ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଲକ୍ଷାଣି ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯାନି ଭୂରିଶଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ତାନ୍ଯ୍ ଅଦୃଷ୍ଟାନି ଫଲାନୀଵ ମହାଵନେ
ସେଠାରେ ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟ ନିଅମିତ ନିମିତ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରହିଛି, ସେମାନେ ପ୍ରତିଏକ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖି ପାରନାହାନ୍ତି, ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଫଳ ଯେପରି ଅଲଗା ଅଲଗା ରହିଥାଏ।
ତତ୍ରୈକସ୍ମିନ୍ ପୁରସ୍ସଂସ୍ଥେ ଵିତତାଵରଣାନ୍ଵିତେ । ଵେଧଯିତ୍ଵା ଵିଵେଶାନ୍ତର୍ ଵଦନଂ କ୍ରିମିକୋ ଯଥା
ସେମାନାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏକ ସହର, ଯାହା ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସୀମାରେ ଘିରିଥିଲା, ତାହାକୁ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏକ କୀଟ ଫଳର ଭିତରକୁ ଯେପରି ଯାଏ।
ପୁନର୍ ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦି ଲୋକାନ୍ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ଯ ଭାସୁରାନ୍ । ସା ମହୀମଣ୍ଡଲଂ ଶ୍ରୀମତ୍ ପ୍ରାପ ତାରାପଥାଦ୍ ଅଧଃ
ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲୋକକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ସେ ତାରାପଥ ତଳେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମି ମଣ୍ଡଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ତତ୍ର ତନ୍ ମଣ୍ଡଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତ୍ପୁରଂ ତଂ ଚ ମଣ୍ଡପମ୍ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପୁଷ୍ପଗୁପ୍ତସ୍ଯ ଶଵସ୍ଯ ନିକଟେ ସ୍ଥିତା
ସେ ମଣ୍ଡଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସହର ଓ ମଣ୍ଡପକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁଷ୍ପଗୁପ୍ତଙ୍କ ଶବ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି ରହିଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତରେ ସାତ୍ର ନ ଦଦର୍ଶ କୁମାରିକାମ୍ । ମାଯାମ୍ ଇଵ ପରିଜ୍ଞାତାଂ କ୍ଵାପି ଯାତାଂ ଵରାନନା
ଏହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ସେ କୁମାରୀକୁ ଦେଖିଲେନି; ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ମାୟା ଭଲଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇ କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲା।
ମୁଖମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ସା ତସ୍ଯ ସ୍ଵଭର୍ତୁଶ୍ ଶଵରୂପିନଃ । ଇଦଂ ବୁଦ୍ଧଵତୀ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଭାଵଶତସ୍ ସ୍ଵତଃ
ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ଯେଉଁଠି ସେ ଶବ ଭଳି ପଡିଥିଲେ, ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟଟିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଲେ।
ଅଯଂ ସ ଭର୍ତା ସଂଗ୍ରାମେ ନିହତୋ ମମ ସିନ୍ଧୁନା । ଵୀରଲୋକାନ୍ ଇମାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ କ୍ଷଣଂ ଶେତେ ଯଥାସୁଖମ୍
ଏହି ମୋ ପତି, ସିନ୍ଧୁ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ବୀରମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଏଠି ଏକ କ୍ଷଣ ସ୍ଵସ୍ଥ ଭାବେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି।
ଅହଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ସଶରୀରୈନମ୍ ଈଦୃଶମ୍ । ଇହ ପ୍ରାପ୍ତଵତୀ ଧନ୍ଯା ମଦନ୍ଯା ନାସ୍ତି କାଚନ
ଦେବୀଙ୍କର କୃପାରେ, ମୁଁ ଏହି ଦେହ ସହିତ ଏଠି ପହଞ୍ଚିଛି; ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୋ ଭଳି ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସା ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚାରୁଚାମରମ୍ । ଵୀଜଯାମ୍ ଆସ ଚାନ୍ଦ୍ରେଣ ତଂ ଦ୍ଯୌର୍ ଵାଵନିମଣ୍ଡଲମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ନିଜ ହାତରେ ସୁନ୍ଦର ଚାମର ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଝାଲି ଦେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା; ଯେପରି ଆକାଶ ମେଘର ଘେରା ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଝାଲି ଦେଇଥାଏ।
ତେ ଭୃତ୍ଯାସ୍ ତାଶ୍ ଚ ଵା ଦାସ୍ଯସ୍ ସ ରାଜା ଵା ପ୍ରବୁଦ୍ଧଵାନ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵଦତାଂ ଦେଵି କିଂ କଯେଵ କଥଂ ଧିଯା
ସେ ଦାସୀମାନେ, ଦାସମାନେ ଏବଂ ସେ ଜାଗ୍ରତ ରାଜା, ଦେବୀ, ତୁମକୁ ପଚାରିବେ: 'ତୁମେ କିଏ? କେମିତି ଆସିଛ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ?'
ସ ରାଜା ସା ଚ ତେ ଭୃତ୍ଯାସ୍ ସର୍ଵ ଏଵ ପରସ୍ପରମ୍ । ଚିଦାକାଶୈକତାଯୋଗାଦ୍ ଆଵଯୋଶ୍ ଚ ପ୍ରଭାଵତଃ
ସେ ରାଜା, ସେ ଦେବୀ ଏବଂ ସେ ଦାସଦାସୀମାନେ — ସମସ୍ତେ ଏକାଠି — ଚେତନାର ଆକାଶର ଏକତା ଏବଂ ଆମ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ, ପରସ୍ପରକୁ ଜଣିପାରିବେ।
ମହାଚିତ୍ପ୍ରତିଭାସାଶ୍ ଚ ମହାନିଯତିନିଶ୍ଚଯାତ୍ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଏଵଂ ଵେତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ମିଥସ୍ ସମ୍ପ୍ରତିବିମ୍ବିତମ୍
ବଡ଼ ଚେତନାର ପ୍ରତିଭାସମାନେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦୃଢ ନିଷ୍ଠାରେ, ଏଭଳି ପରସ୍ପରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ; ଯେପରି ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ।
ଇଯଂ ମେ ସହଜା ଭାର୍ଯା ମମେଯଂ ସହଜା ସଖୀ । ମମେଯଂ ସହଜା ରାଜ୍ଞୀ ଭୃତ୍ଯୋ ଽଯଂ ସହଜୋ ମମ
ଏହି ମୋର ଜନ୍ମଜାତ ପତ୍ନୀ, ଏହି ମୋର ଜନ୍ମଜାତ ସହଚରୀ, ଏହି ମୋର ଜନ୍ମଜାତ ରାଣୀ, ଏହି ଜନ୍ମଜାତ ଦାସ ମୋର ଅଟୁଟ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛି।
କେଵଲଂ ତ୍ଵମ୍ ଅହଂ ସା ଚ ଯଥାଵୃତ୍ତମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ । ଜ୍ଞାସ୍ଯାମ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ନ ତୁ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅପୀତରଃ
କେବଳ ତୁମେ, ମୁଁ ଓ ସେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଜାଣିପାରିବା; ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାକୁ ଆମେ ବୁଝିପାରିବା, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅମୁନୈଵ ଶରୀରେଣ କିମର୍ଥଂ ନାଗତା ପତିମ୍ । ଏଷା ଵରେ ଽପି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଲୀଲା ଲଲିତଵାଦିନି
ଏହି ଦେହରେ ସେ କାହିଁକି ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ନାଆସିଲେ, ଯେତେବେଳେ ବିବାହ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା? ଲୀଳା, ତୁମେ ମଧୁର ଭାବରେ କଥା କହୁଛ।
ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧଧିଯସ୍ ସିଦ୍ଧଲୋକାନ୍ ପୁଣ୍ଯଵଶୋଦିତାନ୍ । ନ ସମର୍ଥାସ୍ ସ୍ଵଦେହେନ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ଛାଯା ଇଵାତପାନ୍
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଜାଗିନାହିଁ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଦେହରେ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି; ଏହା ଏମିତି ଯେ, ଛାୟା ତାପରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ।
ଆଦିସର୍ଗେ ହି ନିଯତିସ୍ ସ୍ଥାପିତେତି ପ୍ରବୋଧିଭିଃ । ଯଥା ସତ୍ଯମ୍ ଅଲୀକେନ ନ ମିଲତ୍ଯ୍ ଏଵ କିଞ୍ଚନ
ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିରେ, ଜାଗୃତ ଲୋକମାନେ ଭାଗ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଥାନ୍ତି; ଯେପରି ଏକ ସତ୍ୟ କେବେ ମିଥ୍ୟା ସହିତ ମିଶିପାରିବ ନାହିଁ।
ଯାଵଦ୍ ଵେତାଲସଙ୍କଲ୍ପୋ ବାଲସ୍ଯ କିଲ ଵିଦ୍ଯତେ । ନିର୍ଵେତାଲଧିଯସ୍ ତାଵଦ୍ ଉଦଯସ୍ ତସ୍ଯ କଃ କଥମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଶିଶୁର ମନରେ ବେତାଳ ଭାବନା ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି କିପରି ଆସିପାରିବ?
ଅଵିଵେକଜ୍ଵରୋଷ୍ଣତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଯାଵଦ୍ ଆତ୍ମନି । ତାଵଦ୍ ଵିଵେକଶୀତାଂଶୁଶୈତ୍ଯଂ କୁତ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅବିବେକର ଜ୍ୱର ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିବେକର ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳତା କିପରି ଉଦୟ ହେବ?
ଅହଂ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିଦେହଃ ଖେଗତିର୍ ନାସ୍ତି ମମୋତ୍ତମା । ଇତି ନିଶ୍ଚଯଵାନ୍ ଯୋ ଽନ୍ତଃ କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ ସୋ ଽନ୍ଯନିଶ୍ଚଯଃ
ଯିଏ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି—'ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ ଦେହ, ମୋର ଉଚ୍ଚ ଗତି ନାହିଁ'—ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିଶ୍ଚୟ କିପରି ରଖିପାରିବ?
ଅତୋ ଜ୍ଞାନଵିଵେକେନ ପୁଣ୍ଯେନାଥ ଵରେଣ ଵା । ପୁଣ୍ଯଦେହେ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପରଂ ଲୋକମ୍ ଅନେନ ନୋ
ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକ, କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ବା ଦୟାର ଫଳରେ, କେବଳ ପୁଣ୍ୟମୟ ଦେହ ଥିଲେ ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବା ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶୁଷ୍କପର୍ଣଂ କିଲାଙ୍ଗାରେ ପତଦ୍ ଏଵାଶୁ ଦହ୍ଯତେ । ଅଯଂ ଦେଵମଯୀଂ ଦେହଃ ପ୍ରାପ୍ତ ଏଵ ଵିଶୀର୍ଯତେ
ଯେପରି ଶୁଖା ପତ୍ର କୋଇଳା ଉପରେ ପଡିଲେ ତୁରନ୍ତ ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ଦେବମୟ ଦେହ ମିଳିଲେ ମାତ୍ର ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏତାଵଦ୍ ଏଵ ଭଵତି ଵରଲାଭଵିଜୃମ୍ଭିତୈଃ । ଯଥା ସଂଵିତ୍ ସ ଏଵାହଂ ତଥା ସ୍ମୃତ ଇତି ସ୍ଥିତିଃ
ସୁଭାଗ୍ୟରେ ଯେତେ ଲାଭ ହୁଏ, ତାହାର ବିସ୍ତାର ଏତିକି: ଯେପରି ଜଣେ ଭାବେ, 'ମୁଁ ସେ ଚେତନା', ସେପରି ତାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ହୁଏ।
ଯସ୍ ସର୍ପପ୍ରତ୍ଯଯୋ ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ସ କଥଂ ସର୍ପକାର୍ଯକୃତ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ହି ଯୋ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ କା କାର୍ଯକାରିତା
ଯେଉଁଠି ରଜ୍ଜୁକୁ ସର୍ପ ଭାବିବା ହୁଏ, ସେ କିପରି ସର୍ପର କାମ କରିପାରିବ? ଯାହା ଆତ୍ମାରେ ନାହିଁ, ତାହାରୁ କିପରି କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପାରିବ?
ଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଏତନ୍ ମୃତ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ମିଥ୍ଯା ସମନୁଭୂଯତେ । ପ୍ରାଗଭ୍ଯାସସ୍ଯ ପୁଷ୍ଟସ୍ଯ ନାମୈତତ୍ ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ 'ମୃତ' ବୋଲି ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେଠି ଏହା କେବଳ ଭୁଲ ଭାବନା; ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଅଭ୍ୟାସ ହେବାର ଫଳ ମାତ୍ର।
ସ୍ଵାନୁଭୂତେ ଜଗଜ୍ଜାଲେ ସୁଗମେ ସଂସୃତିଭ୍ରମଃ । ନାନ୍ଯସଙ୍କଲ୍ପିତେ ନାମ ସର୍ଗାଦ୍ଯଭ୍ଯାସ ଈଦୃଶଃ
ନିଜର ଅନୁଭବରେ ଜଗତର ଜାଲରେ ସଂସାରର ଭ୍ରମ ସହଜ ଭାବେ ହୁଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହା କଳ୍ପନା କରନ୍ତି, ସେଠି ସୃଷ୍ଟି ଓ ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅନ୍ତର୍ ଅନୁଭୂଯମାନାସ୍ ସଂସୃତଯୋ ବାହ୍ଯଭୂତଜାଲାନାମ୍ । ଅଵିଦିତଵେଦ୍ଯଦୃଶାମ୍ ଅତିଦୂରେ ପୁଂସାମ୍ ଇଵୈନ୍ଦଵଂ ବିମ୍ବମ୍
ମନରେ ଅନୁଭବ ହେଉଥିବା ସଂସାରଗତ ଚକ୍ରଗୁଡିକ ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜାଲରୁ ଅତି ଦୂରରେ ଅଛି, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଜ୍ଞାନରେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରର ବିମ୍ବ ଦେଖିବାକୁ ନାପାରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ଯେ ଵେଦ୍ଯଵେତ୍ତାରୋ ଯେ ଵା ଧର୍ମଂ ପରଂ ଶ୍ରିତାଃ । ଆତିଵାହିକଦେହତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ନେତରେ
ସେହିପରି, ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୋଧକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆତିବାହିକ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଏହା ପାଇନାହିଁ।
ଆଧିଭୌତିକଦେହତ୍ଵଂ ମିଥ୍ଯା ଭ୍ରମମଯାତ୍ମକମ୍ । କଥମ୍ ଅନ୍ଯେ ସ୍ଥିତିଂ ଯାତୁ ଚ୍ଛାଯାସ୍ ତେ କଥମ୍ ଆତପେ
ପଞ୍ଚଭୂତର ଦେହର ଅବସ୍ଥା ଭୁଲ ଏବଂ ଭ୍ରମରେ ଭରିତ; ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ସ୍ଥିରତାକୁ ପାଇପାରିବେ? ଯେପରି ଛାୟା ଧୂପରେ ଟିକିପାରେନାହିଁ।
ଲୀଲା ଵିଦିତଵେଦ୍ଯା ନୋ ପରମଂ ଧର୍ମମ୍ ଆଶ୍ରିତା । କେଵଲଂ ତେନ ସା ଭର୍ତୃକଲ୍ପିତଂ ନଗରଂ ଗତା
ଲୀଳା ଯେତେବେଳେ ଜଣାଯାଇପାରିଥିବା ଜିନିଷକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇନାହାନ୍ତି; ସେ କେବଳ ତାଙ୍କର ପତି କଳ୍ପନା କରିଥିବା ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।