ମୃତ ଏଵାନୁଭଵତି କଶ୍ଚିତ୍ ସାମାନ୍ଯପାତକୀ । ସ୍ଵଵାସନାନୁସାରେଣ ଦେହଂ ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍
ମରିଗଲା ପରେ, ସାଧାରଣ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକ ନିଜ ଆଦତ ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦେହ ପାଇଁ ଅନୁଭବ କରେ।
ସଙ୍କଲ୍ପ ଇଵ ସଙ୍କଲ୍ପ ଇଵ ଵେତ୍ତି ସ ତାଦୃଶମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ କ୍ଷଣେ ତସ୍ଯ ସ୍ମୃତିର୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଅପି
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି, ଯେପରି ଭାବିଥାଏ ସେପରି ଦେଖିଥାଏ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏପରି ମନେ ପକାଇଥାଏ।
ଯେ ତୂତ୍ତମମହାପୁଣ୍ଯମୃତିମୋହାଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵିଦ୍ଯାଧରପୁରଂ ସ୍ମୃତ୍ଯାସ୍ଵ୍ ଅନୁଭଵନ୍ତି ତେ
ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭ୍ରମ ପରେ ସତ୍ୱରେ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କ ସହର ଜଣା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ତତୋ ଽନ୍ଯକର୍ମସଦୃଶଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯତ୍ର ନିଜଂ ଫଲମ୍ । ଜାଯନ୍ତେ ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସଶ୍ରୀକେ ସଜ୍ଜନାସ୍ପଦେ
ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ଭୋଗି, ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନେ ମାନବ ଜଗତରେ ଶୁଭ ଓ ସଜ୍ଜନ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଯେ ଽଥ ମଧ୍ଯମଧର୍ମାଣୋ ମୃତିମୋହାଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ତ ଇହୋତ୍ତାରଂ କୁର୍ଵନ୍ତସ୍ ସ୍ଥିତଂ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦେହକମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟମ ନୀତିରେ ଅଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭ୍ରମର ପରେ ସେମାନେ ନିଜ ଦେହକୁ ଏକା ଶୟାନ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ଏହାରୁ ଉପରକୁ ଉଠୁଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଯେ ଽଥ ସାମାନ୍ଯଧର୍ମାଣୋ ମୃତିମୋହାଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ତେ ଵ୍ଯୋମଵାଯୁଵଲିତାଃ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଓଷଧିପଲ୍ଲଵାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ସାଧାରଣ ନୀତିରେ ଅଛନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭ୍ରମର ପରେ ସେମାନେ ପବନରେ ଉଡି ଆକାଶ ମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି ଏବଂ ଗଛ ଓ କଳିକା ମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଚାରୁଫଲଂ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ହୃଦଯଂ ନୃଣାମ୍ । ତତସ୍ ତାମ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗର୍ଭେ ଜାତିକ୍ରମୋଦିତେ
ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଫଳ ହେଇ, ଲୋକମାନଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ଜନ୍ମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଗର୍ଭରେ ବସିଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵଵାସନାନୁସାରେଣ ପ୍ରେତା ଏତାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଂ । ମୂର୍ଛାନ୍ତେ ଽନୁଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃ କ୍ରମେଣୈଵାକ୍ରମେଣ ଚ
ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଓ ଆଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ, ଏହି ପରଲୋକୀୟ ପ୍ରାଣମାନେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାର ଶେଷରେ ଏହି ଅନୁକ୍ରମକୁ କେବେ ଦୀରେ ଦୀରେ, କେବେ ଏକା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଆଦୌ ମୃତା ଵଯମ୍ ଇତି ବୁଧ୍ଯନ୍ତେ ତଦନୁକ୍ରମାତ୍ । ବନ୍ଧୁପିଣ୍ଡାଦିଦାନେନ ପ୍ରୋତ୍ପନ୍ନା ଇତି ଵେଦିନଃ
ପ୍ରଥମେ ଆମେ ମରିଗଲୁ ବୋଲି ବୁଝିପାରିବା। ପରେ ପରେ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଚିଁହା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇଥିବାରୁ, ଆମେ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେଲୁ ବୋଲି ଜଣାପଡେ।
ତତୋ ଯମଭଟା ଏତେ କାଲପାଶାନ୍ଵିତାସ୍ ତଥା । ନୀଯମାନୋ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଏଭିଃ କ୍ଷଣାଦ୍ ଯମପୁରଂ ତ୍ଵ୍ ଇତି
ତାପରେ, ଏହି ଯମର ସେବକମାନେ କାଳର ଫାସ ନେଇ ଆସନ୍ତି। ମୁଁ ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଉଛି ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯମପୁରକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ଭାବିବା।
ଉଦ୍ଯାନାନି ଵିମାନାନି ଶୋଭନାନି ପୁନଃ ପୁନଃ । ସ୍ଵକର୍ମଭିର୍ ଉପାତ୍ତାନି ପୁଣ୍ଯାନୀତ୍ଯ୍ ଏଵ ପୁଣ୍ଯଵାନ୍
ବାରମ୍ବାର ଉଦ୍ୟାନ, ରଙ୍ଗିନ ମହଲ ଓ ଶୁଭ କିଛି ଜିନିଷ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ମିଳିଥାଏ। ଏହିପରି ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ମିଳିଛି ବୋଲି ପୁଣ୍ୟବାନ ଭାବିଥାଏ।
ଇମାନି କଣ୍ଟକଶ୍ଵଭ୍ରଶସ୍ତ୍ରପତ୍ତ୍ରଵନାନି ଚ । ସ୍ଵକର୍ମଦୁଷ୍କୃତୋତ୍ଥାନି ସଂପ୍ରାପ୍ତାନୀତି ପାପଵାନ୍
ଏହି କଣ୍ଟାର ତଳ, ତଳୱାର ଦଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ନିଜ ପାପରେ ମିଳିଛି ବୋଲି ପାପୀ ଭାବିଥାଏ।
ଇଯଂ ମେ ସୌମ୍ଯସଂପାତା ଧରଣିଶ୍ ଶୀତଶାଦ୍ଵଲା । ସ୍ନିଗ୍ଧଚ୍ଛାଯାସଵାପୀକା ପୁରସ୍ସଂସ୍ଥେତି ମଧ୍ଯମଃ
ଏହି ଶୀତଳ ହରିତ ଘାସରେ ଢାକା ପୃଥିବୀ, ମନୋହର ଗଛର ଛାୟା ଓ ଜଳାଶୟରେ ଭରିଆ, ଯାହା ସହର ପାଖରେ ଅଛି, ମଧ୍ୟମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଅଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯମପୁରମ୍ ଅଯମ୍ ଏଷ ସ ଭୂତପଃ । ଅଯଂ କର୍ମଵିଚାରୋ ମେ କୃତ ଇତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂତିମାନ୍
ଏହା ଯମପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିବା; ଏହି ଭୂତମାନଙ୍କ ନାୟକ; ଏହି ମୋର କାର୍ଯ୍ୟର ତଦନ୍ତ ସମାପ୍ତ ହେବା—ଏଭଳି ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଇତି ପ୍ରତ୍ଯେକମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ପୃଥୁସ୍ ସଂସାରଷଣ୍ଡକଃ । ଯଥାସଂସ୍ଥିତନିଶ୍ଶେଷପଦାର୍ଥାଚାରଭାସୁରଃ
ଏଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ, ବିଶାଳ ସଂସାରର ଜଙ୍ଗଲ ଆସିଯାଏ, ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଯେଉଁପରି ଅଛି, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଚମକିଉଠେ।
ଆକାଶ ଏଵ ନିଶ୍ଶୂନ୍ଯେ ଶୂନ୍ଯାତ୍ମୈଵଂ ଵିଭୋଧଵାନ୍ । ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଦୈର୍ଘ୍ଯଭାସୁରୋ ଽପି ନ କିଞ୍ଚନ
ଆକାଶରେ, ଶୂନ୍ୟତାରେ, ଜଣେ ଜାଗୃତ ଲୋକ ନିଜକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ; ଦେଶ, କାଳ, କ୍ରିୟା, ଦୀର୍ଘତାର ଆଭାରେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଇତୋ ଽଯମ୍ ଅହମ୍ ଆଦିଷ୍ଟସ୍ ସ୍ଵକର୍ମଫଲଭୋଜନେ । ଗଚ୍ଛାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଶୁଭଂ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଇତୋ ନରକମ୍ ଏଵ ଵା
ଏଠାରୁ ମୁଁ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହେଉଛି; ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ମୁଁ ଶୁଭ ସ୍ୱର୍ଗକୁ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାଉଛି।
ଅଯଂ ସ୍ଵର୍ଗୋ ମଯା ଭୁକ୍ତୋ ଭୁକ୍ତୋ ଽଯଂ ନରକୋ ଽଥଵା । ଇମାସ୍ ତା ଯୋନଯୋ ତ୍ଯକ୍ତା ଜାଯେ ଽହଂ ସଂସୃତୌ ପୁନଃ
ଏହି ସ୍ୱର୍ଗ ମୁଁ ଭୋଗ କରିଛି, କିମ୍ବା ଏହି ନରକ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରିଛି; ଏହି ଯୋନିଗୁଡିକୁ ଛାଡି ମୁଁ ପୁନି ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଅଯଂ ଶାଲିର୍ ଅହଂ ଜାତଃ କ୍ରମାତ୍ ଫଲମ୍ ଇହ ସ୍ଥିତମ୍ । ଇତ୍ଯ୍ ଉଦର୍କପ୍ରବୋଧେନ ବୁଦ୍ଧ୍ଯମାନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ଧାନ ମୁଁ ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଦୀର୍ଘ କ୍ରମରେ ଫଳ ଏଠାରେ ଥିବା; ଏପରି ଫଳର ପରିଣାମ ଜାଣି ଜଣେ ବୁଝିପାରିବ।
ସଂସୁପ୍ତଵାସନସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଵଂ ବୀଜତାଂ ଯାତ୍ଯ୍ ଅସୌ ନରେ । ତଦ୍ବୀଜଂ ଯୋନିଗଲିତଂ ଗର୍ଭୋ ଭଵତି ମାତରି
ଏଭଳି ସୁପ୍ତ ଭାବନାଗୁଡିକ ଲୋକରେ ବୀଜ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ସେ ବୀଜ ଯୋନିରେ ପଡିଲେ ମା ଗର୍ଭରେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ହୁଏ।
ସ ଗର୍ଭୋ ଜାଯତେ ଲୋକେ ପୂର୍ଵକର୍ମାନୁସାରତଃ । ଭଵ୍ଯୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଭଵ୍ଯୋ ଵା ବାଲକୋ ଲଲିତାକୃତିଃ
ଗର୍ଭ ଏହି ପୂର୍ବ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ଶିଶୁ ମନୋହର ଆକୃତି ନେଇ, କେବେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କେବେ ଅଭାଗା ହୋଇଥାଏ।
ତତୋ ଽନୁଭଵତୀଦଂ ହି ଯୌଵନଂ ମଦନୋନ୍ମୁଖମ୍ । ତତୋ ଜରାଂ ପଦ୍ମମୁଖେ ହିମାଶନିମ୍ ଇଵ ଚ୍ଯୁତାମ୍
ତାପରେ ସେ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଅନୁଭବ କରେ, ଯାହା ମୋହରେ ଭରିଥାଏ; ପରେ ମନୋହର ମୁହଁରେ ପାଣି ପଡିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଯାଏ।
ତତୋ ଽପି ଵ୍ଯାଧିମରଣଂ ପୁନର୍ ମରଣମୂର୍ଛନମ୍ । ପୁନସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଵଦ୍ ଆଯାତଂ ପିଣ୍ଡୈର୍ ଦେହପରିଗ୍ରହମ୍
ତାପରେ ରୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ, ପୁନି ମୃତ୍ୟୁର ଅଚେତନତା ଆସିଯାଏ; ପୁନି ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି ପ୍ରକୃତି ଦ୍ୱାରା ଦେହ ନେଇ ଆସେ।
ଯାମ୍ଯଂ ଯାତି ପୁନର୍ ଲୋକଂ ପୁନର୍ ଏନଂ ଭ୍ରମକ୍ରମମ୍ । ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ଽନୁଭଵତି ଵ୍ଯୋମ୍ନ୍ଯ୍ ଏଵ ଵ୍ଯୋମରୂପଵାନ୍
ସେ ପୁନି ଯମର ଲୋକକୁ ଯାଏ, ପୁନି ଏହି ଭ୍ରମଣ ଚକ୍ରକୁ ଅନୁସରେ; ଆଉ ଆଉ ଆକାଶରେ ଆକାଶ ଭଳି ଅନୁଭବ କରେ।
ଆଦିସର୍ଗେ ଯଥା ଦେଵି ଭ୍ରମ ଏଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ତଥା କଥଯ ମେ ଭୂଯଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ ବୋଧଵୃଦ୍ଧଯେ
ଓ ଦେବୀ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଯେପରି ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ମୋର ବୁଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମର କୃପାରେ ଆଉଥରେ କହିଦିଅ।
ପରମାର୍ଥଘନଂ ଶୈଲାଃ ପରମାର୍ଥଘନଂ ଦ୍ରୁମାଃ । ପରମାର୍ଥଘନଂ ପୃଥ୍ଵୀ ପରମାର୍ଥଘନଂ ନଭଃ
ପାହାଡ଼, ଗଛ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ — ସବୁ ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ୟର ଅଂଶ।
ସର୍ଵାତ୍ମକତ୍ଵାତ୍ ସ ଯତୋ ଯଥୋଦେତି ଚିଦୀଶ୍ଵରଃ । ପରମାକାଶଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ତଥା ତତ୍ର ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସବୁର ଆତ୍ମା ଯେପରି ଚିତ୍ତ-ପ୍ରଭୁ, ତାହାରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ ପରି ଶୁଦ୍ଧ; ଏହି ଅଟୁଟ ଏବଂ ପ୍ରୟାପ୍ତ।
ସର୍ଗାଦୌ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୁଷନ୍ଯାଯେନାଦିପ୍ରଜାପତିଃ । ଯଥା ସ୍ଫୁରତ୍ପ୍ରକଚିତସ୍ ତଥାଦ୍ଯାପି ସ୍ଥିତା ସ୍ଥିତିଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସ୍ୱପ୍ନର ଲୋକ ପରି, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି ଚମକୁଥିବା ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆଜିଯାଏ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ପ୍ରଥମୋ ଽସୌ ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ଦଃ ପଦାର୍ଥାନାଂ ହି ବିମ୍ବକମ୍ । ପ୍ରତିବିମ୍ବିତମ୍ ଏତସ୍ମାଦ୍ ଯତ୍ ତଦ୍ ଅଦ୍ଯାପି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିଛାୟାଟି ହେଉଛି ଏକ ମୂଳ ଆକୃତି; ଏଠାରୁ ଯେଉଁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହୁଏ, ସେଟି ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଯନ୍ ନାମ ସୁଶିରଂ ସ୍ଥାନଂ ଦେହାନାଂ ତଦ୍ଗତୋ ଽନିଲଃ । କରୋତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗପରିସ୍ପନ୍ଦଂ ଜୀଵତୀତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ତତଃ
ଦେହର ଭିତର ଯେଉଁ ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ପବନ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେହିଠି ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଚଳାଇଥାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ ଜୀବନ ରହିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।