ଚିତ୍ତାଦ୍ ଇମାନି ସୁଖଦୁଃଖଶତାନି ନୂନମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତାନ୍ଯ୍ ଅଗଵରାଦ୍ ଇଵ କାନନାନି । ତସ୍ମିନ୍ ଵିଵେକଵଶତସ୍ ତନୁତାଂ ପ୍ରଯାତେ ମନ୍ଯେ ମୁନେ ନିପୁଣମ୍ ଏଵ ଗଲନ୍ତି ତାନି
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏହି ସଂଖ୍ୟାହୀନ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଉପଜାଉ ଜମିରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଗଢ଼ିଯାଏ। ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ମନ ହ୍ରସ୍ୱ ହେଲେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ମୁନି, ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସକଲଗୁଣଜଯାଶା ଯତ୍ର ବଦ୍ଧା ମହଦ୍ଭିସ୍ ତମ୍ ଅରିମ୍ ଇହ ଵିଜେତୁଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ ଽହମ୍ । ଵିଗତରତିତଯାନ୍ତର୍ ନାଭିନନ୍ଦାମି ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଜଡମଲିନଵିଶାଲାଂ ମେଘମାଲାମ୍ ଇଵେନ୍ଦୁଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଜୟ କରିବା ଆଶା ମହାନମାନେ ବନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସେଇ ଶତ୍ରୁ ମନକୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଉଠିଛି। ଭିତରର ଅଶାନ୍ତି ଶମିତ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ଏହି ବିଶାଳ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ଆନନ୍ଦ ମାନୁନି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଘନ ମେଘମାଳାକୁ ଭଲପାଏନି।
ହାର୍ଦାନ୍ଧକାରଶର୍ଵର୍ଯା ତୃଷ୍ଣଯେହ ଦୁରନ୍ତଯା । ଚରନ୍ତି ଚେତନାକାଶେ ଦୋଷକୌଶିକପଙ୍କ୍ତଯଃ
ମନର ଆକାଶରେ ଭିତରର ଅନ୍ଧକାର ରାତି ବେଳେ, ଅପରିମିତ ତୃଷ୍ଣା ଦୋଷର ପକ୍ଷୀମାନେ ପଙ୍କ୍ତିରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପରି ଘୁରୁଛି।
ଅନ୍ତର୍ଦାହପ୍ରଦାଯିନ୍ଯା ସମୂଢରସମାର୍ଦଵଃ । ପଙ୍କ ଆଦିତ୍ଯଦୀପ୍ତ୍ଯେଵ ଶୋଷଂ ନୀତୋ ଽସ୍ମି ଚିନ୍ତଯା
ଭିତରର ଜଳନା, ଯାହାର ସାର ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ଏମିତି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟରେ କାଦୁଅ ଶୁଖିଯାଏ।
ମମ ଚିତ୍ତମହାରଣ୍ଯେ ଵ୍ଯାମୋହତିମିରାକୁଲେ । ଶୂନ୍ଯେ ତାଣ୍ଡଵିନୀ ମତ୍ତା ଭୃଶମ୍ ଆଶାପିଶାଚିକା
ମୋର ମନର ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଭ୍ରମର ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ଭିତରେ, ଆଶାର ପିଶାଚି ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ଶୂନ୍ୟତାରେ ଜୋରେ ନାଚୁଛି।
ରଜୋରଚିତନୀହାରା କାଞ୍ଚନାଵଚଯୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ନୂନଂ ଵିକାସମ୍ ଆଯାତି ଚିନ୍ତା ମେ ଽଶୋକମଞ୍ଜରୀ
ରଜୋଗୁଣରେ ଗଢ଼ା ଧୂସର ପଟା, ସୁନାର ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୋର ଚିନ୍ତା ଏବେ ଅଶୋକ ମଞ୍ଜରୀ ପରି ଫୁଲିଉଠିଛି।
ଅଲମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଭ୍ରମାଯୈଷା ତୃଷ୍ଣା କଵଲିତାଶଯା । ଆଯାତା ଵିଷମୋଲ୍ଲାସମ୍ ଊର୍ମିର୍ ଅମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ଏହି ଭିତର ଭ୍ରମ ଆଉ ଚାଲିବ ନାହିଁ—ଏହି ତୃଷ୍ଣା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଗିଳି ନେଉଛି, ବିଷ ଭରା ଆନନ୍ଦ ସହ ଉଠିଛି, ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଯେପରି ଉତ୍ସାହରେ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଉଦ୍ଦାମକଲ୍ଲୋଲରଵା ଦେହାଦ୍ରୌ ଵହତୀଵ ମେ । ତରଙ୍ଗିତତରାକାରା ତରତ୍ତୃଷ୍ଣାତରଙ୍ଗିଣୀ
ଏହି ତୃଷ୍ଣା ନଦୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତରଙ୍ଗର ଶବ୍ଦରେ ମୋ ଦେହ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ବହୁଛି, ଏହା ଅସ୍ଥିର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା ଏକ ନଦୀ, ଯାହା ସବୁବେଳେ ରୂପ ବଦଳାଏ।
ଵେଗଂ ସଂରୋଦ୍ଧୁମ୍ ଉଦିତୋ ଵାତ୍ଯଯେଵ ଜରତ୍ତୃଣମ୍ । ନୀତଃ କଲୁଷଯା କ୍ଵାପି ଧିଯାଯଂ ଚିତ୍ତଚାତକଃ
ମୁଁ ଏହାର ତୀବ୍ରତାକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏହା ବଡ଼ ବାତ୍ୟାରେ ଶୁଖିଲା ଘାସ ପରି ହୋଇଯାଏ; ମୋ ମନ, ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ପରି, ଅଶୁଦ୍ଧ ଚିନ୍ତାରେ କେଉଁଠି ତାହା ଭାସିଯାଏ।
ଯାଂ ଯାମ୍ ଅହମ୍ ଅଧୀତାସ୍ଥାମ୍ ଆଶ୍ରଯାମି ଗୁଣଶ୍ରିଯମ୍ । ତାଂ ତାଂ କୃନ୍ତତି ମେ ତୃଷ୍ଣା ତନ୍ତ୍ରୀମ୍ ଇଵ କୁମୂଷିକା
ମୁଁ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେଠାରେ ତୃଷ୍ଣା ତାହାକୁ ବିନାଶ କରିଦିଏ, ଯେପରି ଏକ ଉଁଦୁଆ ତନ୍ତୁବାଦ୍ୟର ତାର କାଟିଦିଏ।
ପଯସୀଵ ଜରତ୍ପର୍ଣଂ ଵାଯାଵ୍ ଇଵ ଜରତ୍ତୃଣମ୍ । ନଭସୀଵ ଶରନ୍ମେଘଶ୍ ଚିନ୍ତାଚକ୍ରେ ଭ୍ରମାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ପାଣିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୁରୁଣା ପତ୍ର, ବା ହାବାରେ ଶୁଖିଲା ଘାସ, କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି, ମୁଁ ଚିନ୍ତାର ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଛି।
ଗନ୍ତୁମ୍ ଆସ୍ପଦମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଅସମର୍ଥଧିଯୋ ଵଯମ୍ । ଚିନ୍ତାଜାଲେ ଵିମୁହ୍ଯାମୋ ଜାଲେ ଶକୁନଯୋ ଯଥା
ଆମେ ନିଜର ସ୍ୱ ଆଧାରକୁ ପହଞ୍ଚିପାରୁନାହିଁ, ଚିନ୍ତାର ଜାଲରେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ, ଯେପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ଜାଲରେ ଫସିଯାନ୍ତି।
ତୃଷ୍ଣାଭିଧାନଯା ତାତ ଦଗ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ଜ୍ଵାଲଯା ତଥା । ଯଥା ଦାହୋପଶମନମ୍ ଆଶଙ୍କେ ନାମୃତୈର୍ ଅପି
ପିତାଜୀ, ମୋ ମନ ତୃଷ୍ଣା ନାମକ ଆଗୁନିରେ ଏମିତି ପୁଡ଼ିଯାଇଛି, ଯେ ଏହାର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରୁନି।
ଦୂରଂ ଦୂରମ୍ ଇତୋ ଗତ୍ଵା ସମେତ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଭ୍ରମତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦିଗନ୍ତେଷୁ ତୃଷ୍ଣୋନ୍ମତ୍ତତୁରଙ୍ଗମୀ
ଏଠାରୁ ବହୁଦୂରକୁ ଯାଇ, ପୁଣି ପୁଣି ଫେରିଆସି, ମୋ ମନ ତୃଷ୍ଣାରେ ପାଗଳ ଘୋଡ଼ା ପରି, ଦିଗ୍ବିଦିଗନ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଘୁରୁଛି।
ଜଡସଂସଙ୍ଗିନୀ ତୃଷ୍ଣା କୃତୋର୍ଧ୍ଵାଧୋଗମାଗମା । କ୍ଷୁବ୍ଧା ଗ୍ରନ୍ଥିମତୀ ନିତ୍ଯମ୍ ଅରଘଟ୍ଟୋଗ୍ରରଜ୍ଜୁଵତ୍
ତୃଷ୍ଣା ଜଡତା ସହିତ ଜଡିତ, ଉପର-ତଳେ ଅବିରତ ଚଳିଥାଏ; ସେ ସବୁବେଳେ ଅଶାନ୍ତ, ଗଠିଲା, ଚକ୍ରରେ ମଣ୍ଡ ନଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦୋରି ପରି।
ଅନ୍ତର୍ ଗ୍ରଥିତଯା ଦେହେ ସମ୍ଭ୍ରମୋଚ୍ଛିଦ୍ଯମାନଯା । ରଜ୍ଜ୍ଵେଵାଶୁ ବଲୀଵର୍ଦସ୍ ତୃଷ୍ଣଯା ଵାହ୍ଯତେ ଜନଃ
ଦେହ ଭିତରେ ତୃଷ୍ଣା ଭଳି ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଭିତରେ ଗଠି ରହିଛି ଏବଂ ଅବିରତ ଉତ୍ତେଜିତ, ଯେପରି ଏକ ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ବଳିଅଠା ଗାଈକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଟାଣାଯାଏ।
ପୁତ୍ରଦାରକଲତ୍ରାଦିତୃଷ୍ଣଯା ନିତ୍ଯକୃଷ୍ଣଯା । ଖଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ କିରାତ୍ଯେହ ଜାଲଂ ଲୋକେଷୁ ରଚ୍ଯତେ
ପୁଅ, ଜଣେଇ, ପରିବାର ପ୍ରତି ଅବିରତ ତୃଷ୍ଣା ଏଠି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଜାଲ ବୁନେ, ଯେପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଶିକାରୀ ଜାଲ ପତାଏ।
ଭାଯଯତ୍ଯ୍ ଅପି ଧୀରେହମ୍ ଅନ୍ଧଯତ୍ଯ୍ ଅପି ସେକ୍ଷଣମ୍ । ଖେଦଯତ୍ଯ୍ ଅପି ସାନନ୍ଦଂ ତୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣେଵ ଶର୍ଵରୀ
ତୃଷ୍ଣା ଅନ୍ଧାର ରାତି ପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରେ, ଦେଖୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧା କରେ, ଆନନ୍ଦିତକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଳାନ୍ତ କରେ।
କୁଟିଲା କୋମଲସ୍ପର୍ଶା ଵିଷଵୈଷମ୍ଯଶଂସିନୀ । ଦହତ୍ଯ୍ ଅପି ମନାକ୍ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ତୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣେଵ ଭୋଗିନୀ
ତେଢ଼ା, ଛୁଆଁକୁ ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ବିଷର ଅସମତାକୁ ସୂଚାଏ, ତୃଷ୍ଣା ଏକ କଳା ସାପ ପରି, ଅଳ୍ପ ଛୁଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇ ଦିଏ।
ଭିନତ୍ତି ହୃଦଯଂ ପୁଂସାଂ ମାଯାମଯଵିଧାଯିନୀ । ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଦାଯିନୀ ଦୀନା ତୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣେଵ ରାକ୍ଷସୀ
ତୃଷ୍ଣା କଳା ରାକ୍ଷସୀ ପରି, ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଫାଟି ଦିଏ, ମାୟାର ଜାଲ ବୁନେ, ଅସୁଭ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସଦା ଦୁଃଖୀ।
ତନ୍ଦ୍ରାତନ୍ତ୍ରୀଗଣଂ କୋଶେ ଦଧାନା ପରିଵେଷ୍ଟିତମ୍ । ନାନନ୍ଦେ ରାଜତେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତୃଷ୍ଣାଜର୍ଜରଵଲ୍ଲକୀ
ତୃଷ୍ଣା ଜରାପଡ଼ିଥିବା ବୀଣା ପରି, ମନର ଧନକୁ ଆଳସ୍ୟ ଓ ଅବିବେକର ଜାଲରେ ଘେରି ରଖେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କେବେ ଖୁସିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏନା।
ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵାତିମଲିନା କଟୁକୋନ୍ମାଦଶାଲିନୀ । ଦୀର୍ଘା ତନ୍ଵୀ ଘନସ୍ନେହା ତୃଷ୍ଣାଗହ୍ଵରଵଲ୍ଲରୀ
ସେ ସଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପବିତ୍ର, ତୀବ୍ର କଷା ମଦରେ ଭରିଥିବା, ଲମ୍ବା, ସୁକୁମାର ଏବଂ ଗାଢ଼ ସ୍ନେହରେ ଜଡିତ, ତୃଷ୍ଣା ଅନ୍ଧାର ଗହ୍ବରର ଲତା।
ଅନାନନ୍ଦକରୀ ଶୂନ୍ଯା ନିଷ୍ଫଲାତ୍ଯର୍ଥମ୍ ଉନ୍ନତା । ଅମଙ୍ଗଲକରୀ କ୍ରୂରା ତୃଷ୍ଣା କ୍ଷୀଣେଵ ମଞ୍ଜରୀ
ଇଛା ଶୂନ୍ୟ, ସୁଖ ଦେଉନାହିଁ, ଅତ୍ୟଧିକ ଉଁଚ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳହୀନ, ଅସୁଭ ଦେଉଥିବା, କଠୋର ଏବଂ ମୁଝିଯାଇଥିବା ମଞ୍ଜୁଳୀ ପରି।
ଅନାଵର୍ଜିତଚିତ୍ତାପି ସର୍ଵମ୍ ଏଵାନୁଧାଵତି । ନ ଚାପ୍ନୋତି ଫଲଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତୃଷ୍ଣା ଜୀର୍ଣେଵ କାମିନୀ
ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଇଛା ସବୁ କଥା ପଛେ ପଛେ ଦୌଡ଼େ; କିନ୍ତୁ କିଛି ଫଳ ପାଉନାହିଁ, ଜରାପଡ଼ିଥିବା ବେଶ୍ୟା ପରି।
ସଂସାରନୃତ୍ତେ ମହତି ନାନାରସସମାକୁଲେ । ଭୁଵନାଭୋଗରଙ୍ଗେଷୁ ତୃଷ୍ଣା ଜରଢନର୍ତକୀ
ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାର ନୃତ୍ୟର ମଝିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରସ ଭରିଛି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗର ମଞ୍ଚରେ, ତାହାଁରେ ଆସା ହେଉଛି ଜରା ପକା ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି।
ଜରାକୁସୁମିତାରୂଢା ପାତୋତ୍ପାତଫଲାଵଲିଃ । ସଂସାରଜଙ୍ଗଲେ ଦୀର୍ଘେ ତୃଷ୍ଣାଵିଷଲତା ତତା
ବୟସର ଗଛକୁ ଚଡ଼ି, ଅପମାନ ଓ ଦୁଃଖର ଫଳମାଳା ଧରି, ଏହି ଦୀର୍ଘ ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଆସା ବିଷାକ୍ତ ଲତା ପରି ଛିଟିଯାଏ।
ଯନ୍ ନ ଶକ୍ନୋତି ତତ୍ରାପି ଧତ୍ତେ ତାଣ୍ଡଵିତାଂ ଗତିମ୍ । ନୃତ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆନନ୍ଦରହିତଂ ତୃଷ୍ଣା ଜୀର୍ଣେଵ ନର୍ତକୀ
ଯେଉଁଠି ଏହା ସଫଳ ହେବାକୁ ପାରେନାହିଁ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରେ; ଆସା ଜରା ପକା ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ପରି ଆନନ୍ଦ ବିନା ନୃତ୍ୟ କରେ।
ଭୃଶଂ ସ୍ଫୁରତି ନୀହାରେ ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆଲୋକ ଆଗତେ । ଦୁଃଖୌଘେଷୁ ପଦଂ ଧତ୍ତେ ତୃଷ୍ଣାଚପଲବର୍ହିଣୀ
କୁହୁଡ଼ିରେ ଆସା ବେଶି ଫୁଲିଉଠେ, କିନ୍ତୁ ଆଲୋକ ଆସିଲେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ଦୁଃଖର ପ୍ରବାହରେ ଆସା ଅସ୍ଥିର ମୟୂରୀ ପରି ବସିଯାଏ।
ଜଡକଲ୍ଲୋଲବହଲା ଚିରଂ ଶୂନ୍ଯତରାନ୍ତରା । କ୍ଷଣମ୍ ଉଲ୍ଲାସମ୍ ଆଯାତି ତୃଷ୍ଣାପ୍ରାଵୃଟ୍ତରଙ୍ଗିଣୀ
ମନ୍ଦ, ଅସ୍ଥିର ଓ ଭାରୀ ଥିବା ଏହି ଆସା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିତରେ ଖାଲି ରହିଯାଏ; କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ ବି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ଆସାର ବର୍ଷା ତରଙ୍ଗ ପରି।
ନଷ୍ଟମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଵୃକ୍ଷାଦ୍ ଵୃକ୍ଷମ୍ ଇଵାପରମ୍ । ପୁରୁଷାତ୍ ପୁରୁଷଂ ଯାତି ତୃଷ୍ଣା ଲୋଲେଵ ପକ୍ଷିଣୀ
ଯାହା ହାରାଇଯାଇଛି ତାକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହା ଏକ ଗଛରୁ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଯାଏ; ଏକ ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସା ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଚାଲିଯାଏ।