୍ମସାତ୍କୃତମ୍
ଏଠି ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଶବକୁ ନେଇ, ଚନ୍ଦନ କାଠ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଚିତାରେ ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଭସ୍ମରେ ପରିଣତ କରାଗଲା।
ତତୋ ରାଜ୍ଞୀ ମୃତେ ଽତ୍ଯୁଚ୍ଚୈଃ କୃତ୍ଵା ରୋଦନମ୍ ଆକୁଲଃ । ପରିଵାରସ୍ ତଵାଶେଷଃ କୃତଵାନ୍ ଔର୍ଧ୍ଵଦେହିକମ୍
ତାପରେ ରାଣୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଉଚ୍ଚ ରୋଦନ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ହେଲା; ତୁମର ସମସ୍ତ ପରିଚାରକମାନେ ଶବକୁ ଉପଯୁକ୍ତ କ୍ରିୟା କରିଦେଲେ।
ଇଦାନୀଂ ତ୍ଵାମ୍ ଇହାଲୋକ୍ଯ ସଶରୀରାମ୍ ଇହାଗତାମ୍ । ପରଲୋକାଦ୍ ଆଗତେତି ମହଚ୍ ଚିତ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏବେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଦେହ ସହିତ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଭବିତାବ୍ୟ ଭାବିବେ ଯେ ତୁମେ ପରଲୋକରୁ ଫେରିଆସିଛ। ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବ।
ତ୍ଵଂ ତୁ ତେନୈଵ ଦେହେନ ସତ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପତସ୍ ସୁତେ । ଦୃଶ୍ଯସେ ସ୍ଵଵଦାତେନ ତେନ ଚିତ୍ତଂ ତଵୋପରି
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହି ଦେହରେ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛ, ତୁମର ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛାର ଶକ୍ତିରେ, ଏବଂ ତୁମର ଉତ୍କଳ ମନ ତୁମ ପୁଅପାଇଁ ଲଗି ରହିଛ।
ଯଦ୍ଵାସନା ତ୍ଵମ୍ ଅଭଵୋ ଦେହଂ ପ୍ରତି ତଦ୍ ଏଵ ତେ । ରୂପମ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତଂ ବାଲେ ତେନ ପ୍ରାକ୍ସଦୃଶଂ ତଵ
ତୁମେ ଦେହ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ଭାବନା ରଖିଥିଲ, ସେଇ ଆକାର ତୁମେ ଏବେ ପାଇଛ, ଏ ଶିଶୁ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା, ସେଇପରି।
ସ୍ଵଵାସନାନୁସାରେଣ ସର୍ଵସ୍ ସର୍ଵଂ ହି ପଶ୍ଯତି । ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ରାଵିସଂଵାଦୀ ବାଲଵେତାଲଦର୍ଶନମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ ସବୁକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ହେଉଛି ଶିଶୁ ବେତାଳଙ୍କୁ ଦେଖିବା।
ଆତିଵାହକଦେହାସି ସମ୍ପନ୍ନା ସିଦ୍ଧସୁନ୍ଦରୀ । ଵିସ୍ମୃତସ୍ ତଵ ଦେହୋ ଽସୌ ପ୍ରାକ୍ତନୋ ନଯତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ତୁମେ ଏବେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଛ, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସୁନ୍ଦର ଜନନୀ; ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଦେହକୁ ଏବେ ଭୁଲି ଯାଇଛ, ସେ ଦେହ ନିଜେ ନିଜେ ଚାଲିଯାଉଛି।
ଦୃଢାତିଵାହିକଦୃଶଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆଧିଭୌତିକଃ । ବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯମାନୋ ଽପି ଶରନ୍ମେଘ ଇଵାମ୍ବରେ
ଯେଉଁ ଲୋକର ଦୃଷ୍ଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହରେ ଦୃଢ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଠାରେ ଶାରୀରିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଜାଗୃତ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହା ଦେଖାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଆକାଶରେ ବର୍ଷା ମେଘ ଦେଖାଯିବା ପରି।
ରୂଢାତିଵାହିକୀଭାଵଶ୍ ଶଵୋ ଭଵତି ଦେହକଃ । ନିର୍ଜଲାମ୍ଭୋଦସଦୃଶୋ ନିର୍ଗନ୍ଧକୁସୁମୋପମଃ
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଅବସ୍ଥା ଭଲଭାବେ ଅଟୁଟ ହେଲେ, ଶାରୀରିକ ଦେହ ଏକ ମୃତ ଦେହ ପରି ହୋଇଯାଏ; ଜଳ ନଥିବା ମେଘ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧ ନଥିବା ଫୁଲ ପରି।
ଅଦ୍ଯାରଭ୍ଯ ପ୍ରରୂଢାଯାମ୍ ଆତିଵାହିକସଂଵିଦି । ଦେହୋ ଵିସ୍ମୃତିମ୍ ଆଯାତି ଗର୍ଭସଂସ୍ଥେଵ ଯୌଵନେ
ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରବଳ ହେଲା ପରେ, ଦେହକୁ ଭୁଲିଯାଯିବା; ଯେପରି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଗର୍ଭର ଅବସ୍ଥାକୁ ଭୁଲିଯାଯିବା।
ଏକତ୍ରିଂଶେ ଽଦ୍ଯ ଦିଵସେ ପ୍ରାପ୍ତା ଵଯମ୍ ଇହାମ୍ବରମ୍ । ପ୍ରଭାତେ ମୋହିତେ ଦାସ୍ଯୌ ମଯୈତେ ନିଦ୍ରଯାଧୁନା
ଏହି ଏକତ୍ରିଶ ଦିନରେ, ଆମେ ଆଜି ଏହି ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ପ୍ରଭାତରେ, ଏହି ଦୁଇ ଦାସୀ ନିଦ୍ରାରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲେ।
ତଦ୍ ଏହି ଯାଵଲ୍ ଲୀଲାଯୈ ଲୀଲେ ସଙ୍କଲ୍ପଲୀଲଯା । ଆତ୍ମାନଂ ଦର୍ଶଯାଵୋ ଽସ୍ଯୈ ଵ୍ଯଵହାରଃ ପ୍ରଵର୍ତତାମ୍
ତେଣୁ ଆସ, ଲୀଳା, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆମେ ଦେଖାଇବା, ମନର ଖେଳରେ, ଯେଉଁଥିରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବ।
ଆଵାଂ ତାଵଦ୍ ଇମେ ଲୀଲା ପଶ୍ଯତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଚିନ୍ତିତେ । ଜ୍ଞପ୍ତ୍ଯା ଦେଵ୍ଯୌ ତତସ୍ ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯେ ଦୀପ୍ତେ ବଭୂଵତୁଃ
‘ଲୀଳା ସାମ୍ନାରେ ଆସିବା’ ଭାବ ମନରେ ଆସିଲାମାତ୍ରେ, ଦୁଇ ଦେବୀ ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଇଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ସା ଵିଦୂରଥଲୀଲାଥ ସମାକୁଲଵିଲୋଚନା । ଗୃହମ୍ ଆଲୋକଯାମ୍ ଆସ ତତ୍ ତେଜଃପୁଞ୍ଜଭାସୁରମ୍
ତାପରେ ବିଦୂରଥଙ୍କ ଲୀଳା, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ, ଘରକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଆଲୋକର ଏକ ମହାପୁଞ୍ଜ ଚମକୁଥିଲା।
ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବାଦ୍ ଇଵୋତ୍କୀର୍ଣଂ ଧୌତଂ ହେମଦ୍ରଵୈର୍ ଇଵ । ଜ୍ଵାଲାଯା ଇଵ ଶୀତାଯାସ୍ ସୁମଧ୍ଯମ୍ ଇଵ ଭିତ୍ତିମତ୍
ଚନ୍ଦ୍ରର ଗୋଳାକାର ଅଂଶରୁ ତିଆରି, ସୁନା ଝରଣାରେ ଧୋଇଯାଇଥିବା, ଶୀତଳ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି, କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ଭିତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ସୁନ୍ଦର ଲତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଗୃହମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ପୁରତୋ ଲୀଲାଜ୍ଞପ୍ତୀ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ଉତ୍ଥାଯ ସମ୍ଭ୍ରମଵତୀ ତଯୋଃ ପାଦେଷୁ ସାପତତ୍
ଘରକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଖେଳମସ୍ତିର ଡାକକୁ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ଉଠି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଖରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ମଜ୍ଜଯାଯାଗତେ ଦେଵ୍ଯୌ ଜଯତଂ ଜୀଵିତପ୍ରଦେ । ଇହ ପୂର୍ଵମ୍ ଅହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଭଵତ୍ଯୋର୍ ମାର୍ଗଶୋଧିନୀ
ମଜ୍ଜୟା ରାଣୀ ଆସିବା ପରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଜୀବନ ଦେଇଥିବା, ଜୟ ହେଉ। ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ତୁମର ପଥ ସଫା କରିବା ପାଇଁ।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯାଂ ତସ୍ଯାଂ ତା ମାନିନ୍ଯୋ ମତ୍ତଯୌଵନାଃ । ଉପାଵିଶନ୍ ଵିଷ୍ଟରେଷୁ ଲତା ମେରୁଶିରସ୍ସ୍ଵ୍ ଇଵ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେମାନେ ଅଭିମାନୀ ଓ ଯୁବତୀ, ଆସନରେ ବସିଗଲେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଲତା ଯେପରି ଲଗିଯାଏ।
ସୁତେ ଵଦ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତ୍ଵମ୍ ଇମଂ ଦେଶମ୍ ଆଦିତଃ । କିଂ ଵୃତ୍ତଂ ତେ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟଂ କିମ୍ ଇଵାଧ୍ଵନି କୁତ୍ର ଵା
ବାଳକ, କହ ତ, ତୁ ଏଠିକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିଲୁ? ତୋ ପଥରେ କଣ ଘଟିଲା, କଣ ଦେଖିଲୁ, କେଉଁଠି ଦେଖିଲୁ?
ଦେଵି ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଦେଶେ ସା ଜାତମୂର୍ଛା ତଦାଭଵମ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯେନ୍ଦୁକଲେଵାହଂ କଲ୍ପାନ୍ତଜ୍ଵାଲଯାଵୃତା
ଦେବୀ, ସେଠି ମୁଁ ଅଚେତନ ହେଇଗଲି; ଏକ କ୍ଷୀଣ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି, ବିପର୍ୟୟର ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ ହେଇଥିଲି।
ନ ଚେତିତଂ ମଯା କିଞ୍ଚିତ୍ ସମଂ ଵିଷମମ୍ ଏଵ ଵା । ତତସ୍ ତରଲପକ୍ଷ୍ମାନ୍ତେ ଵିନିମୀଲ୍ଯ ଵିଲୋଚନେ
ମୁଁ କିଛି ଜଣା ନଥିଲି, ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ କିଛି ମନେ ଆସିଲା ନାହିଁ; ତାପରେ, କମ୍ପିଥିବା ପାପୁଡି ତଳେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଲି।
ତତୋ ମରଣମୂର୍ଛାନ୍ତେ ପଶ୍ଯାମି ପରମେଶ୍ଵରି । ଯାଵଦ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତାସ୍ମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ପ୍ଲୁତା ଚ ଗଗନୋଦରମ୍
ଏହି ମୃତ୍ୟୁ-ମୂର୍ଛା ଶେଷରେ, ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ, ମୁଁ ଦେଖିଲି—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଠାତ୍ ଉଠି, ଆକାଶର ଅନ୍ତରାଳକୁ ଉଡିଗଲି।
ଭୂତାକାଶେ ଽନିଲରଥଂ ସମାରୂଢାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅହଂ ତଥା । ଆନୀତା ଗନ୍ଧଲେଖେଵ ତେନାହମ୍ ଇମମ୍ ଆଲଯମ୍
ଭୂତର ଆକାଶରେ, ମୁଁ ପବନର ରଥକୁ ଚଡ଼ିଛି; ଯେପରି ଗନ୍ଧର ରେଖା ଆଣିଦିଏ, ସେହିପରି ମୁଁ ଏହି ଗୃହକୁ ଆଣିଯାଇଛି।
ଇହ ପଶ୍ଯାମି ସଦନଂ ନାଯକେନାଭ୍ଯଲଙ୍କୃତମ୍ । ଦୀପ୍ତଦୀପଂ ଵିଵିକ୍ତଂ ଚ ମହାର୍ହଶଯନାନ୍ଵିତମ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଏକ ଘର, ଯାହା ମାଲିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଇଛି; ଦୀପର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି, ନିଜେ ଅଲଗା ଅଛି, ଏବଂ ମହାମୂଲ୍ୟ ଶୟନ ରହିଛି।
ପତିମ୍ ଆଲୋକଯାମୀମଂ ଯାଵଦ୍ ଏଷ ଵିଦୂରଥଃ । ଶେତେ କୁସୁମଗୁପ୍ତାଙ୍ଗୋ ମଧୁଃ ପୁଷ୍ପଵନେ ଯଥା
ମୁଁ ମୋ ପତି ବିଦୂରଥଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଫୁଲରେ ରକ୍ଷିତ; ମନେ ହୁଏ ଫୁଲବନରେ ମଧୁ ଶୁଇଥିବା ପରି।
ଅଥ ସଙ୍ଗ୍ରାମସଂରମ୍ଭଶ୍ରମାର୍ତୋ ଽଯଂ ସ୍ଵପିତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଇତି ନିଦ୍ରା ମଯାସ୍ଯୈଵଂ ଦେଵେଶ୍ଵରି ନ ଵାରିତା
ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଷୁଦ୍ରତାରେ ଥକିଗଲା ପରେ, ସେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଶୁଇଛନ୍ତି; ଦେବୀ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ନିଦ୍ରାକୁ ବାଧା ଦେଇନି।
ଅନନ୍ତରମ୍ ଇମଂ ଦେଶଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦେଵ୍ଯାଵ୍ ଇମେ ତ୍ଵ୍ ଇତି । ଯଥାନୁଭୂତଂ କଥିତଂ ମଦନୁଗ୍ରହକାରିଣି
ତାପରେ ଦେବୀ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ, ମୁଁ ତମ ପାଇଁ ଦୟା କରି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଦେଖିଲି, ସେ ସବୁ କଥା ଖୋଲା ଭାବେ କହିଦେଲି।
ହେ ହଂସହାରିଗାମିନ୍ଯୌ ଲୀଲେ ଲଲିତଲୋଚନେ । ଉତ୍ଥାପଯାମୋ ନୃପତିଂ ଶଵତଲ୍ପତଲାଦ୍ ଇମମ୍
ହେ ହଂସ ଭଳି ଚାଲୁଥିବା, ଲୀଳାମୟ ଓ ମନୋହର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବୀମାନେ, ଚଳିବା ଶବ ଶୟାରୁ ଏହି ରାଜାକୁ ଉଠାଇବା।