ତରଙ୍ଗତରଲାସ୍ଫାଲଵୃତ୍ତିନା ଜଡରୂପିଣା । ତଟଵୃକ୍ଷ ଇଵୌଘେନ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନୀତୋ ଽସ୍ମି ଚେତସା
ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଚେତନ ମନର ତରଙ୍ଗରେ, ମୁଁ ଏମିତି ଭାସିଯାଉଛି, ଯେପରି ତଟର ଗଛକୁ ଜଳସ୍ରୋତ ଭାହିନେଇଯାଏ ।
ଅଵାନ୍ତରନିପାତାଯ ଶୂନ୍ଯେନାକ୍ରମଣାଯ ଚ । ତୃଣଂ ଚଣ୍ଡାନିଲେନେଵ ଦୂରେ ନୁନ୍ନୋ ଽସ୍ମି ଚେତସା
ଖାଲି ଓ ଅସ୍ଥିର ମନ ମୋତେ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ଯେପରି ତୀବ୍ର ପବନରେ ତିନି ଉଡ଼ିଯାଏ ।
ସଂସାରଜଲଧେର୍ ଅସ୍ମାନ୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଉତ୍ତରଣୋନ୍ମୁଖଃ । ସେତୁନେଵ ପଯଃପୂରୋ ରୋଧିତୋ ଽସ୍ମି କୁଚେତସା
ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଟପିବାକୁ ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ମୋତେ ରୋକିଦେଇଛି, ଯେପରି ବନ୍ଧ ଜଳପ୍ରବାହକୁ ଅଟକାଇଦିଏ ।
ପାତାଲାଦ୍ ଗଚ୍ଛତା ପୃଷ୍ଠଂ ପୃଷ୍ଠାତ୍ ପାତାଲଗାମିନା । କୂପକାଷ୍ଠଂ କୁଦାମ୍ନେଵ ଵେଷ୍ଟିତୋ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମି ଚେତସା
ପାତାଳକୁ ଯାଉଥିବା କିଛିକୁ ଆଉ ଏକ ଜିନିଷ ପଛରୁ ବାନ୍ଧିଦେଉଥିବା ପରି, ମୋ ମନ ମୋତେ ଏମିତି ଘେରିଛି, ଯେପରି କୂଆରେ କାଠକୁ ଦୈଁ ଘେରିଦିଏ ।
ମିଥ୍ଯୈଵ ସ୍ଫାରରୂପେଣ ଵିଚାରଵିଶରାରୁଣା । ବାଲୋ ଵେତାଲକେନେଵ ଗୃହୀତୋ ଽସ୍ମି ସ୍ଵଚେତସା
ମୋର ନିଜ ମନ, ଯାହା ଅସତ୍ୟ ଭାବେ ବଡ଼ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ମନ ମୋତେ ଏମିତି ଧରିଛି, ଯେପରିକି ଏକ ଛୁଆଁକୁ ଭୂତ ଧରିନେଇଥାଏ।
ଵହ୍ନେର୍ ଉଷ୍ଣତରଶ୍ ଶୈଲାଦ୍ ଅପି କଷ୍ଟତରକ୍ରମଃ । ଵଜ୍ରାଦ୍ ଅପି ଦୃଢୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦୁର୍ନିଗ୍ରହମନୋଗ୍ରହଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ମନ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଅଧିକ ତାପଦାୟକ, ପାହାଡ଼ଠାରୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ, ହୀରାଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନ ଏବଂ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ।
ଚେତଃ ପତତି କାର୍ଯେଷୁ ଵିହଗଶ୍ ଚାମିଷେଷ୍ଵ୍ ଇଵ । କ୍ଷଣେନ ଵିରତିଂ ଯାତି ବାଲଃ କ୍ରୀଡନକାଦ୍ ଇଵ
ମନ ଯେପରିକି ପକ୍ଷୀ ଚାରା ଦେଖିଲେ ତାହାପରେ ଝପଟି ପଡ଼େ, ସେପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଯାଏ; ଏବଂ ଏକ ଛୁଆଁ ଖେଳନାରୁ ଅସୁବିଧା ଲାଗିଲେ ଯେପରି ଛାଡ଼ିଦେଉଛି, ସେହିପରି ମନ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଦୂରେ ହଟିଯାଏ।
ଜଡପ୍ରକୃତିର୍ ଆଲୋଲୋ ଵିତତାଵର୍ତଵୃତ୍ତିମାନ୍ । ମନୋଽବ୍ଧିର୍ ଈହିତଵ୍ଯାଲୋ ଦୂରାନ୍ ନଯତି ତାତ ମାମ୍
ହେ ପିତା, ଏହି ମନ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଳସ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ସର୍ପ ଘୁରୁଥିବା ପରି ଏହା ଅନେକ ଦିଗରେ ଚଳିଥାଏ ଏବଂ ମୋତେ ଦୂରକୁ ନେଇଯାଏ।
ଅପ୍ଯ୍ ଅବ୍ଧିପାନାନ୍ ମହତସ୍ ସୁମେରୂଲ୍ଲଙ୍ଘନାଦ୍ ଅପି । ଅପି ଵହ୍ନ୍ଯଶନାତ୍ ସାଧୋ ଵିଷମଶ୍ ଚିତ୍ତନିଗ୍ରହଃ
ହେ ସାଧୁ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପିଇଯିବା, ସୁମେରୁ ପାହାଡ଼ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବା, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଖାଇଯିବା ମଧ୍ୟ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାଠାରୁ ସହଜ।
ଚିତ୍ତଂ କାରଣମ୍ ଅର୍ଥାନାଂ ତସ୍ମିନ୍ ସତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ କ୍ଷୀଣେ ଜଗତ୍ କ୍ଷୀଣଂ ତଚ୍ ଚିକିତ୍ସ୍ଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ମନ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର କାରଣ; ଏହା ଥିଲେ ତିନି ଜଗତ ଅଛି। ଯେତେବେଳେ ଏହା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ସେହିପରି, ଏହି ମନକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଦରକାର।
ଚିତ୍ତାଦ୍ ଇମାନି ସୁଖଦୁଃଖଶତାନି ନୂନମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତାନ୍ଯ୍ ଅଗଵରାଦ୍ ଇଵ କାନନାନି । ତସ୍ମିନ୍ ଵିଵେକଵଶତସ୍ ତନୁତାଂ ପ୍ରଯାତେ ମନ୍ଯେ ମୁନେ ନିପୁଣମ୍ ଏଵ ଗଲନ୍ତି ତାନି
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଏହି ସଂଖ୍ୟାହୀନ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଉପଜାଉ ଜମିରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଗଢ଼ିଯାଏ। ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ମନ ହ୍ରସ୍ୱ ହେଲେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି, ମୁନି, ଏହି ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସକଲଗୁଣଜଯାଶା ଯତ୍ର ବଦ୍ଧା ମହଦ୍ଭିସ୍ ତମ୍ ଅରିମ୍ ଇହ ଵିଜେତୁଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ ଽହମ୍ । ଵିଗତରତିତଯାନ୍ତର୍ ନାଭିନନ୍ଦାମି ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଜଡମଲିନଵିଶାଲାଂ ମେଘମାଲାମ୍ ଇଵେନ୍ଦୁଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଜୟ କରିବା ଆଶା ମହାନମାନେ ବନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସେଇ ଶତ୍ରୁ ମନକୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଉଠିଛି। ଭିତରର ଅଶାନ୍ତି ଶମିତ ହେବା ପରେ, ମୁଁ ଏହି ବିଶାଳ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ଆନନ୍ଦ ମାନୁନି, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଘନ ମେଘମାଳାକୁ ଭଲପାଏନି।
ହାର୍ଦାନ୍ଧକାରଶର୍ଵର୍ଯା ତୃଷ୍ଣଯେହ ଦୁରନ୍ତଯା । ଚରନ୍ତି ଚେତନାକାଶେ ଦୋଷକୌଶିକପଙ୍କ୍ତଯଃ
ମନର ଆକାଶରେ ଭିତରର ଅନ୍ଧକାର ରାତି ବେଳେ, ଅପରିମିତ ତୃଷ୍ଣା ଦୋଷର ପକ୍ଷୀମାନେ ପଙ୍କ୍ତିରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ପରି ଘୁରୁଛି।
ଅନ୍ତର୍ଦାହପ୍ରଦାଯିନ୍ଯା ସମୂଢରସମାର୍ଦଵଃ । ପଙ୍କ ଆଦିତ୍ଯଦୀପ୍ତ୍ଯେଵ ଶୋଷଂ ନୀତୋ ଽସ୍ମି ଚିନ୍ତଯା
ଭିତରର ଜଳନା, ଯାହାର ସାର ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ଏମିତି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ତୀବ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟରେ କାଦୁଅ ଶୁଖିଯାଏ।
ମମ ଚିତ୍ତମହାରଣ୍ଯେ ଵ୍ଯାମୋହତିମିରାକୁଲେ । ଶୂନ୍ଯେ ତାଣ୍ଡଵିନୀ ମତ୍ତା ଭୃଶମ୍ ଆଶାପିଶାଚିକା
ମୋର ମନର ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଭ୍ରମର ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାର ଭିତରେ, ଆଶାର ପିଶାଚି ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ଶୂନ୍ୟତାରେ ଜୋରେ ନାଚୁଛି।
ରଜୋରଚିତନୀହାରା କାଞ୍ଚନାଵଚଯୋଜ୍ଜ୍ଵଲା । ନୂନଂ ଵିକାସମ୍ ଆଯାତି ଚିନ୍ତା ମେ ଽଶୋକମଞ୍ଜରୀ
ରଜୋଗୁଣରେ ଗଢ଼ା ଧୂସର ପଟା, ସୁନାର ରଙ୍ଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ମୋର ଚିନ୍ତା ଏବେ ଅଶୋକ ମଞ୍ଜରୀ ପରି ଫୁଲିଉଠିଛି।
ଅଲମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଭ୍ରମାଯୈଷା ତୃଷ୍ଣା କଵଲିତାଶଯା । ଆଯାତା ଵିଷମୋଲ୍ଲାସମ୍ ଊର୍ମିର୍ ଅମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ଏହି ଭିତର ଭ୍ରମ ଆଉ ଚାଲିବ ନାହିଁ—ଏହି ତୃଷ୍ଣା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଗିଳି ନେଉଛି, ବିଷ ଭରା ଆନନ୍ଦ ସହ ଉଠିଛି, ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଯେପରି ଉତ୍ସାହରେ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଉଦ୍ଦାମକଲ୍ଲୋଲରଵା ଦେହାଦ୍ରୌ ଵହତୀଵ ମେ । ତରଙ୍ଗିତତରାକାରା ତରତ୍ତୃଷ୍ଣାତରଙ୍ଗିଣୀ
ଏହି ତୃଷ୍ଣା ନଦୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତରଙ୍ଗର ଶବ୍ଦରେ ମୋ ଦେହ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ବହୁଛି, ଏହା ଅସ୍ଥିର ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା ଏକ ନଦୀ, ଯାହା ସବୁବେଳେ ରୂପ ବଦଳାଏ।
ଵେଗଂ ସଂରୋଦ୍ଧୁମ୍ ଉଦିତୋ ଵାତ୍ଯଯେଵ ଜରତ୍ତୃଣମ୍ । ନୀତଃ କଲୁଷଯା କ୍ଵାପି ଧିଯାଯଂ ଚିତ୍ତଚାତକଃ
ମୁଁ ଏହାର ତୀବ୍ରତାକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏହା ବଡ଼ ବାତ୍ୟାରେ ଶୁଖିଲା ଘାସ ପରି ହୋଇଯାଏ; ମୋ ମନ, ଚାତକ ପକ୍ଷୀ ପରି, ଅଶୁଦ୍ଧ ଚିନ୍ତାରେ କେଉଁଠି ତାହା ଭାସିଯାଏ।
ଯାଂ ଯାମ୍ ଅହମ୍ ଅଧୀତାସ୍ଥାମ୍ ଆଶ୍ରଯାମି ଗୁଣଶ୍ରିଯମ୍ । ତାଂ ତାଂ କୃନ୍ତତି ମେ ତୃଷ୍ଣା ତନ୍ତ୍ରୀମ୍ ଇଵ କୁମୂଷିକା
ମୁଁ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ କିମ୍ବା ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେଠାରେ ତୃଷ୍ଣା ତାହାକୁ ବିନାଶ କରିଦିଏ, ଯେପରି ଏକ ଉଁଦୁଆ ତନ୍ତୁବାଦ୍ୟର ତାର କାଟିଦିଏ।
ପଯସୀଵ ଜରତ୍ପର୍ଣଂ ଵାଯାଵ୍ ଇଵ ଜରତ୍ତୃଣମ୍ । ନଭସୀଵ ଶରନ୍ମେଘଶ୍ ଚିନ୍ତାଚକ୍ରେ ଭ୍ରମାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ପାଣିରେ ପଡ଼ିଥିବା ପୁରୁଣା ପତ୍ର, ବା ହାବାରେ ଶୁଖିଲା ଘାସ, କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି, ମୁଁ ଚିନ୍ତାର ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଛି।
ଗନ୍ତୁମ୍ ଆସ୍ପଦମ୍ ଆତ୍ମୀଯମ୍ ଅସମର୍ଥଧିଯୋ ଵଯମ୍ । ଚିନ୍ତାଜାଲେ ଵିମୁହ୍ଯାମୋ ଜାଲେ ଶକୁନଯୋ ଯଥା
ଆମେ ନିଜର ସ୍ୱ ଆଧାରକୁ ପହଞ୍ଚିପାରୁନାହିଁ, ଚିନ୍ତାର ଜାଲରେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ, ଯେପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ଜାଲରେ ଫସିଯାନ୍ତି।
ତୃଷ୍ଣାଭିଧାନଯା ତାତ ଦଗ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ଜ୍ଵାଲଯା ତଥା । ଯଥା ଦାହୋପଶମନମ୍ ଆଶଙ୍କେ ନାମୃତୈର୍ ଅପି
ପିତାଜୀ, ମୋ ମନ ତୃଷ୍ଣା ନାମକ ଆଗୁନିରେ ଏମିତି ପୁଡ଼ିଯାଇଛି, ଯେ ଏହାର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରୁନି।
ଦୂରଂ ଦୂରମ୍ ଇତୋ ଗତ୍ଵା ସମେତ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଭ୍ରମତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦିଗନ୍ତେଷୁ ତୃଷ୍ଣୋନ୍ମତ୍ତତୁରଙ୍ଗମୀ
ଏଠାରୁ ବହୁଦୂରକୁ ଯାଇ, ପୁଣି ପୁଣି ଫେରିଆସି, ମୋ ମନ ତୃଷ୍ଣାରେ ପାଗଳ ଘୋଡ଼ା ପରି, ଦିଗ୍ବିଦିଗନ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଘୁରୁଛି।
ଜଡସଂସଙ୍ଗିନୀ ତୃଷ୍ଣା କୃତୋର୍ଧ୍ଵାଧୋଗମାଗମା । କ୍ଷୁବ୍ଧା ଗ୍ରନ୍ଥିମତୀ ନିତ୍ଯମ୍ ଅରଘଟ୍ଟୋଗ୍ରରଜ୍ଜୁଵତ୍
ତୃଷ୍ଣା ଜଡତା ସହିତ ଜଡିତ, ଉପର-ତଳେ ଅବିରତ ଚଳିଥାଏ; ସେ ସବୁବେଳେ ଅଶାନ୍ତ, ଗଠିଲା, ଚକ୍ରରେ ମଣ୍ଡ ନଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦୋରି ପରି।
ଅନ୍ତର୍ ଗ୍ରଥିତଯା ଦେହେ ସମ୍ଭ୍ରମୋଚ୍ଛିଦ୍ଯମାନଯା । ରଜ୍ଜ୍ଵେଵାଶୁ ବଲୀଵର୍ଦସ୍ ତୃଷ୍ଣଯା ଵାହ୍ଯତେ ଜନଃ
ଦେହ ଭିତରେ ତୃଷ୍ଣା ଭଳି ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଭିତରେ ଗଠି ରହିଛି ଏବଂ ଅବିରତ ଉତ୍ତେଜିତ, ଯେପରି ଏକ ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ବଳିଅଠା ଗାଈକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଟାଣାଯାଏ।
ପୁତ୍ରଦାରକଲତ୍ରାଦିତୃଷ୍ଣଯା ନିତ୍ଯକୃଷ୍ଣଯା । ଖଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ କିରାତ୍ଯେହ ଜାଲଂ ଲୋକେଷୁ ରଚ୍ଯତେ
ପୁଅ, ଜଣେଇ, ପରିବାର ପ୍ରତି ଅବିରତ ତୃଷ୍ଣା ଏଠି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଜାଲ ବୁନେ, ଯେପରି ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ଶିକାରୀ ଜାଲ ପତାଏ।
ଭାଯଯତ୍ଯ୍ ଅପି ଧୀରେହମ୍ ଅନ୍ଧଯତ୍ଯ୍ ଅପି ସେକ୍ଷଣମ୍ । ଖେଦଯତ୍ଯ୍ ଅପି ସାନନ୍ଦଂ ତୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣେଵ ଶର୍ଵରୀ
ତୃଷ୍ଣା ଅନ୍ଧାର ରାତି ପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରେ, ଦେଖୁଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧା କରେ, ଆନନ୍ଦିତକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଳାନ୍ତ କରେ।
କୁଟିଲା କୋମଲସ୍ପର୍ଶା ଵିଷଵୈଷମ୍ଯଶଂସିନୀ । ଦହତ୍ଯ୍ ଅପି ମନାକ୍ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ତୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣେଵ ଭୋଗିନୀ
ତେଢ଼ା, ଛୁଆଁକୁ ମୃଦୁ, କିନ୍ତୁ ବିଷର ଅସମତାକୁ ସୂଚାଏ, ତୃଷ୍ଣା ଏକ କଳା ସାପ ପରି, ଅଳ୍ପ ଛୁଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇ ଦିଏ।
ଭିନତ୍ତି ହୃଦଯଂ ପୁଂସାଂ ମାଯାମଯଵିଧାଯିନୀ । ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଦାଯିନୀ ଦୀନା ତୃଷ୍ଣା କୃଷ୍ଣେଵ ରାକ୍ଷସୀ
ତୃଷ୍ଣା କଳା ରାକ୍ଷସୀ ପରି, ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଫାଟି ଦିଏ, ମାୟାର ଜାଲ ବୁନେ, ଅସୁଭ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସଦା ଦୁଃଖୀ।