ଲୋକାନ୍ତରାଣ୍ଯ୍ ଅତୀତ୍ଯାଥ ଵିନିର୍ଗତ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗୃହାତ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜଗଦ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଭୂମଣ୍ଡଲମ୍ ଉପେତ୍ଯ ଚ
ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଘରୁ ବାହାରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଗତକୁ ପହଞ୍ଚି ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କାନ୍ତେ ସଙ୍କଲ୍ପରୂପିଣ୍ଯୌ ସଙ୍ଗତେ ଜୀଵଲେଖଯା । ପଦ୍ମରାଜପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲୀଲାନ୍ତଃପୁରମଣ୍ଡପମ୍
ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାରୂପ ସ୍ନେହିନୀ ଜୀବର ତନ୍ତୁ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ପଦ୍ମରାଜର ସହର ଏବଂ ଲୀଳାର ଅନ୍ତଃପୁର ମଣ୍ଡପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
କ୍ଷଣାଦ୍ ଵିଵିଶତୁସ୍ ସ୍ଵୈରଂ ଵାଯୁଲେଖେ ଯଥାମ୍ବୁଦମ୍ । ସୂର୍ଯାତପୋ ଯଥାମ୍ଭୋଜଂ ସୁଗନ୍ଧଃ ପଵନଂ ଯଥା
ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯେପରି ହାଲୁକା ପବନ ଆକାଶକୁ ଯାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏବଂ ଯେପରି ସୁଗନ୍ଧ ପବନ ଭିତରେ ମିଶିଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଥମ୍ ଅସୌ ଶଵସ୍ଯ ନିକଟଂ ଗୃହମ୍ । କଥଂ ତେନ ପରିଜ୍ଞାତୋ ମାର୍ଗୋ ମୃତଶରୀରିଣା
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କିପରି ମୃତ ଦେହ ନିକଟରେ ଥିବା ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା? ଏବଂ ସେ କିପରି ମୃତ ଦେହର ମାର୍ଗକୁ ଚିହ୍ନିଲା?
ତସ୍ଯ ସ୍ଵଵାସନାନ୍ତସ୍ସ୍ଥମ୍ ଅଵଶ୍ଯଂ କିଲ ରାଘଵ । ତତ୍ ସର୍ଵଂ ହୃଦ୍ଗତଂ ତସ୍ମାନ୍ ମାସୌ ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ତତ୍ କଥମ୍
ରାଘବ, ତାଙ୍କର ନିଜର ଆଦତ ଭିତରେ ଯାହା ଅଛି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେସବୁ ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଅଛି; ଏହି ସବୁ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏକ ମାସରେ କିପରି ପାଇଲା?
ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯେଯଂ ଜଗଜ୍ଜୀଵକଣୋଦରେ । ବୀଜେ ଵଟତରୁମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତଂ କୋ ଵୈ ନ ପଶ୍ଯତି
ଏହି ଅନେକ ଭ୍ରମ ଏହି ସଂସାରର ଜୀବର ଅଣୁ ଭିତରେ ଅଛି, ଯେପରି ବଟବୃକ୍ଷ ତାହାର ଗୁଟିକୁ ଭିତରେ ରହିଥାଏ; ଏହି କଥା କିଏ ଦେଖିନାହିଁ?
ସ୍ଵଭାଵଭୂତଂ ଚିଦଣୁସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନିଚଯଂ ତଥା । ନରୋ ଯଥୈକଦେଶସ୍ଥୋ ଦୂରଦେଶାନ୍ତରସ୍ଥିତମ୍
ସ୍ୱଭାବରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚେତନା ତିନି ଜଗତକୁ ଅନ୍ତରେ ଧାରି ରଖିଛି; ଯେପରି ଏକ ଜଣେ ଲୋକ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବସି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳର କିଛି ଦେଖିପାରେ।
ସଂପଶ୍ଯତି ନିଧାନଂ ସ୍ଵଂ ମନସାନାରତଂ ସଦା । ଯଥା ଜୀଵଦ୍ଵପୁର୍ ଜୀଵମକୁରଂ ହୃଦି ପଶ୍ଯତି
ସେ ସଦା ନିଜ ଧନକୁ ମନରେ ଅବିରତ ଦେଖିଥାଏ; ଯେପରି ଜୀବନ୍ତ ଦେହ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଅନୁଭବ କରେ।
ତଥା ସ୍ଵଵାସନାନ୍ତସ୍ସ୍ଥମ୍ ଅଭୀଷ୍ଠଂ ପରିପଶ୍ଯତି । ଜୀଵୋ ଜାତିଶତାଢ୍ଯୋ ଽପି ଭ୍ରମେ ପରିଗତୋ ଽପି ଵା
ଏହିପରି ଆତ୍ମା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ଅଭିପ୍ସା ଭିତରେ ଥିବା ଚାହିଦାକୁ ଦେଖିଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ଶତ ଶତ ଜନ୍ମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଭଗଵନ୍ ପିଣ୍ଡଦାନାଦିଵାସନାରହିତାକୃତିଃ । କୀଦୃକ୍ ସଂପଦ୍ଯତେ ଦେହଃ ପିଣ୍ଡୋ ଯସ୍ମୈ ନ ଦୀଯତେ
ଭଗବନ୍, ଯେତେବେଳେ ଦେହ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅର୍ପଣର ଅଭିପ୍ସାରୁ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ଦେହର ଆକୃତି କେମିତି ହୁଏ? କେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ?
ପିଣ୍ଡୋ ଽଥ ଦୀଯତାଂ ମାତ୍ରେ ପିଣ୍ଡୋ ଦତ୍ତୋ ମମେତି ଚେତ୍ । ଵାସନା ହୃଦି ସଂରୂଢା ତତ୍ ପିଣ୍ଡଫଲଭାଙ୍ ନରଃ
ଯଦି ମାଆଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ କେହି ଭାବେ, 'ଏହି ପିଣ୍ଡ ମୋ ପାଇଁ' ବୋଲି ଭାବେ, ତେବେ ସେହି ଭାବନା ହୃଦୟରେ ଗଢ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଏହି ପିଣ୍ଡର ଫଳ ସେ ଲୋକ ଭୋଗ କରେ।
ଯଚ୍ଚିତ୍ତସ୍ ତନ୍ମଯୋ ଜନ୍ତୁର୍ ଭଵତୀତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂତଯଃ । ସଦେହେଷୁ ଵିଦେହେଷୁ ନ ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଥା କ୍ଵଚିତ୍
ମନେ ଯେଉଁଥିରେ ଲଗିଯାଏ, ପ୍ରାଣୀ ସେହି ହୋଇଯାଏ—ଏହା ଅନୁଭବର କଥା। ଏହି କଥା ଦେହ ଥିବା ଓ ଦେହ ନଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ, ଏହା କେବେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏନାହିଁ।
ସପିଣ୍ଡୋ ଽସ୍ମୀତି ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ନିଷ୍ପିଣ୍ଡୋ ଽପି ହି ପିଣ୍ଡଵାନ୍ । ନିଷ୍ପିଣ୍ଡୋ ଽସ୍ମୀତି ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ସପିଣ୍ଡୋ ଽପି ନ ପିଣ୍ଡଵାନ୍
'ମୁଁ ସପିଣ୍ଡ' ବୋଲି ଜଣା ଥିଲେ, ସେ ସପିଣ୍ଡ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡର ଫଳ ପାଏ। 'ମୁଁ ସପିଣ୍ଡ ନୁହେଁ' ବୋଲି ଜଣା ଥିଲେ, ସେ ସପିଣ୍ଡ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡର ଫଳ ପାଏନାହିଁ।
ଯଥାଭାଵନମ୍ ଏତେଷାଂ ପଦାର୍ଥାନାଂ ହି ସତ୍ଯତା । ଭାଵନା ଚ ପଦାର୍ଥେଭ୍ଯଃ କାରଣେଭ୍ଯ ଉଦେତି ହି
ଏହି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ସତ୍ୟତା ମନର ଭାବନା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି ଭାବନା ବସ୍ତୁ ଓ ତାହାର କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଥା ଵାସନଯା ଜନ୍ତୋର୍ ଵିଷମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅମୃତାଯତେ । ଅସତ୍ଯସ୍ ସତ୍ଯତାମ୍ ଏତି ପଦାର୍ଥୋ ଭାଵନାତ୍ ତଥା
ଯେପରି ଜଣେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ବିଷ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ସମାନ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବ ପାଇଯାଏ।
କାରଣେନ ଵିନୋଦେତି ନ କଦାଚନ କସ୍ଯଚିତ୍ । କାର୍ଯତା କାଚିଦ୍ ଅପି ଭୋ ଇତି ନିଶ୍ଚଯଵାନ୍ ଭଵ
କୌଣସି କାରଣ ଛାଡ଼ି କେବେ ମଧ୍ୟ କାହା ପାଇଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କାରଣ ବିନା ହୁଏନାହିଁ।
କାରଣେନ ଵିନା କାର୍ଯମ୍ ଆ ମହାପ୍ରଲଯଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵୈକତଯା ଋତେ
ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି କାରଣ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ; ନିଜ ଭାବନା ଛାଡ଼ି କୌଣସି ଜିନିଷ ନିଜେ ନିଜେ ହୁଏନାହିଁ।
ଵିଦ୍ ଏଵ ଵାସନା ସୈଵ ଧତ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନ ଇଵାର୍ଥତାମ୍ । କାର୍ଯକାରଣତାମ୍ ଏତି ସୈଵମ୍ ଅନ୍ଯେଵ ତିଷ୍ଠତି
ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁ ଭଳି, ଏହି ଭାବନା ନିଜେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବ ଧାରଣ କରେ; ଏହିଠାରେ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବକୁ ନେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଏହା ନିଜେ ନିଜରେ ରହିଯାଏ।
ଧର୍ମୋ ନାସ୍ତି ମମେତ୍ଯ୍ ଏଵ ଯଃ ପ୍ରେତୋ ଵାସନାନ୍ଵିତଃ । ତସ୍ଯ ଚେତ୍ ସୁହୃଦା ଭୂରିଧର୍ମା କୃତ୍ଵା ସମର୍ପିତଃ
ଯଦି କୌଣସି ପିତୃ ଅନେକ ପ୍ରବୃତ୍ତି ସହିତ ଏହିଭଳି ଭାବେ, 'ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ' ଭାବିଥାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଉପହାର ଦେଉଛି—
ତତ୍ର ଚାତ୍ର ସ କିଂ ଧର୍ମୋ ନଷ୍ଟସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଉତ ଭାଵନମ୍ । ସତ୍ଯାର୍ଥାଦ୍ ଵାପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯାର୍ଥାଦ୍ ଭାଵନାତ୍ କିଂ ବଲାଧିକମ୍
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ହରାଇଯାଏ କି, କିମ୍ବା ଏହା ମନରେ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ରହିଯାଏ? ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଭାବନାର ଶକ୍ତି କାହାର ଉପରେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ?
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଦ୍ରଵ୍ଯସମ୍ପଦ୍ଭ୍ଯଶ୍ ଚେତି ଭାଵନା । ଯତ୍ରୈଵାଭ୍ଯୁଦିତା ସାମ୍ଯାତ୍ ସ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଅଧିକୋ ଜଯୀ
ସ୍ଥାନ, ସମୟ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉପକରଣ ଆଦିରୁ ଭାବନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ଭାବେ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଯାହାର ଶକ୍ତି ଅଧିକ, ସେଇ ପକ୍ଷ ଜିତିଯାଏ।
ଧର୍ମଦାତୁଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ଚେଦ୍ ଵାସନା ତତ୍ ତଯା କ୍ଷଣାତ୍ । ଆପୂର୍ଯତେ ପ୍ରେତମତିର୍ ନୋ ଚେତ୍ ପ୍ରେତଧିଯାଶୁ ସା
ଯଦି ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଭାବନା ଶକ୍ତି ଦୃଢ଼ ଥାଏ, ତେବେ ଏହା କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପିତୃଙ୍କ ମନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଏ; ନହେଲେ, ପିତୃଙ୍କର ଭାବନା ଶୀଘ୍ର ଅଧିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ।
ଏଵଂ ପରସ୍ପରଜଯୋ ଜଯତ୍ଯ୍ ଅତ୍ରାତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତସ୍ମାଚ୍ ଛୁଭେନ ଯତ୍ନେନ ଶୁଭାଭ୍ଯାସମ୍ ଉପାହରେତ୍
ଏଭଳି, ଏହି ପରସ୍ପର ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ଯିଏ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଉଁଠି ଜିତିଥାଏ। ତେଣୁ, ଭଲ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଭଲ ଆଦତ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାରେ ଉତ୍ସାହ ଓ ପ୍ରୟାସ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ଦେଶକାଲାଧିକା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵାସନା ସମୁଦେତି ଚେତ୍ । ତନ୍ ମହାକଲ୍ପସର୍ଗାଦୌ ଦେଶକାଲୋଦଯଃ କୁତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି କୌଣସି ଭାବନା ଦେଶ ଓ ସମୟର ଅଧିକତା ସହିତ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ତେବେ ବଡ଼ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଏହି ଦେଶ ଓ ସମୟ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା?
କାରଣୈସ୍ ସମୁଦେତୀଦଂ କୈସ୍ ତଦା ସହକାରିଭିଃ । ସହକାରିକାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେ ଵାସନା କୁତଃ
ଏହା କିଛି କାରଣ ଏବଂ ସହଯୋଗୀ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେହି ସହଯୋଗୀ କାରଣ ନାହିଁ, ତେବେ ଭାବନା କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ?
ଏଵମ୍ ଏତନ୍ ମହାଭାଗ ସତ୍ଯାତ୍ମନି କଦାଚନ । ମହାପ୍ରଲଯସର୍ଗାଦୌ ଦେଶକାଲାଦି କିଞ୍ଚନ
ଏହିପରି, ହେ ମହାଭାଗ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ, ବଡ଼ ପ୍ରଳୟ କିମ୍ବା ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଦେଶ, ସମୟ ଭଳି କିଛି ଥାଏ ନାହିଁ।
ସହକାରିକାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେ ସତି ଦୃଶ୍ଯଧୀଃ । ନେଯମ୍ ଅସ୍ତି ନ ଚୋତ୍ପନ୍ନା ନ ଚ ସ୍ଫୁରତି କାଚନ
ଯେତେବେଳେ ସହଯୋଗୀ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ନଥାଏ, ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁର ଅନୁଭୂତି ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ କିଛି ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏନାହିଁ।
ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯାସମ୍ଭଵାଦ୍ ଧେତୋଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍ । ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵ କଚଦ୍ରୂପଂ ସ୍ଥିତମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଅନାମଯମ୍
ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁ କାରଣ ବିନା ହୁଏନାହିଁ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ଯାହା କିଛି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେ ସବୁ ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।
ଏତଚ୍ ଚାଗ୍ରେ ଯୁକ୍ତିଶତୈଃ କଥଯିଷ୍ଯାମ ଏଵ ତେ । ଏତଦର୍ଥଂ ପ୍ରଯତ୍ନୋ ଽଯଂ ଵର୍ତମାନକଥାଂ ଶୃଣୁ
ଏହି କଥାକୁ ଆଉ ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଏହି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି—ଏବେ ବର୍ତ୍ତମାନ କଥାଟିକି ଶୁଣ।
ତତ୍ ତେ ଦଦୃଶତୁଃ ପ୍ରାପ୍ତେ ମନ୍ଦିରଂ ସୁନ୍ଦରୋଦରମ୍ । କୀର୍ଣଂ ପୁଷ୍ପୋପକାରେଣ ଵସନ୍ତମ୍ ଇଵ ଶୀତଲମ୍
ତାପରେ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ପହଞ୍ଚିଲ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର ଦେଖିଲ, ଯାହା ଫୁଲ ଓ ଉପଚାରରେ ଶୋଭିତ, ଓ ବସନ୍ତ ଋତୁ ପରି ଶୀତଳ ଥିଲା।