ପଯସୀଵ ଜରତ୍ପର୍ଣଂ ଵାଯାଵ୍ ଇଵ ଜରତ୍ତୃଣମ୍ । ନଭସୀଵ ଶରନ୍ମେଘଶ୍ ଚିନ୍ତାଚକ୍ରେ ଭ୍ରମାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ପାଣିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୁରୁଣା ପତ୍ର, ବା ହାବାରେ ଶୁଖିଲା ଘାସ, କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି, ମୁଁ ଚିନ୍ତାର ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଛି।
ଗନ୍ତୁମ୍ ଆସ୍ପଦମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଅସମର୍ଥଧିଯୋ ଵଯମ୍ । ଚିନ୍ତାଜାଲେ ଵିମୁହ୍ଯାମୋ ଜାଲେ ଶକୁନଯୋ ଯଥା
ଆମେ ନିଜର ସ୍ୱ ଆଧାରକୁ ପହଞ୍ଚିପାରୁନାହିଁ, ଚିନ୍ତାର ଜାଲରେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ, ଯେପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ଜାଲରେ ଫସିଯାନ୍ତି।
ତୃଷ୍ଣାଭିଧାନଯା ତାତ ଦଗ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ଜ୍ଵାଲଯା ତଥା । ଯଥା ଦାହୋପଶମନମ୍ ଆଶଙ୍କେ ନାମୃତୈର୍ ଅପି
ପିତାଜୀ, ମୋ ମନ ତୃଷ୍ଣା ନାମକ ଆଗୁନିରେ ଏମିତି ପୁଡ଼ିଯାଇଛି, ଯେ ଏହାର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରୁନି।
ଦୂରଂ ଦୂରମ୍ ଇତୋ ଗତ୍ଵା ସମେତ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଭ୍ରମତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦିଗନ୍ତେଷୁ ତୃଷ୍ଣୋନ୍ମତ୍ତତୁରଙ୍ଗମୀ
ଏଠାରୁ ବହୁଦୂରକୁ ଯାଇ, ପୁଣି ପୁଣି ଫେରିଆସି, ମୋ ମନ ତୃଷ୍ଣାରେ ପାଗଳ ଘୋଡ଼ା ପରି, ଦିଗ୍ବିଦିଗନ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଘୁରୁଛି।
ଜଡସଂସଙ୍ଗିନୀ ତୃଷ୍ଣା କୃତୋର୍ଧ୍ଵାଧୋଗମାଗମା । କ୍ଷୁବ୍ଧା ଗ୍ରନ୍ଥିମତୀ ନିତ୍ଯମ୍ ଅରଘଟ୍ଟୋଗ୍ରରଜ୍ଜୁଵତ୍
ତୃଷ୍ଣା ଜଡତା ସହିତ ଜଡିତ, ଉପର-ତଳେ ଅବିରତ ଚଳିଥାଏ; ସେ ସବୁବେଳେ ଅଶାନ୍ତ, ଗଠିଲା, ଚକ୍ରରେ ମଣ୍ଡ ନଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦୋରି ପରି।
ଅନ୍ତର୍ ଗ୍ରଥିତଯା ଦେହେ ସମ୍ଭ୍ରମୋଚ୍ଛିଦ୍ଯମାନଯା । ରଜ୍ଜ୍ଵେଵାଶୁ ବଲୀଵର୍ଦସ୍ ତୃଷ୍ଣଯା ଵାହ୍ଯତେ ଜନଃ
ଦେହ ଭିତରେ ତୃଷ୍ଣା ଭଳି ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଭିତରେ ଗଠି ରହିଛି ଏବଂ ଅବିରତ ଉତ୍ତେଜିତ, ଯେପରି ଏକ ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ବଳିଅଠା ଗାଈକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଟାଣାଯାଏ।
ପୁତ୍ରଦାରକଲତ୍ରାଦିତୃଷ୍ଣଯା ନିତ୍ଯକୃଷ୍ଣଯା । ଖଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ କିରାତ୍ଯେହ ଜାଲଂ ଲୋକେଷୁ ରଚ୍ଯତେ
ପୁଅ, ଜଣେଇ, ପରିବାର ପ୍ରତି ଅବିରତ ତୃଷ୍ଣା ଏଠି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଜାଲ ବୁନେ, ଯେପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଶିକାରୀ ଜାଲ ପତାଏ।
ଭାଯଯତ୍ଯ୍ ଅପି ଧୀରେହମ୍ ଅନ୍ଧଯତ୍ଯ୍ ଅପି ସେକ୍ଷଣମ୍ । ଖେଦଯତ୍ଯ୍ ଅପି ସାନନ୍ଦଂ ତୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣେଵ ଶର୍ଵରୀ
ତୃଷ୍ଣା ଅନ୍ଧାର ରାତି ପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରେ, ଦେଖୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧା କରେ, ଆନନ୍ଦିତକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଳାନ୍ତ କରେ।
କୁଟିଲା କୋମଲସ୍ପର୍ଶା ଵିଷଵୈଷମ୍ଯଶଂସିନୀ । ଦହତ୍ଯ୍ ଅପି ମନାକ୍ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ତୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣେଵ ଭୋଗିନୀ
ତେଢ଼ା, ଛୁଆଁକୁ ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ବିଷର ଅସମତାକୁ ସୂଚାଏ, ତୃଷ୍ଣା ଏକ କଳା ସାପ ପରି, ଅଳ୍ପ ଛୁଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇ ଦିଏ।
ଭିନତ୍ତି ହୃଦଯଂ ପୁଂସାଂ ମାଯାମଯଵିଧାଯିନୀ । ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଦାଯିନୀ ଦୀନା ତୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣେଵ ରାକ୍ଷସୀ
ତୃଷ୍ଣା କଳା ରାକ୍ଷସୀ ପରି, ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଫାଟି ଦିଏ, ମାୟାର ଜାଲ ବୁନେ, ଅସୁଭ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସଦା ଦୁଃଖୀ।
ତନ୍ଦ୍ରାତନ୍ତ୍ରୀଗଣଂ କୋଶେ ଦଧାନା ପରିଵେଷ୍ଟିତମ୍ । ନାନନ୍ଦେ ରାଜତେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତୃଷ୍ଣାଜର୍ଜରଵଲ୍ଲକୀ
ତୃଷ୍ଣା ଜରାପଡ଼ିଥିବା ବୀଣା ପରି, ମନର ଧନକୁ ଆଳସ୍ୟ ଓ ଅବିବେକର ଜାଲରେ ଘେରି ରଖେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କେବେ ଖୁସିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନା।
ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵାତିମଲିନା କଟୁକୋନ୍ମାଦଶାଲିନୀ । ଦୀର୍ଘା ତନ୍ଵୀ ଘନସ୍ନେହା ତୃଷ୍ଣାଗହ୍ଵରଵଲ୍ଲରୀ
ସେ ସଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପବିତ୍ର, ତୀବ୍ର କଷା ମଦରେ ଭରିଥିବା, ଲମ୍ବା, ସୁକୁମାର ଏବଂ ଗାଢ଼ ସ୍ନେହରେ ଜଡିତ, ତୃଷ୍ଣା ଅନ୍ଧାର ଗହ୍ବରର ଲତା।
ଅନାନନ୍ଦକରୀ ଶୂନ୍ଯା ନିଷ୍ଫଲାତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଉନ୍ନତା । ଅମଙ୍ଗଲକରୀ କ୍ରୂରା ତୃଷ୍ଣା କ୍ଷୀଣେଵ ମଞ୍ଜରୀ
ଇଛା ଶୂନ୍ୟ, ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ, ଅତ୍ୟଧିକ ଉଁଚ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳହୀନ, ଅସୁଭ ଦେଉଥିବା, କଠୋର ଏବଂ ମୁଝିଯାଇଥିବା ମଞ୍ଜୁଳୀ ପରି।
ଅନାଵର୍ଜିତଚିତ୍ତାପି ସର୍ଵମ୍ ଏଵାନୁଧାଵତି । ନ ଚାପ୍ନୋତି ଫଲଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତୃଷ୍ଣା ଜୀର୍ଣେଵ କାମିନୀ
ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଇଛା ସବୁ କଥା ପଛେ ପଛେ ଦୌଡ଼େ; କିନ୍ତୁ କିଛି ଫଳ ପାଉନାହିଁ, ଜରାପଡ଼ିଥିବା ବେଶ୍ୟା ପରି।
ସଂସାରନୃତ୍ତେ ମହତି ନାନାରସସମାକୁଲେ । ଭୁଵନାଭୋଗରଙ୍ଗେଷୁ ତୃଷ୍ଣା ଜରଢନର୍ତକୀ
ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାର ନୃତ୍ୟର ମଝିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରସ ଭରିଛି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗର ମଞ୍ଚରେ, ତାହାଁରେ ଆସା ହେଉଛି ଜରା ପକା ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି।
ଜରାକୁସୁମିତାରୂଢା ପାତୋତ୍ପାତଫଲାଵଲିଃ । ସଂସାରଜଙ୍ଗଲେ ଦୀର୍ଘେ ତୃଷ୍ଣାଵିଷଲତା ତତା
ବୟସର ଗଛକୁ ଚଡ଼ି, ଅପମାନ ଓ ଦୁଃଖର ଫଳମାଳା ଧରି, ଏହି ଦୀର୍ଘ ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଆସା ବିଷାକ୍ତ ଲତା ପରି ଛିଟିଯାଏ।
ଯନ୍ ନ ଶକ୍ନୋତି ତତ୍ରାପି ଧତ୍ତେ ତାଣ୍ଡଵିତାଂ ଗତିମ୍ । ନୃତ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆନନ୍ଦରହିତଂ ତୃଷ୍ଣା ଜୀର୍ଣେଵ ନର୍ତକୀ
ଯେଉଁଠି ଏହା ସଫଳ ହେବାକୁ ପାରେନାହିଁ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରେ; ଆସା ଜରା ପକା ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି ଆନନ୍ଦ ବିନା ନୃତ୍ୟ କରେ।
ଭୃଶଂ ସ୍ଫୁରତି ନୀହାରେ ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆଲୋକ ଆଗତେ । ଦୁଃଖୌଘେଷୁ ପଦଂ ଧତ୍ତେ ତୃଷ୍ଣାଚପଲବର୍ହିଣୀ
କୁହୁଡ଼ିରେ ଆସା ବେଶି ଫୁଲିଉଠେ, କିନ୍ତୁ ଆଲୋକ ଆସିଲେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଦୁଃଖର ପ୍ରବାହରେ ଆସା ଅସ୍ଥିର ମୟୂରୀ ପରି ବସିଯାଏ।
ଜଡକଲ୍ଲୋଲବହଲା ଚିରଂ ଶୂନ୍ଯତରାନ୍ତରା । କ୍ଷଣମ୍ ଉଲ୍ଲାସମ୍ ଆଯାତି ତୃଷ୍ଣାପ୍ରାଵୃଟ୍ତରଙ୍ଗିଣୀ
ମନ୍ଦ, ଅସ୍ଥିର ଓ ଭାରୀ ଥିବା ଏହି ଆସା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିତରେ ଖାଲି ରହିଯାଏ; କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ ବି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ଆସାର ବର୍ଷା ତରଙ୍ଗ ପରି।
ନଷ୍ଟମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଵୃକ୍ଷାଦ୍ ଵୃକ୍ଷମ୍ ଇଵାପରମ୍ । ପୁରୁଷାତ୍ ପୁରୁଷଂ ଯାତି ତୃଷ୍ଣା ଲୋଲେଵ ପକ୍ଷିଣୀ
ଯାହା ହାରାଇଯାଇଛି ତାକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହା ଏକ ଗଛରୁ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଯାଏ; ଏକ ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସା ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଚାଲିଯାଏ।
ପଦଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଲଙ୍ଘ୍ଯେ ଽପି ତୃପ୍ତାପି ଫଲମ୍ ଈହତେ । ଚିରଂ ତିଷ୍ଠତି ନୈକତ୍ର ତୃଷ୍ଣାଚପଲମର୍କଟୀ
ତୃପ୍ତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେଠି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ; ଫଳ ଆଶା କରିଥାଏ। ଏଇ ତୃଷ୍ଣାର ଚଞ୍ଚଳ ମାକଡ଼ି ବହୁ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଠାରେ ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ଇଦଂ କୃତ୍ଵେଦମ୍ ଆଯାତି ସର୍ଵମ୍ ଏଵାସମଞ୍ଜସମ୍ । ଅନାରତଂ ଚ ଯତତେ ତୃଷ୍ଣା ଚେଷ୍ଟେଵ ଦୈଵିକୀ
ଏକ କାମ କରି ସେ ଆଉ ଏକ କାମକୁ ଚାଲିଯାଏ; ସବୁ କିଛି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ତୃଷ୍ଣା ଅବିରତ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ମନେ ହୁଏ କିଛି ଦେବତା ଶକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି।
କ୍ଷଣମ୍ ଆଯାତି ପାତାଲଂ କ୍ଷଣଂ ଯାତି ନଭସ୍ତଲମ୍ । କ୍ଷଣଂ ଭ୍ରମତି ଦିକ୍କୁଞ୍ଜେ ତୃଷ୍ଣାହୃତ୍ପଦ୍ମଷଟ୍ପଦୀ
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତଳକୁ ଯାଏ, ଆଉ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିଯାଏ; ଆଉ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦିଗ୍ବିଭିନ୍ନ କୁଞ୍ଜରେ ଘୁରିଘୁରି ଫେରେ—ହୃଦୟର ପଦ୍ମକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ତୃଷ୍ଣାର ମଧୁମକ୍ଷୀ ପରି।
ସର୍ଵସଂସାରଦୋଷାଣାଂ ତୃଷ୍ଣୈକା ଦୀର୍ଘଦୁଃଖଦା । ଅନ୍ତଃପୁରସ୍ଥମ୍ ଅପି ଯା ଯୋଜଯତ୍ଯ୍ ଅତିସଙ୍କଟେ
ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ଦୋଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ତୃଷ୍ଣା ଏକା ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ; ରାଜପ୍ରାସାଦ ଭିତରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ପରଂ ଜାଡ୍ଯଂ ପରମାଲୋକରୋଧିନୀ । ମୋହନୀହାରଗହନା ତୃଷ୍ଣାଜଲଦମାଲିକା
ଏହି ତୃଷ୍ଣା ମନକୁ ଗଭୀର ଜଡତା ଦେଇଥାଏ, ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବରୋଧ କରେ; ମୋହର କୁହୁଡ଼ିରେ ଘନ ମେଘମାଳା ପରି ତୃଷ୍ଣା ରହିଛି।
ସର୍ଵେଷାଂ ଜନ୍ତୁଜାଲାନାଂ ସଂସାରଵ୍ଯଵହାରିଣାମ୍ । ପରିପ୍ରୋତମନୋମାଲାସ୍ ତୃଷ୍ଣା ବନ୍ଧନରଜ୍ଜଵଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସଂସାରରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସେମାନଙ୍କର ମନର ମଳକୁ ଯୋଡ଼ିଥିବା ସୂତା ହେଉଛି ତୃଷ୍ଣା—ଏହା ହେଉଛି ବନ୍ଧନର ରସି।
ଵିଚିତ୍ରଵର୍ଣା ଵିଗୁଣା ଦୀର୍ଘା ମଲିନସଂସ୍ଥିତିଃ । ଶୂନ୍ଯା ଶୂନ୍ଯାସ୍ପଦା ତୃଷ୍ଣା ଶକ୍ରକାର୍ମୁକଧର୍ମିଣୀ
ତୃଷ୍ଣା ଅନେକ ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗର, ଗୁଣହୀନ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧିରେ ବସିଥାଏ; ଏହା ଖାଲି, ଖାଲିପଣାରେ ଭିତ୍ତି କରିଥିବା, ଏବଂ ଏହାର ସ୍ୱଭାବ ଇନ୍ଦ୍ରର ଧନୁଷ ଭଳି ଅସ୍ଥିର।
ଅଶନିର୍ ଗୁଣସସ୍ଯାନାଂ ଫଲିତା ଶରଦ୍ ଆପଦେ । ହିମଂ ସମ୍ପତ୍ସରୋଜିନ୍ଯାସ୍ ତମସାଂ ଦୀର୍ଘଯାମିନୀ
ଏହା ଗୁଣର ଫସଲ ପାଇଁ ବଜ୍ର, ଶରତ୍କାଳର ଅପଦରେ ପକେ; ଏହା ସମୃଦ୍ଧିର ପଦ୍ମପାଇଁ ହିମ, ଅନ୍ଧକାର ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ରାତି।
ସଂସାରନାଟକନଟୀ କାଯାଲଯଵିହଙ୍ଗମୀ । ମାନସାରଣ୍ଯହରିଣୀ ସ୍ମରସଙ୍ଗୀତଵଲ୍ଲକୀ
ସଂସାରର ନାଟକର ନାଟି, ଶରୀର ରୂପୀ ପିଞ୍ଜରର ପକ୍ଷୀ, ମନର ଅରଣ୍ୟର ହରିଣୀ, ପ୍ରେମର ସଙ୍ଗୀତର ବିଣା ହେଉଛି ସେ।
ଵ୍ଯଵହାରାବ୍ଧିଲହରୀ ମୋହମାତଙ୍ଗଶୃଙ୍ଖଲା । ମାର୍ଗନ୍ଯଗ୍ରୋଧସୁଭଗା ଦୁଃଖକୈରଵଚନ୍ଦ୍ରିକା
କାର୍ଯ୍ୟର ସାଗରର ତରଙ୍ଗ, ମୋହର ହାତୀର ଶୃଙ୍ଖଳା, ପଥର କଢ଼ିଆ ବଟବୃକ୍ଷ, ଦୁଃଖର କୈରବ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ହେଉଛି ସେ।