ଶୃଣୁ ସର୍ଵଂ ସମାସେନ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଵଦାମି ତେ । ଲୀଲେ ଲୀଲାସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତଦଂ ଦୃଶ୍ଯଦୁର୍ଦୃଶାମ୍
ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଛୋଟ ଭାବରେ, ଯେପରି ମୁଁ ଦେଖିଛି, ତୁମକୁ କହିବି। ଲୀଳାଙ୍କର ଖେଳର କଥା, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦେଖିପାରିବା ନଥିବା ଦୃଶ୍ୟର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ପଦ୍ମ ଏଵ ସ ଭର୍ତୈଷ ଭ୍ରାନ୍ତିଂ ତାଵତ୍ ତତାମ୍ ଇମାମ୍ । ଇତ୍ଥଂ ଜଗନ୍ମଯୀଂ ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ସଦ୍ମନି ପଶ୍ଯତି
ପଦ୍ମ ଯେପରି ତାର ପୋଖରୀର ମାଲିକ, ସେପରି ଏହି ଭ୍ରମକୁ ଚାଲାଇଥାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେ ଜଗତକୁ ନିଜ ଘରେ, ନିଜ ମନରେ ଏକତ୍ରିତ ଦେଖୁଥାଏ।
ଭ୍ରାନ୍ତିଯୁଦ୍ଧମ୍ ଇଦଂ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଇମେ ଭ୍ରାନ୍ତିଜନା ଜନାଃ । ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯୈଵାସ୍ତୀହ ମରଣମ୍ ଏଷ ଚୈଵ ଭ୍ରମାତ୍ମକଃ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭ୍ରମର ଯୁଦ୍ଧ। ଏହି ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଏହା ଭ୍ରମର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବ।
ଭ୍ରମକ୍ରମେଣାନେନୈଵ ଲୀଲାସ୍ଯ ଦଯିତା ସ୍ଥିତା । ତ୍ଵଂ ଚୈଷା ଚ ଵରାରୋହେ ସ୍ଵପ୍ନମାତ୍ରା ଵରାଙ୍ଗନେ
ଏହି ଭ୍ରମର ଅନୁକ୍ରମରେ ଲୀଳାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଓ ସେ, ମନୋହରୀ, କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନ ମାତ୍ର, ମନୋହାର ଅଙ୍ଗବତୀ।
ତଥା ଭଵତ୍ଯୋର୍ ଭର୍ତୈଷ ତଥୈଵାହମ୍ ଅପି ସ୍ଵଯମ୍ । ଜଗଚ୍ଛୋଭୈଵ ସଂସାରେ ଦୃଶ୍ଯସେ ତଦ୍ ଇହୋଚ୍ଯତେ
ଏହିପରି, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଅଛି; ଏହି ସଂସାରରେ ଜଗତର ଚମକ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ଏହିପରି କହାଯାଏ।
ଏତଦ୍ ଏଵ ପରିଜ୍ଞାତଂ ଦୃଶ୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥମ୍ ଉଜ୍ଝତି । ଏଵମ୍ ଏଷା ତ୍ଵମ୍ ଏଵଂ ଚ ସମ୍ପନ୍ନୈଵମ୍ ଅସୌ ନୃପଃ
ଏହି ଅନୁଭବ ହିଁ ବୁଝିବାକୁ ଆସିଛି, 'ଦେଖିବା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଛାଡିଦିଆଯାଇଛି; ଏହିପରି, ସେ ତୁମେ ଯେପରି, ଏହିପରି ରାଜା ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅହଂ ଚାତ୍ମନି ସତ୍ଯତ୍ଵଗତାସ୍ ସର୍ଵତଯାତ୍ମନଃ । ଇମେ ଵଯମ୍ ଇହାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ସମ୍ପନ୍ନାସ୍ ସ୍ଵୋଦିତା ଇଵ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବରେ; ଏଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସଫଳ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛୁ, ନିଜେ ଉପଜିଥିବା ପରି।
ଇତ୍ଥଂ ସର୍ଵାତ୍ମକତଯା ମହାଚିଦ୍ଘନସଂସ୍ଥିତେଃ । ଏଵମ୍ ଏଷା ସ୍ଥିତା ରାଜ୍ଞୀ ହାରିହାସଵିଲାସିନୀ
ଏପରି ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଭାବରେ, ଉତ୍ତମ ଚେତନାର ଏକତାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ରାଣୀ ଏହିପରି ଅଛନ୍ତି, ମନମୋହକ ହାସରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଲୀଲାଵିଲୋଲନଯନା ନଵଯୌଵନଶାଲିନୀ । ପେଶଲାଚାରମଧୁରା ମଧୁରୋଦାରଭାଷିଣୀ
ଲୀଳାରେ ଚାହିଁବା ନୟନ, ତାଙ୍କର ଯୁବାବୟସ ନୂତନ ରୂପରେ ଖିଲିଥିଲା; ତାଙ୍କର ଚାଳ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ମୂଦ୍ର, ତାଙ୍କର କଥା ମିଠା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
କୋକିଲସ୍ଵରସଙ୍କାଶା ମଦମନ୍ମଥମନ୍ଥରା । ଅସିତୋତ୍ପଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷୀ ଵୃତ୍ତପୀନାପଯୋଧରା
ତାଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର କୋକିଳାର ଗୀତ ଭଳି, ପ୍ରେମର ମଦରେ ତାଙ୍କର ଚାଳ ଅଳସ ଓ ଶାନ୍ତ; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅସିତ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ଭଳି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଭରିବା ଓ ଗୋଳାକାର।
କାନ୍ତକାଞ୍ଚନଗୌରାଙ୍ଗୀ ପକ୍ଵବିମ୍ବଫଲାଧରା । ତ୍ଵତ୍ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମକସ୍ଯୈଷା ଯଥା ଭର୍ତୁର୍ ମନଃକଲା
ତାଙ୍କର ଦେହ କାଞ୍ଚନ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମନୋହର, ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ ପକ୍ୱ ବିମ୍ବା ଫଳ ଭଳି ରଙ୍ଗିନ; ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ତିନି, ତାଙ୍କର ପତିର ମନର ଭାବନା ଭଳି।
ତଦା ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶାକାରା ସ୍ଥିତୈଷା ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତୌ । ତ୍ଵଦ୍ଭର୍ତୃମରଣେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସମନନ୍ତରମ୍ ଏଵ ହି
ତାପରେ, ତୁମ ଭଳି ଆକୃତି ନେଇ, ତିନି ଚେତନାରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଭାବରେ ଦେଉଁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପତି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତିନି ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ଷଣରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତ୍ଵଦ୍ଭର୍ତୈଷା ପୁରୋ ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵତ୍ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମନାଣୁନା । ଯଦାଧିଭୌତିକଂ ଭାଵଂ ଚେତୋ ଽନୁଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍
ତୁମର ଚିନ୍ତାର ଏକ ଅଣୁ ଭାଗ ଭାବରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ । ମନ ଯେଉଁ ଦୈହିକ ଆନୁଭୂତି ଅନୁଭବ କରେ, ସେଉଁଟି ନିଜେ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ ।
ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍ ଏଵାତ ଆତିଵାହିକକଲ୍ପନମ୍ । ଯଦାଧିଭୌତିକଂ ଭାଵଂ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଏତଂ ତୁ ନ ସନ୍ମଯମ୍
ମନ ଜାଣିଥାଏ ଯେ ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବଳ ଦୂର୍ବୋଧ ଶରୀରର ଏକ କଳ୍ପନା । ମନ ଯେଉଁ ଦୈହିକ ଭାବକୁ ଦେଖେ, ସେଉଁଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣିଥାଏ ।
ଆତିଵାହିକସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ତଦା ସୋ ଽନ୍ଯସ୍ଯ ଜାଯତେ । ଅତୋ ମରଣସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ପୁନର୍ଜନ୍ମମଯେ ଭ୍ରମେ
ଏହି ଦୂର୍ବୋଧ ଶରୀରର କଳ୍ପନା ତାପରେ ଅନ୍ୟଜଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏଭଳି ମୃତ୍ୟୁର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଭ୍ରମ ଆସିଥାଏ ।
ତ୍ଵଂ ହି ସଂଵିଦିତାନେନ ତ୍ଵଯାଵଗତ ଏଷ ସଃ । ଇତ୍ଥଂ ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଏଷ ଦୃଷ୍ଟଶ୍ ଚୈଷ ତ୍ଵଯେତି ଚ
ତୁମେ ଏହି ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭବ କରୁଛ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମେ ବୁଝିଛ । ଏଭଳି, ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେକୁ ଦେଖିଥିଲ ।
ତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ଯାତ୍ମନି ସଂପନ୍ନା ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ ଚିଦାତ୍ମନଃ । ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଗତଂ ଯସ୍ମାଦ୍ ଯଥା ଯତ୍ର ଯଦୋଦିତମ୍
ତୁମେ ଏହି ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛ, କାରଣ ଚେତନା ସବୁଠି ଅଛି; ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ସବୁଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଯାହା ଉପଜେ, ସେ ସବୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ତଥା ତତ୍ର ତତ୍ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଯତି । ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଶକ୍ତିତ୍ଵାଦ୍ ଯତ୍ର ଯାଂ ଶକ୍ତିମ୍ ଉନ୍ନଯନ୍
ସେଠି ଏହା ଶୀଘ୍ର ଘଟିଯାଏ; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହିପରି ଦେଖିଥାଏ। ସବୁଠି ସବୁ ଶକ୍ତି ଥିବାରୁ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉପଜେ, ସେଠି ସେ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ହୁଏ।
ଆସ୍ତେ ତତ୍ର ତଥା ଭାତି ତୀଵ୍ରସଂଵେଗହେତୁତଃ । ମୃତିମୋହକ୍ଷଣେନୈଵ ତଦ୍ ଏତୌ ଦମ୍ପତୀ ସ୍ଥିତୌ
ସେଠି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଉତ୍ସାହର ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମୋହର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣ ଏହିପରି ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ।
ତଦୈଵାଭ୍ଯାମ୍ ଇଦଂ ବୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରତିଭାସଵଶାଦ୍ ଧୃଦି । ଆଵଯୋଃ ପିତରାଵ୍ ଏତାଵ୍ ଇମେ ଚୈଵାପି ମାତରୌ
ତାହାପରେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ବୁଝିବା ଆସିଗଲା, ଦେଖିବାର ଶକ୍ତିରେ: 'ଏମାନେ ଆମର ପିତାମାନେ, ଏମାନେ ଆମର ମାତାମାନେ।'
ଦେହ ଏଷ ଧନଂ ଚେଦଂ କର୍ମେଦଂ ପୂର୍ଵମ୍ ଈଦୃଶମ୍ । ଆଵାଂ ଵିଵାହିତାଵ୍ ଏଵମ୍ ଏଵଂ ନାମୈକତାଂ ଗତୌ
ଏହି ଦେହ, ଏହି ଧନ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିଲା; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏଭଳି ବିବାହିତ ହେଲୁ, ଏବଂ ଏଭଳି ନାମରେ ଏକତାକୁ ପାଇଲୁ ।
ଏତଯୋଶ୍ ଚାପି ଜନତା ଯାତା ତତ୍ରୈଵ ସତ୍ଯତାମ୍ । ତଥୈଵାତ୍ରାସ୍ତି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଵେଦନମ୍
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ହେଇଗଲେ; ଏହିଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଅଛି — ସ୍ୱପ୍ନ ଅନୁଭୂତି ଯେପରି ଚୋଖରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂଭାଵଯା ଲୀଲେ ଲୀଲଯାହମ୍ ଅଥାର୍ଚିତା । ମାହଂ ସ୍ଯାଂ ଵିଧଵେତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ମଯାପ୍ଯ୍ ଅସୌ
ଏଭଳି ଲୀଳାରେ, ମୁଁ ଲୀଳାଭଳି ପୂଜିତ ହେଲି; 'ମୁଁ ବିଧବା ହେବି ନାହିଁ' ଭାବରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବର ଭାବେ ଦେଇଥିଲି ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥୀଵ ମୃତା ପୂର୍ଵମ୍ ଏଷେହ ଖଲୁ ବାଲିକା । ଭଵତାଂ ଚେତନାଂଶାନାମ୍ ଅହଂ ଚେତନଧର୍ମିଣୀ
ଏହି ଇଚ୍ଛାରେ, ଏହି ଜଣେ ଜିଅ ପୂର୍ବରୁ ମରିଥିଲେ; ଏଠାରେ, ମୁଁ ତୁମ ଚେତନାର ଅଂଶମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚେତନା ଧାରଣ କରୁଥିବି ।
କୁଲଦେଵୀ ସଦା ପୂଜ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅତ ଏତତ୍ କରୋମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଅଥାସ୍ଯା ଜୀଵକୋ ଦେହାତ୍ ପ୍ରାଣମାରୁତରୂପଧୃତ୍
ପରିବାର ଦେବୀକୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଏହି ଦିନ ମୁଁ ଏହି କାମ କରୁଛି। ପରେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନଶକ୍ତି ପ୍ରାଣବାୟୁ ଆକାର ନେଇ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ।
ମନସା ଵଲିତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୁଖାଗ୍ରଂ ତ୍ଯକ୍ତଦେହକଃ । ତତୋ ମରଣମୂର୍ଛାନ୍ତେ ଗୃହେ ଽସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଚୈତଯା । ବୁଦ୍ଧୋ ଭାଵିତ ଆକାରୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ଜୀଵାତ୍ମନା ତତଃ
ମନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ପ୍ରାଣବାୟୁ ଦେହ ଛାଡ଼ି ମୁଖର ଆଗରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଏହି ଘରରେ ତାଙ୍କର ଚେତନା ଜାଗିଉଠେ; ଚିନ୍ତାରେ ଗଢ଼ା ତାଙ୍କର ଆକାରକୁ ଜୀବାତ୍ମା ଦେଖିଥାଏ।
ସମ୍ପନ୍ନୈଷା ହରିଣନଯନା ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରାନନଶ୍ରୀର୍ ମାନୋନ୍ନଦ୍ଧା ଦଯିତଵଲିତା କାନ୍ତମ୍ ଆଭୋକ୍ତୁକାମା । ପୂର୍ଵସ୍ମୃତ୍ଯା ସରଭସମୁଖୀ ସଂଯତାନ୍ତସ୍ସ୍ଵଭାଵା ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଥେଵ ପ୍ରକୃତଵିଭଵା ପଦ୍ମିନୀଵୋଦିତେଵ
ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମୁହଁର ଚାହାରା ସହିତ, ହରିଣ ଦୃଷ୍ଟି ଭରି, ଗର୍ବିତ ଓ ପ୍ରିୟା, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେ; ପୂର୍ବ ସ୍ମୃତି ରହି, ଉତ୍ସାହିତ ମୁହଁ, ଅନ୍ତର୍ନିୟମିତ ସ୍ୱଭାବ, ନିଜର ମୂଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ, ପଦ୍ମିନୀ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଅଥ ଲବ୍ଧଵରା ଦେହେନାନେନୈଵ ମହୀପତିମ୍ । ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପ୍ରଯାମ୍ଯ୍ ଏଷା ନଭୋମାର୍ଗେଣ ଵିଷ୍ଟପମ୍
ବର ପାଇଯିବା ପରେ, ଏହି ଦେହରେ ରହି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯାଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସାନନ୍ଦମ୍ ଉଦ୍ଦାମମକରଧ୍ଵଜା । ପୁପ୍ଲୁଵେ ପେଶଲାକାରା ପକ୍ଷିଣୀଵ ନଭସ୍ତଲେ
ଏଭଳି ଭାବି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ବଡ଼ ମକର ଚିହ୍ନ ଉଠାଇ, ସେ ମହିଳା ଗଗନରେ ପକ୍ଷୀ ପରି ମୂହୁର୍ତ୍ତରେ ଉଡ଼ିଗଲା, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ମୃଦୁ ଥିଲା।
କୁମାରୀ ତତ୍ର ସା ପ୍ରାପ ଜ୍ଞପ୍ତ୍ଯୈଵ ପ୍ରହିତାଂ ହିତାମ୍ । ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପମହାଦର୍ଶାତ୍ ପୁରତୋ ନିର୍ଗତାମ୍ ଇଵ
ସେ କୁମାରୀ ଏଠାରେ ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ପଠାଯାଇଥିବା ଏକ ସନ୍ଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲା, ଯେଉଁ ସନ୍ଦେଶ ନିଜର ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାର ଏକ ବଡ଼ ଆଇନାରୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।