ତତ୍ ପଦଂ ପରମଂ ଵିଦ୍ଧି ନାଶୋତ୍ପାଦଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ସ୍ଵକଂ କଚତି ଚାଭାତଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅନାମଯମ୍
ସେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ଜାଣ, ଯାହା ନାଶ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ; ଏହା ସ୍ଵଯଂ, ଅପ୍ରକାଶିତ, ଶାନ୍ତ, ଆଦି, ଓ ଦୁଃଖରହିତ।
କିଲ ମଣ୍ଡପଗେହାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵୋଦିତାତ୍ମନି । ଵିହରନ୍ତି ଜନାସ୍ ତତ୍ର ସ୍ଵଗୃହେ ସଂଵ୍ଯଵସ୍ଥଯା
ମଣ୍ଡପ ଘର ଭିତରେ, ନିଜ ସ୍ଵଭାବରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଆତ୍ମାରେ ଲୋକେ ରହନ୍ତି; ସେଠାରେ, ନିଜ ଘରେ, ନିଜ ଉପାୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।
ନ ଜଗତ୍ ତତ୍ର ନୋ ସର୍ଗଃ କଶ୍ଚିତ୍ ତୈର୍ ଅନୁଭୂଯତେ । ତେନାହଂ ଜଗଦ୍ ଆକାଶମ୍ ଅଜମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵଚ୍ମି ତେ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଜଗତ୍ ନାହିଁ, କୌଣସି ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଏହି ଜଗତ୍ ଆକାଶ ପରି, ଅଜନ୍ମା।
ସର୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ମେର୍ଵାଦିଗିରିଜାଲକମ୍ । ନେଦଂ କୁଡ୍ଯମଯଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନେ ମହାପୁରମ୍
ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଶୂନ୍ୟତାର ଚେତନାର ରୂପ; ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତମାଳା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡିକ ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ସ୍ୱପ୍ନର ସହର ଦେଉଳରେ ତିଆରି ହୋଇନାହିଁ।
ଦେଶେ ପ୍ରାଦେଶମାତ୍ରେ ଽପି ଗିରିଜାଲମଯାନ୍ଯ୍ ଅପି । ଵଜ୍ରସାରାଣି ଖାନ୍ଯ୍ ଏଵ ସମ୍ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଣୁକେ ଽଣୁକେ
ଅଙ୍ଗୁଠିର ଆକାରର ଏକ ଛୋଟ ଜାଗାରେ ମଧ୍ୟ, ପର୍ବତମାଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଜିନିଷ, ଯେଉଁମାନେ ହୀରା ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବିଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଏକ ଏକ ଅଣୁରେ ଖାଲି ଆକାର ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
କଦଲୀପଲ୍ଲଵାପୀଡସନ୍ନିଵେଶେନ ଭୂରିଶଃ । ତ୍ରିଜଗଚ୍ ଚିଦଣାଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅସ୍ତି ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ଯଥା
କଦଳୀ ପତ୍ରର ତଳ ଉପରେ ତଳ ଯେପରି ଗଠିତ ଅଛି, ସେପରି ତିନି ଜଗତର ଚେତନାର ଏକ ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ସହର ଅଛି।
ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଵିଭାଗେନ କ୍ରମାଦ୍ ଏକୈକଶୋ ଜଗତ୍ । ତେଷାଂ ଯସ୍ମିଞ୍ ଜଗତ୍ଯ୍ ଏଵ ପଦ୍ମୋ ରାଜା ଶଵସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ସେଠି ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜଗତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ପ୍ରତିଟି ଜଗତ ଦେଖିବାକୁ ଆସେ। ସେମାନଙ୍କର ଏକ ଜଗତରେ, ପଦ୍ମ ନାମକ ରାଜାଙ୍କର ଶବ ପଡିଛି।
ଲୀଲା ତଵ ସପତ୍ନୀ ତଂ ପ୍ରାପ୍ତା ପୂର୍ଵତରଂ ଶୁଭେ । ଯଦୈଵ ମୂର୍ଛାମ୍ ଆଯାତା ଲୀଲେଯଂ ପୁରତସ୍ ତଵ । ତଦୈଵ ଭର୍ତୁଃ ପଦ୍ମସ୍ଯ ଶଵସ୍ଯ ନିକଟେ ସ୍ଥିତା
ଓ ଶୁଭେ, ତୁମର ସହପତ୍ନୀ ଲୀଳା ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଲୀଳା, ତୁମ ଅନ୍ୟ ରୂପ, ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଅଚେତନ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପତି ପଦ୍ମଙ୍କର ଶବ ପାଖରେ ଦଢିଥିଲେ।
କଥମ୍ ଏଷା ଗତା ଦେଵି ସମ୍ପନ୍ନା ତତ୍ର ଦେହିନୀ । କଥଂ କଥଂ ଵା ତତ୍ପତ୍ନୀଭାଵମ୍ ଆପ୍ତଵତୀ ସ୍ଥିତା
ଦେବୀ, ସେ କିପରି ସେଠିକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦେହଧାରଣ କଲେ? ସେ କିପରି ତାଙ୍କର ପତି ହେବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଲେ ଏବଂ ରହିଲେ?
ତେ ଵାସ୍ଯା ଵଦ କିଂ ରୂପଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥ ଵଦନ୍ତି କିମ୍ । ତଦ୍ଗେହଵରଵାସ୍ତଵ୍ଯାସ୍ ସମାସେନେତି ମେ ଵଦ
ସେଠି ଥିବା ମହିଳାମାନେ କେଉଁ ରୂପ ଦେଖନ୍ତି କିମ୍ବା କଣ କହନ୍ତି? ତାଙ୍କ ଘରର ମୁଖ୍ୟ ନିବାସୀମାନେ ସଂକ୍ଷେପରେ କେଉଁଠି କିପରି ଅଛନ୍ତି, ମୋତେ କହ।
ଶୃଣୁ ସର୍ଵଂ ସମାସେନ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଵଦାମି ତେ । ଲୀଲେ ଲୀଲାସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତଦଂ ଦୃଶ୍ଯଦୁର୍ଦୃଶାମ୍
ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଛୋଟ ଭାବରେ, ଯେପରି ମୁଁ ଦେଖିଛି, ତୁମକୁ କହିବି। ଲୀଳାଙ୍କର ଖେଳର କଥା, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦେଖିପାରିବା ନଥିବା ଦୃଶ୍ୟର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ପଦ୍ମ ଏଵ ସ ଭର୍ତୈଷ ଭ୍ରାନ୍ତିଂ ତାଵତ୍ ତତାମ୍ ଇମାମ୍ । ଇତ୍ଥଂ ଜଗନ୍ମଯୀଂ ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ସଦ୍ମନି ପଶ୍ଯତି
ପଦ୍ମ ଯେପରି ତାର ପୋଖରୀର ମାଲିକ, ସେପରି ଏହି ଭ୍ରମକୁ ଚାଲାଇଥାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ସେ ଜଗତକୁ ନିଜ ଘରେ, ନିଜ ମନରେ ଏକତ୍ରିତ ଦେଖୁଥାଏ।
ଭ୍ରାନ୍ତିଯୁଦ୍ଧମ୍ ଇଦଂ ଯୁଦ୍ଧମ୍ ଇମେ ଭ୍ରାନ୍ତିଜନା ଜନାଃ । ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯୈଵାସ୍ତୀହ ମରଣମ୍ ଏଷ ଚୈଵ ଭ୍ରମାତ୍ମକଃ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଭ୍ରମର ଯୁଦ୍ଧ। ଏହି ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଏହା ଭ୍ରମର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବ।
ଭ୍ରମକ୍ରମେଣାନେନୈଵ ଲୀଲାସ୍ଯ ଦଯିତା ସ୍ଥିତା । ତ୍ଵଂ ଚୈଷା ଚ ଵରାରୋହେ ସ୍ଵପ୍ନମାତ୍ରା ଵରାଙ୍ଗନେ
ଏହି ଭ୍ରମର ଅନୁକ୍ରମରେ ଲୀଳାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଓ ସେ, ମନୋହରୀ, କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନ ମାତ୍ର, ମନୋହାର ଅଙ୍ଗବତୀ।
ତଥା ଭଵତ୍ଯୋର୍ ଭର୍ତୈଷ ତଥୈଵାହମ୍ ଅପି ସ୍ଵଯମ୍ । ଜଗଚ୍ଛୋଭୈଵ ସଂସାରେ ଦୃଶ୍ଯସେ ତଦ୍ ଇହୋଚ୍ଯତେ
ଏହିପରି, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଅଛି; ଏହି ସଂସାରରେ ଜଗତର ଚମକ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିଠାରେ ଏହିପରି କହାଯାଏ।
ଏତଦ୍ ଏଵ ପରିଜ୍ଞାତଂ ଦୃଶ୍ଯଶବ୍ଦାର୍ଥମ୍ ଉଜ୍ଝତି । ଏଵମ୍ ଏଷା ତ୍ଵମ୍ ଏଵଂ ଚ ସମ୍ପନ୍ନୈଵମ୍ ଅସୌ ନୃପଃ
ଏହି ଅନୁଭବ ହିଁ ବୁଝିବାକୁ ଆସିଛି, 'ଦେଖିବା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଛାଡିଦିଆଯାଇଛି; ଏହିପରି, ସେ ତୁମେ ଯେପରି, ଏହିପରି ରାଜା ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅହଂ ଚାତ୍ମନି ସତ୍ଯତ୍ଵଗତାସ୍ ସର୍ଵତଯାତ୍ମନଃ । ଇମେ ଵଯମ୍ ଇହାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ସମ୍ପନ୍ନାସ୍ ସ୍ଵୋଦିତା ଇଵ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବରେ; ଏଠାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ସଫଳ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛୁ, ନିଜେ ଉପଜିଥିବା ପରି।
ଇତ୍ଥଂ ସର୍ଵାତ୍ମକତଯା ମହାଚିଦ୍ଘନସଂସ୍ଥିତେଃ । ଏଵମ୍ ଏଷା ସ୍ଥିତା ରାଜ୍ଞୀ ହାରିହାସଵିଲାସିନୀ
ଏପରି ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଭାବରେ, ଉତ୍ତମ ଚେତନାର ଏକତାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ରାଣୀ ଏହିପରି ଅଛନ୍ତି, ମନମୋହକ ହାସରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ଲୀଲାଵିଲୋଲନଯନା ନଵଯୌଵନଶାଲିନୀ । ପେଶଲାଚାରମଧୁରା ମଧୁରୋଦାରଭାଷିଣୀ
ଲୀଳାରେ ଚାହିଁବା ନୟନ, ତାଙ୍କର ଯୁବାବୟସ ନୂତନ ରୂପରେ ଖିଲିଥିଲା; ତାଙ୍କର ଚାଳ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ମୂଦ୍ର, ତାଙ୍କର କଥା ମିଠା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
କୋକିଲସ୍ଵରସଙ୍କାଶା ମଦମନ୍ମଥମନ୍ଥରା । ଅସିତୋତ୍ପଲପତ୍ତ୍ରାକ୍ଷୀ ଵୃତ୍ତପୀନାପଯୋଧରା
ତାଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର କୋକିଳାର ଗୀତ ଭଳି, ପ୍ରେମର ମଦରେ ତାଙ୍କର ଚାଳ ଅଳସ ଓ ଶାନ୍ତ; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅସିତ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ଭଳି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଭରିବା ଓ ଗୋଳାକାର।
କାନ୍ତକାଞ୍ଚନଗୌରାଙ୍ଗୀ ପକ୍ଵବିମ୍ବଫଲାଧରା । ତ୍ଵତ୍ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମକସ୍ଯୈଷା ଯଥା ଭର୍ତୁର୍ ମନଃକଲା
ତାଙ୍କର ଦେହ କାଞ୍ଚନ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମନୋହର, ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ ପକ୍ୱ ବିମ୍ବା ଫଳ ଭଳି ରଙ୍ଗିନ; ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ତିନି, ତାଙ୍କର ପତିର ମନର ଭାବନା ଭଳି।
ତଦା ତ୍ଵତ୍ସଦୃଶାକାରା ସ୍ଥିତୈଷା ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତୌ । ତ୍ଵଦ୍ଭର୍ତୃମରଣେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ସମନନ୍ତରମ୍ ଏଵ ହି
ତାପରେ, ତୁମ ଭଳି ଆକୃତି ନେଇ, ତିନି ଚେତନାରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଭାବରେ ଦେଉଁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପତି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତିନି ମଧ୍ୟ ସେହି କ୍ଷଣରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତ୍ଵଦ୍ଭର୍ତୈଷା ପୁରୋ ଦୃଷ୍ଟା ତ୍ଵତ୍ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମନାଣୁନା । ଯଦାଧିଭୌତିକଂ ଭାଵଂ ଚେତୋ ଽନୁଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍
ତୁମର ଚିନ୍ତାର ଏକ ଅଣୁ ଭାଗ ଭାବରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପତିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ । ମନ ଯେଉଁ ଦୈହିକ ଆନୁଭୂତି ଅନୁଭବ କରେ, ସେଉଁଟି ନିଜେ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ ।
ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍ ଏଵାତ ଆତିଵାହିକକଲ୍ପନମ୍ । ଯଦାଧିଭୌତିକଂ ଭାଵଂ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଏତଂ ତୁ ନ ସନ୍ମଯମ୍
ମନ ଜାଣିଥାଏ ଯେ ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, କେବଳ ଦୂର୍ବୋଧ ଶରୀରର ଏକ କଳ୍ପନା । ମନ ଯେଉଁ ଦୈହିକ ଭାବକୁ ଦେଖେ, ସେଉଁଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣିଥାଏ ।
ଆତିଵାହିକସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ତଦା ସୋ ଽନ୍ଯସ୍ଯ ଜାଯତେ । ଅତୋ ମରଣସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ପୁନର୍ଜନ୍ମମଯେ ଭ୍ରମେ
ଏହି ଦୂର୍ବୋଧ ଶରୀରର କଳ୍ପନା ତାପରେ ଅନ୍ୟଜଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏଭଳି ମୃତ୍ୟୁର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ଜନ୍ମର ଭ୍ରମ ଆସିଥାଏ ।
ତ୍ଵଂ ହି ସଂଵିଦିତାନେନ ତ୍ଵଯାଵଗତ ଏଷ ସଃ । ଇତ୍ଥଂ ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଏଷ ଦୃଷ୍ଟଶ୍ ଚୈଷ ତ୍ଵଯେତି ଚ
ତୁମେ ଏହି ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭବ କରୁଛ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମେ ବୁଝିଛ । ଏଭଳି, ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେକୁ ଦେଖିଥିଲ ।
ତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ଯାତ୍ମନି ସଂପନ୍ନା ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ ଚିଦାତ୍ମନଃ । ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଗତଂ ଯସ୍ମାଦ୍ ଯଥା ଯତ୍ର ଯଦୋଦିତମ୍
ତୁମେ ଏହି ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛ, କାରଣ ଚେତନା ସବୁଠି ଅଛି; ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ସବୁଠି ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଯାହା ଉପଜେ, ସେ ସବୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛି।
ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ତଥା ତତ୍ର ତତ୍ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଯତି । ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଶକ୍ତିତ୍ଵାଦ୍ ଯତ୍ର ଯାଂ ଶକ୍ତିମ୍ ଉନ୍ନଯନ୍
ସେଠି ଏହା ଶୀଘ୍ର ଘଟିଯାଏ; ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହିପରି ଦେଖିଥାଏ। ସବୁଠି ସବୁ ଶକ୍ତି ଥିବାରୁ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉପଜେ, ସେଠି ସେ ଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ହୁଏ।
ଆସ୍ତେ ତତ୍ର ତଥା ଭାତି ତୀଵ୍ରସଂଵେଗହେତୁତଃ । ମୃତିମୋହକ୍ଷଣେନୈଵ ତଦ୍ ଏତୌ ଦମ୍ପତୀ ସ୍ଥିତୌ
ସେଠି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ ଏବଂ ତୀବ୍ର ଉତ୍ସାହର ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମୋହର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣ ଏହିପରି ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ।
ତଦୈଵାଭ୍ଯାମ୍ ଇଦଂ ବୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରତିଭାସଵଶାଦ୍ ଧୃଦି । ଆଵଯୋଃ ପିତରାଵ୍ ଏତାଵ୍ ଇମେ ଚୈଵାପି ମାତରୌ
ତାହାପରେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ବୁଝିବା ଆସିଗଲା, ଦେଖିବାର ଶକ୍ତିରେ: 'ଏମାନେ ଆମର ପିତାମାନେ, ଏମାନେ ଆମର ମାତାମାନେ।'