ସା ଜୀଵସଂଵିଦ୍ ଗଗନଵାତେନାଵଲିତା ସତୀ । ଖେ ଦୂରଂ ଗନ୍ତୁମ୍ ଆରେଭେ ଵାସନାନୁଵିଧାଯିନୀ
ସେ ଜୀବସଚେତନା, ଆକାଶର ପବନରେ ବହି, ନିଜ ଆଦତର ଚାଲିରେ ଦୂର ଆକାଶ ଦିଆଁ ଚାଲିଗଲା।
ତାମ୍ ଏଵାନୁସସାରାଥ ସ୍ତ୍ରୀଦ୍ଵଯଂ ଜୀଵସଂଵିଦମ୍ । ଭ୍ରମରୀଯୁଗଲଂ ଵାତଲଗ୍ନାଂ ଗନ୍ଧକଲାମ୍ ଇଵ
ତାହାକୁ ଦୁଇଜଣ ଜନାନୀ ଅନୁସରଣ କଲେ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ମଧୁମକୁଳୀ ପବନରେ ଉଡୁଥିବା ସୁଗନ୍ଧକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରେଣ ଶାନ୍ତେ ମରଣମୂର୍ଛନେ । ସାମ୍ବରେ ବୁବୁଧେ ସଂଵିଦ୍ ଗନ୍ଧଲେଖେଵ ଵଯୁନା
ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ, ମୃତ୍ୟୁର ଅଚେତନତା ଶାନ୍ତ ହେଲା, ସେ ସଚେତନା ମଧ୍ୟବର୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଆପଣକୁ ଜଣାଇଲା, ପବନରେ ଉଡୁଥିବା ସୁଗନ୍ଧରେ ଯେପରି।
ଅପଶ୍ଯତ୍ ପୁରୁଷାନ୍ ଯାମ୍ଯାନ୍ ନୀଯମାନଂ ଚ ତୈର୍ ଵପୁଃ । ବନ୍ଧୁପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନେନ ଶରୀରଂ ଜାତମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସେ ଦେଖିଲା ଯମର ସେବକମାନେ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଉଠାଇ ନେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ପରିବାର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଦେହ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ମାର୍ଗେ କର୍ମଫଲୋଲ୍ଲାସଵତି ଦୂରତରେ ସ୍ଥିତମ୍ । ଵୈଵସ୍ଵତପୁରଂ ଗନ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତମ୍ ଅନିଵାରିତମ୍
କର୍ମର ଫଳ ଦୂରରୁ ଚମକୁଥିବା ପଥରେ, ସେ ଅପରାଜିତ ଭାବରେ ଭୈବସ୍ବତ ପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଚାଲିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵୈଵସ୍ଵତପୁରମ୍ ଆଦିଷ୍ଟଂ ଚ ତତୋ ଯଥା । ଅସ୍ଯ କର୍ମାଣ୍ଯ୍ ଅଶୁଭ୍ରାଣି ନୈଵ ସନ୍ତି କଦାଚନ
ଭୈବସ୍ବତ ପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଏହା ଘୋଷିତ ହେଲା: ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ କର୍ମ ନାହିଁ।
ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵାଵଦାତାନାଂ କର୍ତାଯଂ ଶୁଭକର୍ମଣାମ୍ । ଭଗଵତ୍ଯାସ୍ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଵରେଣାଯଂ ଵିଵର୍ଧିତଃ
ସେ ସଦା ଶୁଭ କର୍ମର କର୍ତ୍ତା; ଭଗବତୀ ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେ ଉନ୍ନତି ପାଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରାକ୍ତନୋ ଽସ୍ଯ ଶଵୀଭୂତୋ ଦେହୋ ଽସ୍ତି କୁସୁମାମ୍ବରଃ । ପ୍ରଵିଶତ୍ଵ୍ ଏଷ ତଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଯଜ୍ଯତାମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସଃ
ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଦେହ ଏବେ ମୃତ, ଫୁଲର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରହିଛି; ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଏହି ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପରେ ଛାଡ଼ିଦେବାକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ତତସ୍ ତ୍ଯକ୍ତୋ ନଭୋମାର୍ଗଂ ଯନ୍ତ୍ରୋପଲ ଇଵ ପ୍ଲୁତଃ । ଅଥ ଜୀଵକଲା ଲୀଲା ଜ୍ଞପ୍ତିଶ୍ ଚେତି ତ୍ରଯଂ ନଭଃ
ତାପରେ ସେ ଛାଡିଦେଇ ଆକାଶର ରାସ୍ତାରେ ଯନ୍ତ୍ରଚାଳିତ ପଥର ପରି ଉଡିଗଲା। ଏହି ତିନି — ଜୀବଶକ୍ତି, ଲୀଳା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ — ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୁପ୍ଲୁଵେ ଜୀଵଲେଖା ତ୍ଵ୍ ଅରୂପିଣ୍ଯ୍ ଏତେ ନ ପଶ୍ଯତି । ତମ୍ ଏଵାନୁସରନ୍ତ୍ଯୌ ତେ ସମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ନଭସ୍ତଲମ୍
ଜୀବର ତନ୍ତୁ ଉଡିଗଲା; ଏହି ଦୁଇଟି ଅରୂପ ଥିବାରୁ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆକାଶର ବିସ୍ତୃତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।
ଲୋକାନ୍ତରାଣ୍ଯ୍ ଅତୀତ୍ଯାଥ ଵିନିର୍ଗତ୍ଯ ଜଗଦ୍ଗୃହାତ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜଗଦ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଭୂମଣ୍ଡଲମ୍ ଉପେତ୍ଯ ଚ
ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଘରୁ ବାହାରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଜଗତକୁ ପହଞ୍ଚି ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କାନ୍ତେ ସଙ୍କଲ୍ପରୂପିଣ୍ଯୌ ସଙ୍ଗତେ ଜୀଵଲେଖଯା । ପଦ୍ମରାଜପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲୀଲାନ୍ତଃପୁରମଣ୍ଡପମ୍
ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାରୂପ ସ୍ନେହିନୀ ଜୀବର ତନ୍ତୁ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ପଦ୍ମରାଜର ସହର ଏବଂ ଲୀଳାର ଅନ୍ତଃପୁର ମଣ୍ଡପକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
କ୍ଷଣାଦ୍ ଵିଵିଶତୁସ୍ ସ୍ଵୈରଂ ଵାଯୁଲେଖେ ଯଥାମ୍ବୁଦମ୍ । ସୂର୍ଯାତପୋ ଯଥାମ୍ଭୋଜଂ ସୁଗନ୍ଧଃ ପଵନଂ ଯଥା
ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସ୍ବେଚ୍ଛାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଯେପରି ହାଲୁକା ପବନ ଆକାଶକୁ ଯାଏ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଅର୍ଜୁନ ଫୁଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏବଂ ଯେପରି ସୁଗନ୍ଧ ପବନ ଭିତରେ ମିଶିଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଥମ୍ ଅସୌ ଶଵସ୍ଯ ନିକଟଂ ଗୃହମ୍ । କଥଂ ତେନ ପରିଜ୍ଞାତୋ ମାର୍ଗୋ ମୃତଶରୀରିଣା
ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କିପରି ମୃତ ଦେହ ନିକଟରେ ଥିବା ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା? ଏବଂ ସେ କିପରି ମୃତ ଦେହର ମାର୍ଗକୁ ଚିହ୍ନିଲା?
ତସ୍ଯ ସ୍ଵଵାସନାନ୍ତସ୍ସ୍ଥମ୍ ଅଵଶ୍ଯଂ କିଲ ରାଘଵ । ତତ୍ ସର୍ଵଂ ହୃଦ୍ଗତଂ ତସ୍ମାନ୍ ମାସୌ ପ୍ରାପ୍ନୋତୁ ତତ୍ କଥମ୍
ରାଘବ, ତାଙ୍କର ନିଜର ଆଦତ ଭିତରେ ଯାହା ଅଛି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେସବୁ ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଅଛି; ଏହି ସବୁ ହୃଦୟରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏକ ମାସରେ କିପରି ପାଇଲା?
ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରମ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯେଯଂ ଜଗଜ୍ଜୀଵକଣୋଦରେ । ବୀଜେ ଵଟତରୁମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତଂ କୋ ଵୈ ନ ପଶ୍ଯତି
ଏହି ଅନେକ ଭ୍ରମ ଏହି ସଂସାରର ଜୀବର ଅଣୁ ଭିତରେ ଅଛି, ଯେପରି ବଟବୃକ୍ଷ ତାହାର ଗୁଟିକୁ ଭିତରେ ରହିଥାଏ; ଏହି କଥା କିଏ ଦେଖିନାହିଁ?
ସ୍ଵଭାଵଭୂତଂ ଚିଦଣୁସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯନିଚଯଂ ତଥା । ନରୋ ଯଥୈକଦେଶସ୍ଥୋ ଦୂରଦେଶାନ୍ତରସ୍ଥିତମ୍
ସ୍ୱଭାବରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚେତନା ତିନି ଜଗତକୁ ଅନ୍ତରେ ଧାରି ରଖିଛି; ଯେପରି ଏକ ଜଣେ ଲୋକ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବସି ଦୂର ଅଞ୍ଚଳର କିଛି ଦେଖିପାରେ।
ସଂପଶ୍ଯତି ନିଧାନଂ ସ୍ଵଂ ମନସାନାରତଂ ସଦା । ଯଥା ଜୀଵଦ୍ଵପୁର୍ ଜୀଵମକୁରଂ ହୃଦି ପଶ୍ଯତି
ସେ ସଦା ନିଜ ଧନକୁ ମନରେ ଅବିରତ ଦେଖିଥାଏ; ଯେପରି ଜୀବନ୍ତ ଦେହ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଅନୁଭବ କରେ।
ତଥା ସ୍ଵଵାସନାନ୍ତସ୍ସ୍ଥମ୍ ଅଭୀଷ୍ଠଂ ପରିପଶ୍ଯତି । ଜୀଵୋ ଜାତିଶତାଢ୍ଯୋ ଽପି ଭ୍ରମେ ପରିଗତୋ ଽପି ଵା
ଏହିପରି ଆତ୍ମା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ଅଭିପ୍ସା ଭିତରେ ଥିବା ଚାହିଦାକୁ ଦେଖିଥାଏ, ଯେତେବେଳେ ଶତ ଶତ ଜନ୍ମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଭଗଵନ୍ ପିଣ୍ଡଦାନାଦିଵାସନାରହିତାକୃତିଃ । କୀଦୃକ୍ ସଂପଦ୍ଯତେ ଦେହଃ ପିଣ୍ଡୋ ଯସ୍ମୈ ନ ଦୀଯତେ
ଭଗବନ୍, ଯେତେବେଳେ ଦେହ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅର୍ପଣର ଅଭିପ୍ସାରୁ ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ଦେହର ଆକୃତି କେମିତି ହୁଏ? କେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ?
ପିଣ୍ଡୋ ଽଥ ଦୀଯତାଂ ମାତ୍ରେ ପିଣ୍ଡୋ ଦତ୍ତୋ ମମେତି ଚେତ୍ । ଵାସନା ହୃଦି ସଂରୂଢା ତତ୍ ପିଣ୍ଡଫଲଭାଙ୍ ନରଃ
ଯଦି ମାଆଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ କେହି ଭାବେ, 'ଏହି ପିଣ୍ଡ ମୋ ପାଇଁ' ବୋଲି ଭାବେ, ତେବେ ସେହି ଭାବନା ହୃଦୟରେ ଗଢ଼ିଯାଇଥିଲେ, ଏହି ପିଣ୍ଡର ଫଳ ସେ ଲୋକ ଭୋଗ କରେ।
ଯଚ୍ଚିତ୍ତସ୍ ତନ୍ମଯୋ ଜନ୍ତୁର୍ ଭଵତୀତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂତଯଃ । ସଦେହେଷୁ ଵିଦେହେଷୁ ନ ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଥା କ୍ଵଚିତ୍
ମନେ ଯେଉଁଥିରେ ଲଗିଯାଏ, ପ୍ରାଣୀ ସେହି ହୋଇଯାଏ—ଏହା ଅନୁଭବର କଥା। ଏହି କଥା ଦେହ ଥିବା ଓ ଦେହ ନଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ, ଏହା କେବେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏନାହିଁ।
ସପିଣ୍ଡୋ ଽସ୍ମୀତି ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ନିଷ୍ପିଣ୍ଡୋ ଽପି ହି ପିଣ୍ଡଵାନ୍ । ନିଷ୍ପିଣ୍ଡୋ ଽସ୍ମୀତି ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ସପିଣ୍ଡୋ ଽପି ନ ପିଣ୍ଡଵାନ୍
'ମୁଁ ସପିଣ୍ଡ' ବୋଲି ଜଣା ଥିଲେ, ସେ ସପିଣ୍ଡ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡର ଫଳ ପାଏ। 'ମୁଁ ସପିଣ୍ଡ ନୁହେଁ' ବୋଲି ଜଣା ଥିଲେ, ସେ ସପିଣ୍ଡ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପିଣ୍ଡର ଫଳ ପାଏନାହିଁ।
ଯଥାଭାଵନମ୍ ଏତେଷାଂ ପଦାର୍ଥାନାଂ ହି ସତ୍ଯତା । ଭାଵନା ଚ ପଦାର୍ଥେଭ୍ଯଃ କାରଣେଭ୍ଯ ଉଦେତି ହି
ଏହି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ସତ୍ୟତା ମନର ଭାବନା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି ଭାବନା ବସ୍ତୁ ଓ ତାହାର କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଥା ଵାସନଯା ଜନ୍ତୋର୍ ଵିଷମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅମୃତାଯତେ । ଅସତ୍ଯସ୍ ସତ୍ଯତାମ୍ ଏତି ପଦାର୍ଥୋ ଭାଵନାତ୍ ତଥା
ଯେପରି ଜଣେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ବିଷ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ସମାନ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବ ପାଇଯାଏ।
କାରଣେନ ଵିନୋଦେତି ନ କଦାଚନ କସ୍ଯଚିତ୍ । କାର୍ଯତା କାଚିଦ୍ ଅପି ଭୋ ଇତି ନିଶ୍ଚଯଵାନ୍ ଭଵ
କୌଣସି କାରଣ ଛାଡ଼ି କେବେ ମଧ୍ୟ କାହା ପାଇଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; ଏହିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କାରଣ ବିନା ହୁଏନାହିଁ।
କାରଣେନ ଵିନା କାର୍ଯମ୍ ଆ ମହାପ୍ରଲଯଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ନ ଶ୍ରୁତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵୈକତଯା ଋତେ
ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି କାରଣ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ; ନିଜ ଭାବନା ଛାଡ଼ି କୌଣସି ଜିନିଷ ନିଜେ ନିଜେ ହୁଏନାହିଁ।
ଵିଦ୍ ଏଵ ଵାସନା ସୈଵ ଧତ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନ ଇଵାର୍ଥତାମ୍ । କାର୍ଯକାରଣତାମ୍ ଏତି ସୈଵମ୍ ଅନ୍ଯେଵ ତିଷ୍ଠତି
ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁ ଭଳି, ଏହି ଭାବନା ନିଜେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବ ଧାରଣ କରେ; ଏହିଠାରେ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବକୁ ନେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ଏହା ନିଜେ ନିଜରେ ରହିଯାଏ।
ଧର୍ମୋ ନାସ୍ତି ମମେତ୍ଯ୍ ଏଵ ଯଃ ପ୍ରେତୋ ଵାସନାନ୍ଵିତଃ । ତସ୍ଯ ଚେତ୍ ସୁହୃଦା ଭୂରିଧର୍ମା କୃତ୍ଵା ସମର୍ପିତଃ
ଯଦି କୌଣସି ପିତୃ ଅନେକ ପ୍ରବୃତ୍ତି ସହିତ ଏହିଭଳି ଭାବେ, 'ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ' ଭାବିଥାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଉପହାର ଦେଉଛି—
ତତ୍ର ଚାତ୍ର ସ କିଂ ଧର୍ମୋ ନଷ୍ଟସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଉତ ଭାଵନମ୍ । ସତ୍ଯାର୍ଥାଦ୍ ଵାପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯାର୍ଥାଦ୍ ଭାଵନାତ୍ କିଂ ବଲାଧିକମ୍
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ହରାଇଯାଏ କି, କିମ୍ବା ଏହା ମନରେ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ରହିଯାଏ? ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଭାବନାର ଶକ୍ତି କାହାର ଉପରେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ?