ଏଵମ୍ ଏଷା ପ୍ରଯାତା ତୁ ଭର୍ତା ପଶ୍ଯ ମମାମ୍ବିକେ । ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ପ୍ରାଣସନ୍ତ୍ଯାଗେ କର୍ତଵ୍ଯମ୍ କିମ୍ ଇହାଧୁନା
ଏଭଳି ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ହୋଇଯାଇଛି, ମା ଅମ୍ବିକା, ଦେଖ—ତାଙ୍କର ପତି ଜୀବନଶକ୍ତି ଛାଡିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?
ଭାଵାଭାଵେଷୁ ଭାଵାନାଂ କଥଂ ନିଯତିର୍ ଆଗତା । କଥଂ ଭୂଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅନିଯତିର୍ ମୃତିଜନ୍ମାଦିଷୂଚିତା
ଜୀବମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱରେ ଭାଗ୍ୟ କିପରି ଆସିଗଲା? ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ପରି ଘଟଣାରେ ଅଭାଗ୍ୟକୁ କିପରି ପୁନି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଉଛି?
କଥଂ ସ୍ଵଭାଵସଂସିଦ୍ଧିଃ କଥଂ ସତ୍ତା ପଦାର୍ଥଗା । କଥମ୍ ଅଗ୍ନ୍ଯାଦିଷୂଷ୍ଣତ୍ଵଂ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦୌ ସ୍ଥିରତା କଥମ୍
କିପରି ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ସ୍ୱତଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ? କିପରି ବସ୍ତୁମାନେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପାଇଥାନ୍ତି? ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁରେ କିପରି ତାପତା ରହିଥାଏ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଓ ଏହା ପରି ବସ୍ତୁରେ କିପରି ଦୃଢତା ଅଛି?
ହିମାଦିଷୁ କଥଂ ଶୈତ୍ଯଂ କା ସତ୍ତା କାଲଖାଦିଷୁ । ଭାଵାଭାଵଗ୍ରହୋତ୍ସର୍ଗସ୍ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଦୃଶଃ କଥମ୍
ହିମ ଓ ଏହା ପରି ବସ୍ତୁରେ କିପରି ଶୀତଳତା ଅଛି? କାଳ, ଖାଲି ଏବଂ ଏହା ପରି ବସ୍ତୁରେ କଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ? ଭାବ ଓ ଅଭାବର ଆଗମନ-ବିଦାୟ, ଏବଂ ଥୁଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେଖିବା କିପରି ହୁଏ?
କଥମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଉଚ୍ଛ୍ରାଯଂ ତୃଣଗୁଲ୍ମାଙ୍କୁରାଦିକମ୍ । ଵସ୍ତୁନାଯାତ୍ଯ୍ ଅନଷ୍ଟେ ଽପି ସ୍ଥିତେ ସ୍ଵୋଚ୍ଛ୍ରାଯକାରଣେ
ତୃଣ, ଜଣ୍ଗଲ ଗଛ, ଅଙ୍କୁର ଓ ଏହା ପରି ବସ୍ତୁରେ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚତା କିପରି ଆସେ, ଯେତେବେଳେ ଉଚ୍ଚତାର କାରଣ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇନଥିଲେ କିପରି ଏହି ଉଚ୍ଚତା ଆସେନାହିଁ?
ମହାପ୍ରଲଯସଂପତ୍ତୌ ସର୍ଗାସ୍ଥାସ୍ତମଯେ ସତି । ଅନନ୍ତାକାଶମ୍ ଆଶାନ୍ତଂ ସଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ବଡ଼ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏହାର ଆଧାର ଅସ୍ତମିତ ହେଲାପରେ, ଅନନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଆକାଶ ସଦୃଶ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଅବିକଳ ରହିଥାଏ।
ତଚ୍ଚିଦ୍ରୂପତଯା ତେଜଃକଣୋ ଽହମ୍ ଇତି ଚେତତି । ସ୍ଵପ୍ନେ ସଂଵିଦ୍ ଯଥା ହି ତ୍ଵମ୍ ଆକାଶଗମନାଦି ଵା
ସେ ଚେତନାର ରୂପରେ ନିଜକୁ ଏକ ଆଲୋକ କଣ ଭାବି, 'ମୁଁ ଏହି' ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ। ଯେପରି ଦ୍ରୀମ୍ ରେ ତୁମେ ଜଣା ଅନୁଭବ କରିବା କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଉଡିବା ଭାବେ ଦେଖିବା, ସେପରି।
ତେଜଃକଣୋ ସୌସ୍ଥୂଲତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି ଵିନ୍ଦତି । ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ସତ୍ଯାଭଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ତଦ୍ ଇଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ଆଲୋକ କଣ ନିଜ ଭିତରେ ଏକ ଦୃଢତା ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅସଲି ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେଖିବାରେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଗଣାଯାଇଛି।
ତତ୍ରାନ୍ତର୍ ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ ଵେତ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାହମ୍ ଅଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଥ । ମନୋରାଜ୍ଯଂ ସ କୁରୁତେ ଖାତ୍ମୈଵ ତଦ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ସେଠି ଭିତରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜକୁ 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା' ଭାବେ ଜଣାଇ ଅନୁଭବ କରେ। ପରେ ସେ ନିଜ ଚିନ୍ତାର ରାଜ୍ୟ ତିଆରି କରେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର ଆକାଶ ସଦୃଶ ନିଜ ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଥମତସ୍ ସର୍ଗେ ଯା ଯଥା ଯତ୍ର ସଂଵିଦଃ । କଥିତାସ୍ ତାସ୍ ତଥା ତତ୍ର ସ୍ଥିତା ଅଦ୍ଯାପି ନିଶ୍ଚଲାଃ
ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିରେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ସମ୍ବିଦ୍ଧି ଥିଲା ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ଏଯାଁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭାବେ ଏଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଯଦ୍ ଯଥା ସ୍ଫୁରିତଂ ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ତତ୍ ତଥାନ୍ଯତ୍ମ ଚିଦ୍ ଭଵେତ୍ । ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାନିଯମିତସ୍ ତତସ୍ ସ୍ଯାନ୍ ନେହ କିଞ୍ଚନ
ଚେତନା ଯେଉଁ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେଉଁ ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଅନିୟମିତ ଥିବାରୁ, ଏଠାରେ କିଛି ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ନ ଚ ନାମ ନକିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ଯୁଜ୍ଯତେ ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପିଣଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମସ୍ତସଂସ୍ଥାନଂ ହି ସଂତିଷ୍ଠତୁ ଵୈ କଥମ୍
ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବକୁ 'କିଛି ନୁହେଁ' ବୋଲି କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଆକୃତି ଛାଡି ଦେଲେ, ଏହା କିପରି ଅଟୁଟ ରହିପାରିବ?
ସର୍ଗାଦୌ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାନ୍ତଶ୍ ଚିଦ୍ ଯଥା କଚିତାତ୍ମନି । ହିମାଗ୍ନ୍ଯାଦିତଯାଦ୍ଯାପି ସା ତଥାସ୍ତେ ସ୍ଵସତ୍ତଯା
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଚେତନା ନିଜ ଭିତରେ ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ନେଇଥିଲା; ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶୀତ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଅଛି।
ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵସତ୍ତାସନ୍ତ୍ଯାଗସ୍ ସତଃ କର୍ତୁଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ । ଯଦା ଚିଦାଦେସ୍ ତେନେଯଂ ନିଯତିର୍ ନ ଵିନଶ୍ଯତି
ଏହିପରି, ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଛାଡିବା କିଏ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେତନା ଓ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ଅଛି, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅବିନାଶୀ ରହିଥାଏ।
ଯଦ୍ ଯଥା କଚିତଂ ଯତ୍ର ଵ୍ଯୋମରୂପ୍ଯ୍ ଅପି ପାର୍ଥିଵମ୍ । ସର୍ଗାଦୌ ତସ୍ଯ ଚଲିତୁମ୍ ଅଦ୍ଯ ଯାଵନ୍ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଗଠିତ ହୋଇଛି, ଚାହେଁ ଆକାଶ ସଦୃଶ ହେଉ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ସଦୃଶ, ସେଠାରୁ ଏହା ଅଲଗା ହେବା କିମ୍ବା ଚଳିଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଯା ଯଥା ଚିତ୍ ପ୍ରକଚିତା ପ୍ରତିପକ୍ଷଵିଦଂ ଵିନା । ନ ସା ତତଃ ପ୍ରଚଲତି ଵେଦନାଭ୍ଯାସତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ଚେତନା ଯେଉଁପରି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯଦି ବିପରୀତ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ସେଉଁଠି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଅନୁଭବର ଅଭ୍ୟାସରେ ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଏପରି ରହିଯାଏ।
ଜଗଦାଦାଵ୍ ଅନୁତ୍ପନ୍ନଂ ଯଚ୍ ଚେଦମ୍ ଅନୁଭୂଯତେ । ତତ୍ ସଂଵିଦ୍ଵ୍ଯୋମକଚନଂ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ତ୍ରୀସୁରତଂ ଯଥା
ଜଗତର ଆରମ୍ଭରେ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିଲା, ତଥାପି ଏହାକୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ— ସେହି ଚେତନାର ଆକାଶର ଗଠନ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଜନନୀର ଆନନ୍ଦ ଭଳି।
ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ସତ୍ଯାଭଂ ପ୍ରତିଭାନମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍ । ଇତି ସ୍ଵଭାଵସଂଵିତ୍ତିର୍ ଇତ୍ଥଂ ଭୂତାନୁଭୂତଯଃ
ଯଦିଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ସତ୍ୟ ଲାଗେ, ତଥାପି ଏହା ଅସତ୍ୟ; ଏହିପରି ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବ ଏପରି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟ ଏପରି।
ସର୍ଗାଦୌ ଯା ଯଥା ରୂଢା ସଂଵିତ୍କଚନସନ୍ତତିଃ । ସାଦ୍ଯାପି ଚାଲିତାନ୍ଯେନ ସ୍ଥିତା ନିଯତିର୍ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ଯେଉଁ ଚେତନାର ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେଇ ଧାରା ଆଜିଯାଏ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରଭାବରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ନିୟମ ଭଳି ଅଟୁଟ ରହିଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ।
ଗୃହୀତଵ୍ଯୋମତାସଂଵିଚ୍ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ଵ୍ଯୋମତାଂ ଗତମ୍ । ଗୃହୀତକାଲତାସଂଵିଚ୍ ଚିନ୍ନଭଃ କାଲତାଂ ଗତମ୍
ଯେଉଁ ଚେତନା ଆକାଶର ଗୁଣ ଧରିଛି, ସେ ଆକାଶର ଚେତନା ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁ ଚେତନା କାଳର ଗୁଣ ଧରିଛି, ସେ କାଳ ଭଳି ଆକାଶର ଚେତନା ହୋଇଯାଏ।
ଗୃହୀତଜଲସଂଵିଦ୍ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ଵାରି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନେ ତଥା ହି ପୁରୁଷଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ଵାରିତାମ୍
ଯେଉଁ ଚେତନା ପାଣିର ଗୁଣ ଧରିଛି, ସେ ପାଣି ଭଳି ଆକାଶରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଯାଏ; ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ମନରେ ପାଣିକୁ ଦେଖିଥାଏ।
ସ୍ଵମରୁତ୍ସଂଵିଦା ଭାତି ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଷା ଯଥାସ୍ଥିତା । ଚିଚ୍ଚମତ୍କାରଚାତୁର୍ଯମ୍ ଅସଦ୍ ଏତତ୍ ସମୂହତେ
ନିଜ ପବନର ଚେତନାରେ ଏହା ଚମକିଉଠି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଚେତନାର ଏହି କୌଶଳ ଅସତ୍ୟକୁ ଭାବି ନେଇଥାଏ।
ଖତ୍ଵଂ ମରୁତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉର୍ଵୀତ୍ଵମ୍ ଅପ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଗ୍ନିତ୍ଵମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ । ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଧ୍ଯାନେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଚିତିସ୍ ସ୍ଵଯମ୍
ଆକାଶ, ପବନ, ପୃଥିବୀ, ପାଣି ଓ ଅଗ୍ନିର ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି କଥାକୁ ଚେତନା ନିଜର ଭିତରେ ଜାଣିଥାଏ, ଯେପରି ଶପ୍ନ, କଳ୍ପନା ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ମରଣାନନ୍ତରଂ କର୍ମଫଲାନୁଭଵନକ୍ରମମ୍ । ସର୍ଵକର୍ମେହଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଶ୍ରୁତଂ ଶ୍ରେଯସ୍କରଂ ଶୃଣୁ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କର୍ମର ଫଳ ଅନୁଭବ କରିବାର ଅନୁକ୍ରମ ଓ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଲାଭକର, ସେଥିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଶୁଣ।
ରୂଢାଦିସର୍ଗେ ନିଯତିର୍ ଯୈକଦ୍ଵିତ୍ରିଚତୁର୍ମିତା । ପୁଷ୍ଟ୍ଯାଦିଷ୍ଵ୍ ଆଯୁଷଃ ପୁଂସାଂ ତସ୍ଯାଥ ନିଯତିଂ ଶୃଣୁ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ନିୟତି ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି କିମ୍ବା ଚାରି ପ୍ରକାରର ଥାଏ; ଏବେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଓ ପୋଷଣ ଆଦିରେ ନିୟତି କେମିତି ରହିଛି, ତାହା ଶୁଣ।
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧ୍ଯଶୁଦ୍ଧୀ ସ୍ଵକର୍ମଣାମ୍ । ଊନତ୍ଵେ ଚାଧିକତ୍ଵେ ଚ ନୃଣାଂ କାରଣମ୍ ଆଯୁଷଃ
ମାନବମାନଙ୍କର ଆୟୁ କମିବା କିମ୍ବା ବଢିବାର କାରଣ ହେଉଛି ଦେଶ, କାଳ, କ୍ରିୟା, ଦ୍ରବ୍ୟର ଶୁଦ୍ଧି ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ ନିଜ କର୍ମ।
ସ୍ଵକର୍ମଧର୍ମେ ହ୍ରସତି ହ୍ରସତ୍ଯ୍ ଆଯୁର୍ ନୃଣାମ୍ ଇହ । ଵୃଦ୍ଧେ ଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଉପାଯାତି ସମମ୍ ଏଵ ଭଵେତ୍ ସମେ
ଜେତେବେଳେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କମିଯାଏ, ଏଠାରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ କମିଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ବଢିଯାଏ, ଆୟୁଷ୍ୟ ବଢିଯାଏ; ଏହା ସମାନ ରହିଲେ, ଆୟୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମାନ ରହେ।
ବାଲମୃତ୍ଯୁପ୍ରଦୈର୍ ବାଲୋ ଯୁଵା ଯୌଵନମୃତ୍ଯୁଦୈଃ । ଵୃଦ୍ଧମୃତ୍ଯୁପ୍ରଦୈର୍ ଵୃଦ୍ଧଃ କର୍ମଭିର୍ ମୃତିମ୍ ଋଚ୍ଛତି
ଏକ ଶିଶୁ ଶିଶୁବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥିବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ; ଯୁବକ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥିବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ; ବୃଦ୍ଧ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥିବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ।
ଯୋ ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ଆରବ୍ଧଂ ସ୍ଵଧର୍ମମ୍ ଅନୁତିଷ୍ଠତି । ଭାଜନଂ ଭଵତି ଶ୍ରୀମାନ୍ ସ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ଆଯୁଷଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରେ, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
ଏଵଂ କର୍ମାନୁସାରେଣ ଜନ୍ତୁର୍ ଅନ୍ତ୍ଯାଂ ଦଶାମ୍ ଇତଃ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତଙ୍ଗତଵଚୋ ଦୃଙ୍ମର୍ମଚ୍ଛେଦିଵେଦନଃ
ଏଭଳି କର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଣୀ ଏଠାରୁ ଶେଷ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ—ବାକ୍ ନିର୍ବଳ ହୁଏ, ଦୃଷ୍ଟି ଧୀରେ ଧୀରେ ହାରାଏ, ଓ ଶରୀରର ମୂଳ ସ୍ଥାନରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କରେ।